Uzasadnienie
Wyrokiem z 17 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 123/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Gminy Dąbrowa Górnicza na decyzję Wojewody Śląskiego z [...] grudnia 2016 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta Mysłowice z [...] lipca 2016 r. nr [...] w zakresie zwrotu nieruchomości i związanych z tym rozliczeń.
Organy wyjaśniły: Decyzją z [...] marca 1973 r. nr [...], Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Będzinie zatwierdziło plan realizacyjny budowy grupowej oczyszczalni ścieków w S. i w związku z tym Naczelnik Powiatu Będzin decyzją z [...] stycznia 1975 r. nr [...] orzekł o wywłaszczeniu od W. F. nieruchomości położonej w S., nr [...] o pow. [...] m2 za odszkodowaniem w wysokości 99.684 zł, a nabycie własności tej nieruchomości przez Skarb Państwa przez zasiedzenie stwierdził Sąd Rejonowy w D., postanowieniem z [...] grudnia 1995 r. sygn. akt [...]. Z wnioskiem z 21 listopada 2012 r. o zwrot nieruchomości wystąpiła W. T. (z d. F.), a w postępowaniu zwrotowym ustalono, że zgodnie z dokumentacją administracyjną (mapa przedstawiająca plan realizacyjny oczyszczalni) na wywłaszczonej nieruchomości miał być zlokalizowany osadnik wtórny, kolektor kanalizacyjny, zagonki uprawne, a ze zdjęcia lotniczego z 5 maja 1977 r. wynika, że część wywłaszczonej nieruchomości pozostaje niezagospodarowana, gdyż nie wybudowano na niej ani osadnika, ani kolektora oraz nie urządzono zagonków, zaś oględziny nieruchomości z 26 marca 2013 r. potwierdziły, że nieruchomość jest ogrodzona siatką, ale zabudowana wg celu wywłaszczenia w jednej części, zaś w części niezabudowana, porośnięta krzewami i samosiejkami, a od części wydzielonej na cel wywłaszczenia oddzielona wysokimi drzewami.
W związku z takim stanem rzeczy część nieruchomości należało wydzielić i orzec o zwrocie dz. nr [...] o pow. 547 m2 na rzecz wnioskodawczyni ze zobowiązaniem jej do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości 5.609,65 zł.
Oddalając skargę Gminy Dąbrowa Górnicza, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że w sprawie został prawidłowo ustalony jej stan faktyczny, gdyż z dokumentacji sprawy wynika, iż część wywłaszczonej nieruchomości nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia i wyjaśnił: W sprawie nie znajduje, wbrew zarzutowi Gminy, zastosowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11, uznające za niekonstytucyjny art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie w jakim za nieruchomość zbędną uznaje się nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed dniem 22 września 2004 r., został zrealizowany cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, bowiem wniosek o zwrot został złożony w 2012 r., zatem ocena realizacji celu wywłaszczenia powinna dotyczyć stanu z dnia jego złożenia, a obecnie część wywłaszczonej nieruchomości nie jest wykorzystana na cel wywłaszczenia, co zresztą nie budzi wątpliwości samej skarżącej Gminy, próbującej wykazać realizację celu w latach 1977–1981.
Natomiast w kwestii zarzutu dotyczącego prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego o zasiedzeniu nieruchomości przez Skarb Państwa i związaniem okolicznościami objętymi tym orzeczeniem, to dla sprawy zwrotu nie ma to znaczenia, gdyż orzekając w sprawie zwrotu organ jest związany przesłankami wynikającymi z art. 136 w zw. z art. 137 i 138 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zaś aktualnym właścicielem działki jest Gmina Dąbrowa Górnicza, zatem przy zaistnieniu warunków pozytywnych nie ma przeszkód do zwrotu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Gmina Dąbrowa Górnicza, reprezentowana przez radcę prawnego, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania. Wyrokowi zarzucono:
- 1) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), "p.p.s.a." w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.), "k.p.a.", a to przez przyjęcie, że organ dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz prawidłowo ustalił stan faktyczny, podczas gdy organ błędnie przyjął, iż cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na działce nr [...] na dzień złożenia wniosku o zwrot nieruchomości;
- 2) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez pominięcie mocy wiążącej postanowienia Sądu Rejonowego w D. z [...] grudnia 1995 r., z którego wynika, iż Skarb Państwa nabył własność obecnej działki nr [...] przez zasiedzenie i w konsekwencji błędne ustalenie, że działka ta ma status nieruchomości wywłaszczonej;
- 3) naruszenie prawa materialnego, a to art. 136 ust. 1, 3 i 4 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 138 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm.), "ustawa o gospodarce nieruchomościami" przez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że zwrot nieruchomości może dotyczyć każdej nieruchomości pozostającej we władaniu Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, podczas gdy z prawidłowej wykładni tych przepisów wynika, że zwrotem nie mogą być objęte nieruchomości nabyte przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego w drodze zasiedzenia;
- 4) naruszenie prawa materialnego, a to art. 28 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że uczestniczka jest podmiotem legitymowanym do złożenia wniosku o zwrot działki nr 4670/2, podczas gdy uczestniczka nie była właścicielem przedmiotowej nieruchomości;
- 5) naruszenie prawa materialnego, a to art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez błędną jego wykładnię polegająca na przyjęciu, że realizację celu wywłaszczenia w przypadku nieruchomości wywłaszczonych przed 27 maja 1990 r. należy oceniać według stanu nieruchomości na dzień złożenia wniosku o zwrot, podczas gdy prawidłowa jego wykładnia prowadzi do wniosku, iż należy oceniać, czy cel wywłaszczenia w stosunku do tych nieruchomości został zrealizowany nie później niż do dnia złożenia wniosku o zwrot;
- 6) naruszenie prawa materialnego, a to art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez niewłaściwe jego zastosowanie, podczas gdy przepis ten nie ma zastosowania do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie decyzji administracyjnych wydawanych w oparciu o ustawy wywłaszczeniowe.
Skarżąca zrzekła się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna mogła być rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym, gdyż po otrzymaniu odpisu skargi kasacyjnej Wojewoda Śląski nie wniósł na nią odpowiedzi.
Zarzutów skargi kasacyjnej nie można było uznać za usprawiedliwione, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie naruszył przepisów wskazanych w jej podstawach.
W sprawie nie ma sporu co do tego jaki był cel wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej własność W. F. obecnie T., skarżąca kasacyjnie Gmina uważa natomiast, że cel został zrealizowany, że W. T. występująca o zwrot nie miała do tego tytułu, a także, że nieruchomość jako zasiedziana przez Skarb Państwa nie może podlegać zwrotowi.
Z akt sprawy wynika niewątpliwie, że decyzją z [...] stycznia 1975 r. nr [...] Naczelnik Powiatu w Będzinie wywłaszczył od W. F. – obecnie T. – działkę w S. o nr 4670 o pow. [...] m2, zaś decyzją o zwrocie nieruchomości dotyczącą działki nr [...] o pow. 547 m2, która została wydzielona z działki nr [...]. W. T. jako poprzedni właściciel nieruchomości była zatem uprawniona do wystąpienia z żądaniem o zwrot nieruchomości, na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten bowiem stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Postanowienie Sądu Rejonowego w D. z [...] grudnia 1995 r. stwierdzające zasiedzenie działki nr [...] przez Skarb Państwa prawa wynikającego z ww. przepisu W. T. nie odejmuje. W tej konkretnej sprawie jej prawo własności do działki nr [...] w S. zostało wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), a do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie tej ustawy mają zastosowanie przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, zawarte w ustawie o gospodarce nieruchomościami, na podstawie jej art. 216 ust. 1.
Zgodzić należy się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że organy obu instancji orzekające o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości wykazały przesłanki zarzutu, tj. zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia z uwagi na niezrealizowanie na niej celu wywłaszczenia.
Nie ma sporu co do tego, że celem wywłaszczenia była budowa grupowej oczyszczalni ścieków w S. Na podstawie mapy archiwalnej, przedstawiającej plan realizacyjny oczyszczalni, organy ustaliły jakie konkretnie elementy konstrukcyjne grupowej oczyszczalni ścieków miały się znajdować na działce, co też nie jest przedmiotem sporu. Na podstawie zdjęć archiwalnych z 1977 r. i oględzin dokonanych w trakcie postępowania zwrotowego w 2013 r. organy ustaliły natomiast, że na części nieruchomości, tj. działce po podziale oznaczonej nr [...], nie został zrealizowany cel wywłaszczenia. Nie wybudowano tam bowiem osadników i kolektora ani nie urządzono zagonków uprawnych, a teren jest nieuporządkowany. Gmina natomiast wywodzi, że takie niezagospodarowanie terenu było realizacją celu, jako strefa ochronna od odorów oczyszczalni. Jednak nie można z Gminą się zgodzić.
Zebrany, w sposób prawidłowy, przez organy materiał dowodowy wykazuje, że część nieruchomości, której dotyczą decyzje zwrotowe, nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Ta część pozostaje niezagospodarowana od 1977 r. do chwili obecnej. Oznacza to, że spełniły się przesłanki zwrotu nieruchomości.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369).