Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, wyrokiem z dnia 29 września 2005 r. sygn. akt II SA/Go 112/05, uchylił zaskarżoną przez P. B. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia [...] Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] Nr [...], wydane w przedmiocie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Decyzją z dnia [...], działający z upoważnienia Starosty [...] Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...], odmówił P. B. częściowego zwolnienia z odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej "D." w [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że strona podejmując decyzję o zamieszkaniu w Domu Pomocy Społecznej, zobowiązała się do ponoszenia kosztów związanych z tym pobytem - zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej. Dalej organ stwierdził, że strona nie przedstawiła powodów uzasadniających częściowe zwolnienie z odpłatności za pobyt, dlatego nie było podstaw do tegoż zwolnienia. Analizując treść art. 35 ust. 2 a ustawy o pomocy społecznej, organ nie dopatrzył się w sytuacji strony argumentów przemawiających za uwzględnieniem jej wniosku.
Od decyzji organu I instancji P. B. wniósł odwołanie, w którym wyraża niezadowolenie z rozstrzygnięcia.
Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W całości podzieliło argumentację, iż nie zachodzą okoliczności uzasadniające częściowe zwolnienie z odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Organ odwoławczy powołał się na treść art. 35 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej i - w ocenie organu II instancji - nie zaszła żadna z przesłanek, w tym przepisie wymienionych, przemawiająca za uwzględnieniem wniosku strony.
P. B. wniósł skargę od powyższej decyzji powołując się na swoją trudną sytuację materialną i stwierdzając, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca.
Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim podkreślił, że skarżący osiąga dochód w wysokości 555,45 zł miesięcznie, natomiast odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej "D." została ustalona w wysokości 70% dochodu skarżącego tj. w wysokości 388, 81 zł miesięcznie.
W swoim wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne, skarżący powołuje się na liczne schorzenia zdrowotne tj. stan po zawale mięśnia sercowego, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca kończyn dolnych, przebyta operacja usunięcia zaćmy obu oczu. Dolegliwości te - w ocenie skarżącego - uzasadniały złożenie wniosku o częściowe zwolnienie z odpłatności za pobyt.
Jak wskazał Sąd I instancji, zgodnie z treścią art. 35 ust. 7 pkt 2 ww. ustawy, osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty jeżeli występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.
Całkowite lub częściowe zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opiera się na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że od oceny organu administracyjnego zależy, czy ulga ta zostanie stronie przyznana. Jeżeli przepis prawa uzależnia przyznanie ulgi od zaistnienia konkretnej okoliczności, odmawiając przyznania tejże ulgi, organ administracyjny powinien wskazać, że okoliczność ta w danej sprawie nie zaistniała, co uzasadnia decyzję odmowną.
Jak wskazał Sąd I instancji, w niniejszej sprawie organ administracyjny powołując się na treść art. 35 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej, stwierdził że nie zachodzi żadna z wymienionych w tym przepisie przesłanek przemawiających za uwzględnieniem wniosku strony. Tymczasem strona w swoim wniosku z dnia 29 stycznia 2004 r. powołała się na liczne choroby, które w jej ocenie, uzasadniają, przyznanie ulgi. Jedną z przesłanek częściowego lub całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest długotrwała choroba. A zatem organ administracyjny odmawiając przyznania stronie ulgi winien wykazać, że w jego ocenie przesłanka na jaką powołuje się strona nie stanowi długotrwałej choroby, o której mowa w art. 35 ust. 7 pkt 1 ww. ustawy. Zdaniem Sądu z powyższego wynika, że organ administracyjny nie ustosunkował się do istotnej w sprawie okoliczności, tj. choroby P. B., która to okoliczność, w świetle obowiązujących przepisów, może być podstawą przyznania stronie wnioskowanej ulgi.
Wydana w ten sposób decyzja może naruszać granice uznania administracyjnego, nadto może być wynikiem naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., który to przepis nakłada na organ administracyjny obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jak również art. 80 k.p.a. tj. przekroczenia granic zasady swobodnej oceny dowodów przez organ administracyjny.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] złożyło skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając dokonanie błędnej kontroli sądowej, tj. rażące naruszenie postanowień art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez bezpodstawne uznanie, że skarżący dopuścił się istotnych naruszeń postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a szczególności:
- - postanowień art. 77 § 1 k.p.a. w związku z tym, że wbrew ciążącego na nim obowiązku nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, w sytuacji kiedy okoliczność taka nie miała miejsca w rozważanym stanie faktycznym;
- - postanowień 80 k.p.a. związku z postanowieniami art. 35 ust. 2a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), poprzez uznanie, że oceniając sytuację majątkową, materialną i zdrowotną osoby ubiegającej się o częściowe zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, skarżący dopuścił się przekroczenia granicy swobodnej oceny dowodów, w sytuacji kiedy okoliczność ta nie miała miejsca w rozważanym stanie faktycznym.
W uzasadnieniu wskazano, iż czym innym jest długotrwała choroba, a czym innym przebyte przez wnioskującego kłopoty zdrowotne i związane z tym zabiegi medyczne oraz zły stan zdrowia spowodowany ogólnym stanem zdrowia. Takie wnioskowanie należało wyprowadzić z okoliczności przywołanych we wniosku ubiegającego się o zwolnienie od opłaty, który wpłynął do organu I instancji w dniu 30 stycznia 2004 r. We wniosku tym Pan P. B. wskazał, że jest po zawale serca, posiada nadciśnienie tętnicze, miażdżycę kończyn dolnych i przeszedł operację usunięcia zaćmy obu oczu.
Jednocześnie zainteresowany wskazał, że jest osobą niezdolną do pracy oraz samodzielnej egzystencji. Z dołączonych do wniosku kserokopii wynika, że Pan P. B. opłacił pobyt w domu pomocy społecznej w kwocie 300,00 zł, a także, iż zostały wypisane na jego rzecz dwie recepty lekarskie. Do wniosku dołączono również zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że ubiegający się o zwolnienie z odpłatności wymaga stałego, systematycznego przyjmowania leków. Okoliczności te potwierdzają również stanowisko skarżącego, że choć wnioskujący o zwolnienie jest osobą chorą to jednak w przypadku jego osoby nie występuje długotrwała choroba.
Pojęcie "długotrwałej choroby" w znaczeniu przywołanych wyżej postanowień ustawy o pomocy społecznej nie można - w ocenie Kolegium - definiować i oceniać jedynie jako choroba trwająca znaczny okres czasu. Musi być to również choroba, która w całości lub części uniemożliwia osobie przebywającej w domu pomocy społecznej wykonywanie nałożonych na nią zobowiązań w zakresie ponoszenia ustalonych kosztów za pobyt. W ocenie skarżącego tak okoliczność nie występuje w przypadku P. B. Choć posiada on niezbyt wysokie świadczenie z ubezpieczenia społecznego, to jednak wysokość ta pozwala na dokonanie zapłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oraz umożliwia przeznaczenia pozostałej części świadczenia na inne cele.
Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia dokonanego przez skarżącego pozostawała okoliczność, z której wynikało, że wniosek zainteresowanego wpłynął do organu I instancji w dniu 30 stycznia 2004 r., a w dniu 13 lutego 2004 r. organ I instancji wydał decyzję dotyczącą, m.in. kwestii odpłatności do jakiej został zobowiązany P. B., z tytułu przebywania w domu pomocy społecznej. Uwzględniając datę wpływu wniosku oraz datę wydania decyzji stwierdzić należy, że sytuacja osobista zobowiązanego oraz jego okoliczności dotyczące jego stanu zdrowia były znane organowi I instancji przed ustaleniem wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Pomimo zawartego w uzasadnieniu decyzji z dnia 12 lutego 2004 roku pouczenia o prawie do wniesienia odwołania od decyzji P. B. z przysługującego prawa nie skorzystał i odwołania nie wniósł. Okoliczność dotycząca zawarcia w decyzji organu I instancji rozstrzygnięcia dotyczącego wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej miała - w ocenie Kolegium - znaczenie przy rozstrzyganiu odwołania od decyzji organu I instancji z dnia 24 lutego 2004 r. W odwołaniu od tej decyzji P. B. nie przywołał innych, nowych okoliczności i dowodów, które stanowiłyby podstawę uznania, że kłopoty jakie posiada ze zdrowiem upoważniają do ustalenia jedynie częściowej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej z uwagi na długotrwałą chorobę.
Powyższe okoliczności legły u podstaw rozstrzygnięcia skarżącego, które w należyty sposób oceniło zebrany w sprawie materiał dowodowy i słuszny interes strony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy i w związku z tym podlegała oddaleniu. Dokonana bowiem przez Sąd I instancji ocena zaskarżonej decyzji pod kątem naruszenia przez organy administracji przepisów postępowania jest prawidłowa. Należy stwierdzić, iż ani organ I instancji, ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w żaden sposób nie wskazało dlaczego uznało, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku P. B. Decyzje obu instancji w zasadzie sprowadzają się do przedstawienia stanu prawnego regulującego kwestię odpłatności za pobyt w doku pomocy społecznej oraz przesłanek warunkujących zwolnienie z tych opłat.
Natomiast nie odniosły ich do stanu faktycznego sprawy i w ogóle nie rozważały przedstawionego przez zainteresowanego materiału dowodowego. Samo stwierdzenie, iż nie zostały spełnione przesłanki ustawowe do częściowego zwolnienia z opłat, w sytuacji gdy przedstawione zostały określone dowody dotyczące stanu zdrowia zainteresowanego, jak to słusznie uznał Sąd I instancji, stanowi przekroczenie granic uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne nie jest bowiem działaniem dowolnym, ale działaniem, które powinno być uzasadnione wszechstronnie ustalonymi przesłankami faktycznymi i celowościowymi.
Okoliczność, że przepis prawa pozostawia sposób rozstrzygania sprawy uznaniu organu administracji publicznej, nie zwalnia tego organu od dokonania stosownych ustaleń faktycznych oraz rozpatrzenia materiału dowodowego, a uzasadnienie decyzji nie może opierać się na ogólnych stwierdzeniach.
Z tych też względów uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy, na mocy art. 184 oraz art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – orzekł jak w sentencji wyroku.