Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2020 r. sygn. akt III SA/Gd/ 797/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę H. M. (dalej, jako: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wyrokiem Sądu Rejonowego w S. II Wydział Karny z dnia [...] stycznia 2018 r. sygn. akt [...] wymierzono skarżącemu karę nagany za popełnienie wykroczenia polegającego na postoju pojazdu w strefie zamieszkania w innym miejscu niż wyznaczone w tym celu. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że do zdarzenia doszło w dniu 29 czerwca 2017 r. przy bloku na ul. [...] w S., gdzie mieszka skarżący i gdzie zaparkował on swój samochód w miejscu to tego niewyznaczonym. Na skutek zgłoszenia sprawy przez sąsiadów, interweniujący w sprawie funkcjonariusze Policji udali się do mieszkania skarżącego i poprosili go o przestawienie samochodu.
Skarżący odmówił jednak wykonania tego polecenia wskazując, że źle się czuje i ma problemy z sercem. Wyjaśniając powody, dla których źle zaparkował samochód skarżący wskazał, że czasami jest zmuszony tak robić, gdyż jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a zarząd spółdzielni odmawia wyznaczenia miejsca postojowego dla osób niepełnosprawnych.
W lutym 2019 r. Sąd Rejonowy w S. przesłał do Komendy Miejskiej w S. akta sprawy [...]. Komendant Miejski Policji w S. stwierdzając, że z nadesłanej dokumentacji wynika, że istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego, wnioskiem z dnia 4 marca 2019 r. wystąpił do Prezydenta Miasta S. o rozważenie możliwości skierowania kierowcy na badania lekarskie na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b. ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2019 r., poz. 341 ze zm., dalej, jako: u.k.p.).
Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. skierował skarżącego na badania lekarskie przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że otrzymane z Komendy Miejskiej Policji w S. dokumenty w postaci opinii sądowo-psychiatrycznej oraz protokoły przesłuchania wraz z całą dokumentacją stanowią wiarygodną informację o zastrzeżeniach co do stanu zdrowia skarżącego, mogących powodować jego niezdolność do prowadzenia pojazdów. W ocenie organu w sprawie wystąpiła tym samym podstawa do zastosowania art. 99 ust. 1 pkt 2 lit b. u.k.p.
H. M. zaskarżył opisaną wyżej decyzję organu pierwszej instancji w drodze odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. Decyzją z dnia [...] września 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy ocenił, że zebrany w sprawie materiał dowodowy posiada przymiot wiarygodnej informacji uzasadniającej przeprowadzenie badania na okoliczność istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Kierując stronę na badania lekarskie organ nie ma przy tym obowiązku ustalenia czy rzeczywiście istnieją u niej tego rodzaju przeciwwskazania, a jedynie takie zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia, które wymagają przeprowadzenia badań mających na celu stwierdzenie istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych w tym zakresie. Organ zobowiązany jest zatem ustalić tylko istnienie okoliczności uprawdopodobniających zmniejszenie sprawności kierującego do prowadzenia pojazdu, które to okoliczności będą podlegać weryfikacji w toku przeprowadzonego badania. Tak w trakcie przesłuchań, jak i we wniosku o ustanowienie obrońcy z urzędu w sprawie wykroczeniowej, skarżący sam i wprost wskazał, że jest osobą schorowaną i niepełnosprawną w stopniu znacznym.
Stan jego zdrowia wymaga ciągłego przyjmowania leków. Niektóre leki, szczególnie kardiologiczne, psychiatryczne i przeciwbólowe wywołują zaś skutki uboczne takie jak dekoncentracja, zakłócenia pamięci, omdlenia, zawroty głowy. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że jest zrozumiałym, że stres związany z sytuacją, która miała miejsce w dniu 29 czerwca 2017 r. niewątpliwie odbił się na zachowaniu strony. Niemniej zważyć też należało, że niedomagania zdrowotne kierowcy są ważnym czynnikiem wpływającym na bezpieczeństwo tak kierowcy jak i innych użytkowników dróg i nie mogą być lekceważone. Nie jest bowiem obojętne czy stan zdrowia kierowcy pozwala mu na prowadzenie pojazdu w sposób niezagrażający bezpieczeństwu w ruchu drogowym i czy potrafi on powściągnąć emocje i poradzić sobie z wieloma sytuacjami, z którymi styka się tak w życiu, jak i na drodze. Nie ma przy tym znaczenia czy pojawiające się na tym tle ewentualne dysfunkcje mają postać jednostki chorobowej, czy też cechy nieprawidłowej osobowości albowiem każda trwała niemożność emocjonalnego poradzenia sobie przez kierowcę z sytuacjami drogowymi będzie elementem dyskwalifikującym.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji skargę oddalił. Podniósł, że podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów administracji publicznej stanowił art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p.
W ocenie Sądu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji organy w wyczerpujący i jasny sposób odniosły się do przesłanek, które w ich ocenie dawały podstawę do stwierdzenia występowania w sprawie uzasadnionych wątpliwości co do stanu zdrowia skarżącego. Sąd nie dostrzega przy tym, aby skierowanie na badania o charakterze profilaktycznym stanowiło w tym przypadku wyraz dyskryminacji z uwagi na wiek, jak podnosi skarżący w skierowanej do Sądu skardze. Z akt sprawy niewątpliwie wynika, że skarżący jako osoba urodzona w 1935 r. w chwili wydania zaskarżonej decyzji, to jest [...] września 2019 r., ukończył już 85 – ty rok życia. Wskazana okoliczność nie stanowiła jednak powodu, dla którego stwierdzono, że w sprawie istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu jego zdrowia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano natomiast na kilka współistniejących schorzeń o charakterze przewlekłym, na które cierpi skarżący, które - również z uwagi na terapie farmakologiczne stosowane w ich leczeniu - mogą mieć wpływ na zdolność koncentracji w sposób nie pozwalający na bezpieczne prowadzenie pojazdów mechanicznych.
W tym zakresie oparto się nie tylko na wydanej w toku postępowania sądowego opinii lekarskiej ale także na wyjaśnieniach i oświadczeniach składanych przez samego skarżącego. Na wydanie wskazanej opinii złożyło się bowiem kompleksowo przeprowadzony wywiad oraz badanie, na podstawie których ustalono, że skarżący leczył się psychiatrycznie z powodu zaburzeń depresyjnych na podłożu organicznym, był leczony na białaczkę, choruje na serce (przebył zawał) zwyrodnienie kręgosłupa i stawów, a od 2014 r. został uznaną za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym z powodów jak wskazał "kardiologicznych". W ramach badania ustalono konkretnie przyjmowane przez badanego leki. Oceniając stan psychiczny wskazano również między innymi na osłabioną koncentrację uwagi. Sam badany wskazał zaś podczas wywiadu, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, czuje się słaby i schorowany. Pomimo stwierdzenia przez lekarza, że skarżący znajduje się w ogólnie dobrej kondycji psychicznej i był poczytalny w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu, ustalenie w toku badania istnienia szeregu schorzeń, których objawy i leczenie mogą wpływać na obniżoną koncentrację skarżącego jako kierującego pojazdami, uzasadniały w ocenie Sądu I instancji powzięcie przez organy administracji publicznej na tej podstawie zastrzeżeń co do stanu zdrowia skarżącego.
Konstatacja taka uzasadniała stwierdzenie, że zaistniałe, istotne wątpliwości wymagały zweryfikowania w trybie określonym w art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. Co istotne, zastrzeżenia co do stanu zdrowia determinowały w ocenie organów same wypowiedzi skarżącego składane w formie zeznań i oświadczeń, z których wynika, że skarżący wielokrotnie podkreślał, iż jest osobą niepełnosprawną i ma problemy z sercem, które znacznie wzmagają się podczas wysiłku oraz w czasie stresujących skarżącego zdarzeń. Odnosząc się do powyższych stwierdzeń w zaskarżonej decyzji wskazano zatem, że wymaganą od uczestników ruchu drogowego cechą jest również możność powściągnięcia emocji jak i zdolność właściwej reakcji oraz koncentracji uwagi podczas trudnych sytuacji, które w ruchu drogowym niejednokrotnie występują.
W ocenie Sądu I instancji zebrany przez organy administracji publicznej materiał dowodowy dawał podstawy do zastosowania art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p.
Z rozstrzygnięciem tym skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucił naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. naruszenie ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, a w szczególności art. 99 uznając, że skierowanie na badania lekarskie może odbyć się według uznania organu administracji.
Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że skierowanie go na badania lekarskie bez, jego zdaniem, podstawy prawnej i faktycznej, jest przejawem samowoli urzędniczej i wyraźnej dyskryminacji ze względu na wiek. Chwilowe złe samopoczucie nie stanowi podstawy kierowania na badania lekarskie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż w myśl art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej, jako: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, którą ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie ziściły się te warunki odstępstwa od zasady jawności, a rozprawa przed Naczelnym Sądem Administracyjnym byłaby zbędna.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 P.p.s.a. – może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przypomnieć należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna, a w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 2960/17 r., CBOSA; wyrok NSA z dnia 7 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2019/12, LEX nr 1495144; wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 552/12, LEX nr 13562450; wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1573/12, LEX nr 1354882; wyrok NSA z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 218/11, LEX nr 1244607; wyrok NSA z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 2496/10, LEX nr 1145608; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2232/10, LEX nr 1138117).
Naruszony przez Sąd pierwszej instancji przepis musi być wyraźnie wskazany i stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 557/07; LEX nr 422065; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1669/12, LEX nr 1450654; wyrok NSA z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1799/12, LEX nr 1295809; wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt. II OSK 1977/12, LEX nr 1502246).
W tej sprawie skarżący kasacyjnie sformułował ogólny zarzut naruszenia przepisów ustawy o kierujących pojazdami, a w szczególności naruszenia art. 99 tej ustawy. Tymczasem przepis ten podzielony jest na punkty, podpunkty i litery. Wskazany sposób redakcji zarzutu skargi kasacyjnej uniemożliwia odniesienie się do niego w sposób pełny i zgodny z intencją skarżącego. Tym samym wobec niedochowania wymogów jakie stawia ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarzut skargi kasacyjnej nie mógł odnieść zamierzonego skutku.
Wobec powyższego stwierdzić należy, iż zarzut kasacyjny w tej sprawie sformułowany został w sposób wadliwy i z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.