Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 35/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia [...] października 2013 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Bircza z dnia [...] września 2013 r., nr [...], w przedmiocie przyznania zasiłku celowego.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Decyzją z dnia [...] września 2013 r. Wójt Gminy Bircza przyznał J. K. zasiłek celowy, na zaspokojenie innych potrzeb w miesiącu wrześniu 2013 r., w kwocie 150 zł jednorazowo. Wójt wskazał, że J. K. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje sam, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku; jego dochód w miesiącu sierpniu 2013 r. wyniósł 361 zł (zasiłek okresowy – 271 zł/mc; oraz świadczenie pieniężne na zakup żywności lub posiłku w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wysokości – 90 zł, przy czym zasiłki przyznane zostały na okres od 1lipca 2013 r. do 31 grudnia 2013 r.); ustalony dochód nie przekracza kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, zatem wnioskodawca kwalifikuje się do przyznania pomocy, przy czym wysokość zasiłku uzależniona jest od sytuacji finansowej Ośrodka Pomocy Społecznej w Birczy.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. K..
Utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, decyzją z dnia [...] października 2013 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu wskazało, że decyzja Wójta zgodna jest z przepisami prawa oraz uwzględnia możliwości finansowe gminy, a zgłoszone w odwołaniu zarzuty, dotyczące trudnej sytuacji ekonomicznej, są niewątpliwie zasadne, lecz nie mogły zostać uwzględnione.
Skargę na powyższą decyzję wniósł J. K., podnosząc, że Kolegium nieprawidłowo oceniło zgromadzony materiał dowodowy oraz jego sytuację materialną i finansową.
Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu wniosło o jej oddalenie.
Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał: Zasiłek celowy ma charakter typowo uznaniowy – jego przyznanie, a także określenie wysokości zależy od uznania organu. Uznanie to nie może być dowolne, ale określać powody przyznania zasiłku lub jego odmowy, a stanowisko organu znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego, organ pomocy społecznej musi wziąć pod uwagę nie tylko sytuację i potrzeby osoby ubiegającej się o tę formę pomocy, ale również potrzeby wszystkich osób i rodzin, znajdujących się w trudnych sytuacjach i obejmowanych pomocą oraz swoje możliwości finansowe. W sprawie ze względu na ograniczone możliwości finansowe, Wójt nie był w stanie zaspokoić wszystkich oczekiwań skarżącego i fakt przyznania zasiłku celowego w wysokości 150 zł mógł budzić niezadowolenie, jednakże takie rozstrzygnięcie nie narusza prawa.
Trafnie zaakcentowano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż w ramach uznania administracyjnego organ ma prawo dokonywać oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej (możliwości finansowych gminy). Zarzuty skargi są nieuzasadnione, sprowadzają się wyłącznie do kwestionowania dokonanej przez organy orzekające w sprawie oceny potrzeb skarżącego i dlatego nie mogły skutkować usunięciem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. K., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – art. 145 § 1 w zw. z art. 3 § 1, poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie kontroli działalności organów administracji publicznej i nieuwzględnienie skargi, w sytuacji gdy organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- – art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, a co za tym idzie przyjęcie, że przyznany skarżącemu zasiłek celowy w kwocie 150 zł jest wystarczający dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb skarżącego, tj. wydatków na opał i leki, w sytuacji, gdy koszt zakupu samych leków wynosi około 200 zł,
- – art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie przesłanek stanowiących podstawę przyznania skarżącemu w ramach zasiłku celowego kwoty 150 zł, podczas gdy średnia wysokość zasiłków celowych przyznawanych w 2013 r. przez Wójta Gminy Bircza wynosiła 225 zł.
Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz przyznania wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną, udzieloną z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Artykuł 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należało zatem odnieść się do zarzutów skargi kasacyjnej.
Oceniając zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za nieusprawiedliwione.
J. K. wystąpił o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie bieżących wydatków (wykup leków, zobowiązań, zakup opału). Podstawą przyznania tego zasiłku jest art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.). Zasiłek celowy jest przyznawany w ramach uznania administracyjnego, co jakkolwiek oznacza pewien zakres swobody działania organu, to jednak przyznanie pomocy jest z jednej strony uwarunkowane spełnieniem kryterium dochodowego przez osobę ubiegającą się o nią, z drugiej zaś możliwościami finansowymi jak i potrzebami innych, ubiegających się o pomoc społeczną, a także warunkami konkretnej sprawy.
Uznanie administracyjne nie oznacza zatem dowolności organu w rozstrzygnięciu sprawy, a jeśli idzie o pomoc społeczną w formie zasiłku celowego, konieczne jest wyważenie przez organ potrzeb występującego o tę pomoc i możliwości, na które składają się określony budżet i liczba mieszkańców, którym pomocy należy udzielić.
W niniejszej sprawie organy obu instancji ustaliły, że J. K. spełnia kryterium dochodowe i w związku z tym przyznały mu zasiłek celowy na pokrycie bieżących wydatków w kwocie 150 zł w miesiącu wrześniu 2013 r. Działając w ramach uznania administracyjnego, organy rozstrzygające nie naruszyły granic tego uznania, z jednej bowiem strony ustaliły, iż skarżący spełnia kryteria przyznania mu pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, a z drugiej ustalenie wysokości tego świadczenia nastąpiło po rozważeniu okoliczności, o jakich mowa powyżej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie takie działanie organów uznał za zgodne z prawem, a z tą oceną trudno się nie zgodzić. Nie można bowiem bezkrytycznie uznać, iż organy pomocowe winny przyznawać ubiegającym się świadczenia w wysokości odpowiadającej ich oczekiwaniom, bowiem muszą mieć one na uwadze swoje możliwości finansowe i konieczność udzielania pomocy także innym potrzebującym, zwłaszcza gdy ubiegający się o konkretną pomoc korzysta już z innych form.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O wynagrodzeniu adwokata świadczącego prawo pomocy z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie.