Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 2 grudnia 2019 r., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm., dalej: p.p.s.a.), przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...], oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] maja 2019 r. o odmowie zmiany decyzji ustalającej odpłatność za pobyt [...] w domu pomocy społecznej polegającej na całkowitym zwolnieniu z ponoszenia ww. odpłatności. Decyzja Burmistrza [...] ustalała dla [...] odpłatność za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w [...] od 1 czerwca 2017 r. w wysokości 400 zł miesięcznie.
Sąd I instancji oddalając skargę podkreślił uznaniowy charakter zwolnienia ustalonego art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508). Nie dostrzegając uchybień w zakresie reguł i zasad dotyczących podejmowania decyzji uznaniowych Sąd stwierdził, że organy ustaliły sytuację dochodową skarżącej w oparciu o przedłożone i przetłumaczone dokumenty. W tym zakresie uwzględnił przedłożone przez skarżącą zestawienie przychodów i wydatków rodziny, z którego nie wynikało, by kwota jaką zobowiązana jest uiścić za pobyt matki była nie do pogodzenia ze wskazanymi przez nią wydatkami.
W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku [...], reprezentowana przez adwokata, podniosła następujące zarzuty:
- 1. naruszenie przepisów postępowania poprzez naruszenie "postanowień kodeksu postępowania administracyjnego, w zakresie terminów proceduralnych, poprzez niezachowanie ustalonych terminów, względem Wnioskodawczyni",
- 2. naruszenie przepisów postępowania poprzez naruszenie postanowień ust. 5 art. 107 ustawy o pomocy społecznej, "poprzez pominięcie wymogu złożenia przez Wnioskodawczynię jedynie Oświadczenia o dochodach i stanie rodzinnym"
- 3. naruszenie przepisów postępowania poprzez naruszenie postanowień art. 103 ust. 1 i ust. 2 w związku z postanowieniami art. 96 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w związku z zaniechaniem wystąpienia do skarżącej z wnioskiem o dobrowolne zawarcie umowy, przed wydaniem decyzji administracyjnej ustalającej odpłatność.
- 4. naruszenie art. 103 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku, poprzez zaniechanie obligatoryjnego wystąpienia do Wnioskodawczyni z wnioskiem o przedstawienie propozycji o dobrowolne zawarcie umowy, przed wydaniem decyzji administracyjnej ustalającej odpłatność.
Wskazując na powyższe skarga kasacyjna wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy "do rozpoznania Ośrodkowi Pomocy Społecznej w [...]".
Pismem z 6 kwietnia 2020 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie oświadczył, że strona zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był ograniczyć swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych. Skoro zaś w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że zarzut skargi kasacyjnej oznaczony punktem 1 nie odpowiada w pełni wymogom określonym w art. 176 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany został już pogląd, iż z istoty skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego od wyroku sądu pierwszej instancji wynika, że jej podstawą powinno być naruszenie przepisów postępowania przed sądem administracyjnym tj. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga kasacyjna nie powołuje zaś w pkt 1 żadnego przepisu ustawy procesowej.
Zauważyć również przyjdzie, że omawiany zarzut został błędnie sformułowany poprzez brak wskazania konkretnych jednostek redakcyjnych Kodeksu postępowania administracyjnego. Dopiero w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazuje się na art. 50 i art. 57 k.p.a., jednakże brak jest jakiejkolwiek argumentacji w jaki sposób doszło do naruszenia przez Sąd tych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zaś władny samodzielnie precyzować, uściślać lub korygować zarzutów kasacyjnych. To do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji. Z tego względu omawiany zarzut nie mógł odnieść zamierzonego przez skarżącego kasacyjnie skutku, również przy uwzględnieniu jego uzasadnienia zaprezentowanego w skardze kasacyjnej.
Odmawiając słuszności podniesionemu zarzutowi naruszenia art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, zauważyć trzeba, że w myśl tego przepisu pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Skarga kasacyjna w uzasadnieniu nie zawiera jakiejkolwiek argumentacji odnoszącej się do wadliwej interpretacji tego przepisu przez Sąd I instancji, co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu poznanie intencji skarżącego kasacyjnie. Jedynie w petitum skargi kasacyjnej jej autor wskazuje na "pominięcie wymogu złożenia przez Wnioskodawczynię jedynie Oświadczenia o dochodach i stanie rodzinnym". W tym zakresie wypada zauważyć, że wnioskodawczyni w toku postępowania o zmianę decyzji ustalającej odpłatność za pobyt matki w domu pomocy społecznej, złożyła oświadczenie o aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej (k. 79 akt administracyjnych).
Nie mógł zostać również uznany za usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 103 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 96 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który skarga kasacyjna wiąże z zaniechaniem wystąpienia do skarżącej z wnioskiem o dobrowolne zawarcie umowy, przed wydaniem decyzji administracyjnej ustalającej odpłatność. Jak stanowi art. 103 ust. 1 powołanej ustawy, kierownik ośrodka pomocy społecznej i kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie może, w drodze umowy, ustalić z małżonkiem, zstępnymi lub wstępnymi wysokość świadczonej przez nich pomocy na rzecz osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. W tym przypadku nie stosuje się art. 96 ust. 1 pkt 3. W myśl ust. 2 art. 103 ustawy o pomocy społecznej kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art.
64. Zauważyć przyjdzie, że umowa w sprawie pomocy na rzecz osób bliskich jest alternatywnym wobec decyzji administracyjnej rozwiązaniem ustalenia odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Podpisanie takiej umowy oparte jest na założeniu ponoszenia odpłatności, a nie całkowitego zwolnienia z tego obowiązku. Brak zatem podstaw do przyjęcia, że wniosek o zmianę decyzji ustalającej odpłatność za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej poprzez całkowite jej zniesienie implikował możliwość podjęcia próby podpisania umowy.
W związku z powyższym, oczywiście nieuzasadnionym okazał się zarzut naruszenia art. 103 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 95 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez zaniechanie obligatoryjnego wystąpienia do
Wnioskodawczyni z wnioskiem o przedstawienie propozycji o dobrowolne zawarcie umowy, przed wydaniem decyzji administracyjnej ustalającej odpłatność. Podkreślić przy tym należy, że art. 95 ustawy o pomocy społecznej dotyczy ograniczenia i wstrzymania pomocy dla cudzoziemców związanej z integracją cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą. W niniejszej sprawie przepis ten nie znajdował więc zastosowania. Zauważyć też przyjdzie, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podyktowanemu temu zarzutowi przywołano przepis art. 64 ustawy o pomocy społecznej, który jako jedyny mógłby stanowić adekwatną do sprawy podstawę zarzutów. W myśl tego przepisu, osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli:
- 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
- 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
- 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
- 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.
Argumentacja skargi kasacyjnej w zakresie braku dokonania prawidłowej oceny sytuacji materialnej odnoszona jest jednak do innej osoby – [...], której analizowane dochody pozostawały bez wpływu na możliwość zmiany decyzji ustalającej [...] odpłatność za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Powyższe czyni ten zarzut nieuzasadnionym.
Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, zaskarżony zaś wyrok odpowiadał prawu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.