Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 listopada 2016 r., II SA/Wa 736/16 oddalił skargę Z. F. na postanowienie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji, a w myśl § 3 tegoż przepisu, od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.
Z kolei według art. 141 § 1 k.p.a., na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi i zażalenia wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie. Zaś według treści art. 144 k.p.a., w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań.
W rozpoznawanej sprawie Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego postanowieniem z [...] stycznia 2016 r. nr [...], odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały Senatu Z. Uniwersytetu T. w S. z [...] października 2015 r. nr [...] i pouczył skarżącego o opisanym powyżej środku zaskarżenia, zaś postanowienie zostało doręczone skarżącemu 13 stycznia 2016 r. Zatem termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upływał 20 stycznia 2016 r. Wprawdzie skarżący w tym dniu złożył do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz jednocześnie wyjaśnił w uzasadnieniu, że prosi, aby wniosek "nie traktować jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 kpa w zw. z art. 144 kpa, lecz jako skargę na niezgodne z prawem działania Rektora ZUT oraz Uczelnianej Komisji Wyborczej ZUT oraz sugestię rozważenia możliwości wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej uchwały senatu ZUT, lub podjęcia innych stosownych działań".
Jednakże po podjęciu zgodnie z wolą skarżącego postępowania w trybie Działu VIII k.p.a. (art. 237 § 4 powołany w piśmie organu z 26 lutego 2016 r.), skarżący pismem z 6 marca 2016 r. stwierdził, że cofa deklarację by pismo z 20 stycznia 2016 r. "traktowane było tylko jako skarga. Proszę potraktować to pismo jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy".
Stosownie do art. 134 k.p.a., organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Skoro skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dopiero 6 marca 2016 r., a termin do jego złożenia upływał 20 stycznia 2016 r., to zasadnie Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego zaskarżonym postanowieniem z [...] marca 2016 r., mając za podstawę art. 134 k.p.a., stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem postanowienia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z [...] stycznia 2016 r., odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały nr [...] senatu Z. Uniwersytetu T. w S. z [...] października 2015 r., bowiem – wbrew zarzutom skarżącego zawartym w skardze – został on prawidłowo pouczony o środku zaskarżenia.
Jednocześnie Sąd wskazał, że nie jest właściwy do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy toczącej się w trybie administracyjnym, bowiem w myśl art. 59 § 1 k.p.a., o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji. Zatem w myśl tego przepisu, pisma z 6 marca 2016 r. nie można potraktować jako wniosku o przywrócenie terminu, bowiem zarówno z tytułu, jak i z treści tego pisma, nie sposób się doszukać takiej woli skarżącego.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł Z. F., zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono mające wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 127 § 3 w zw. z art. 141 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a. przez wadliwe uznanie, iż wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy od postanowienia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z [...] stycznia 2016 r. został wniesiony z uchybieniem terminu, w sytuacji, gdy pismo skarżącego, spełniające wymogi co do wymienionego środka prawnego wniesiono 20 stycznia 2016 r.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że argumentacja Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie skarżącego Sąd I instancji nie przydał należytej wagi faktowi złożenia przez skarżącego, w dniu 20 stycznia 2016 r., pisma określonego jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przedmiotowy środek prawny został wniesiony przez skarżącego w ustawowym terminie, jak również spełniał stosowne wymogi formalne, co zdaniem skarżącego, nie powinno ujść uwadze Sądu nawet w obliczu ujęcia w tym piśmie formuły sugerującej potraktowanie go jako skargi. W tym ujęciu zachowaniu skarżącego można bowiem jedynie zarzucić brak jednoznaczności co do intencji, jednak trudno zaprzeczyć, by skarżący uchybił terminowi określonemu na podstawie art. 141 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a. Przedmiotowy brak jednoznaczności mógł zostać rozstrzygnięty w drodze wezwania skarżącego do usunięcia braków formalnych pisma poprzez sprecyzowanie, czy skierowane przez niego pismo stanowi wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, czy też skargę, a zatem pismo uruchamiające odmienny tryb postępowania.
Nie sposób przy tym pominąć ewentualności sformułowania przez skarżącego, jednym pismem, zarówno wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, jak i żądania zainicjowania postępowania skargowego. Brak takich działań ze strony organu przesądza o tym, iż późniejsze stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy należy uznać za co najmniej przedwczesne. Z tej perspektywy wadliwa pozostaje również, dokonana przez Sąd I instancji, interpretacja zachowania organu jak i skarżącego oraz wyprowadzone w tym zakresie wnioski. Przedmiotowa interpretacja powinna bowiem pozostawać nakierowana na umożliwienie stronie wykorzystania przysługujących jej środków prawnych, tym bardziej jeśli strona, taka jak to zostało wskazane, nie posiada wykształcenia prawniczego. Jeśli zatem strona z zachowaniem ustawowego terminu składa środek prawny, spełniający wymogi, adekwatnego w tym przypadku, środka zaskarżenia, to zasadnym wydaje się co najmniej wezwanie strony do sprecyzowania charakteru złożonego pisma, a jeśli taka procedura nie zostaje zainicjowana, do potraktowania go jako rzeczonego środka zaskarżenia.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie. Podniesiono w szczególności, że organ administracji podziela w całości interpretację przepisów prawa zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zawarto w niej również obszerną polemikę z zarzutami skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a.). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.
Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie są trafne.
Na wstępie należy przypomnieć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego już w latach 80. XX wieku zajęto stanowisko, zgodnie z którym o charakterze pisma strony nie decyduje jego tytuł, tylko treść. Nie ulega wątpliwości, że Z. F. (prawidłowo pouczony o przysługującym mu środku zaskarżenia) w piśmie z 20 stycznia 2016 r. zawarł jednoznacznie sformułowane żądanie: "(...) niniejsze wystąpienie proszę nie traktować jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., lecz jako skargę na niezgodne z prawem działania Rektora ZUT oraz Uczelnianej Komisji Wyborczej ZUT oraz sugestię rozważenia możliwości wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej uchwały senatu ZUT, lub podjęcia innych stosownych działań". Wobec oczywistego znaczenia tych słów, organ nie miał obowiązku wyjaśniania, o jaką konkretnie czynność procesową skarżącemu chodziło.
Organ nie ma bowiem obowiązku ingerowania w zakres żądania zgłoszonego przez stronę w sytuacji, gdy przedmiot i zakres tego żądania został przez nią określony w sposób nie budzący najmniejszych wątpliwości, co właśnie ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Skoro pismo skarżącego kasacyjnie 20 stycznia 2016 r. nie jest wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, to podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 127 § 3 w zw. z art. 141 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a. należało uznać za niemające usprawiedliwionych podstaw.
Mając na uwadze podniesione wyżej względy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.