Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 752/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy:
Burmistrz Miasta Ząbki, decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...], na podstawie art. 3, art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1 oraz art. 13, art. 15 ust. 1 pkt 2 i ust. 3, art. 19, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456), odmówił R. C. przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko S. C. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...], utrzymało w mocy tę decyzję, wskazując, że miesięczny dochód w rodzinie wnioskodawcy w przeliczeniu na osobę przekroczył ustawowe kryterium dochodowe oraz, że w sprawie nie ma znaczenia fakt zawarcia przez R. C. w dniu [...] listopada 2008 r. umowy małżeńskiej majątkowej, mocą której wyłączono wspólność majątkową i zawarcie intercyzy.
Na decyzję Kolegium R. C. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając rażące naruszenie art. 3 pkt 16 i 17a w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wnosząc o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o zgodność art. 3 pkt 16 i 17a ustawy z art. 2, 18, 32 ust. 1 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji w zakresie w jakim nakazuje brać pod uwagę, jako członka rodziny, małżonka rodzica samotnie wychowującego własne dziecko.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd przedstawił, co następuje:
Okolicznościami decydującymi o prawie do zasiłku są: stan rodzinny osoby, ubiegającej się o zasiłek rodzinny oraz wysokość dochodu rodziny. Art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, iż pojęcie "rodziny" oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców, dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeśli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.
W związku z tym należy uznać, że członkiem rodziny skarżącego jest jego żona L. C., a wobec tego uzyskiwany przez nią dochód składa się na dochód rodziny, od którego zależy prawo do zasiłku rodzinnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ustawodawca definiując pojęcie rodziny uwzględnia status prawny nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. W sprawie zaś jest bezsporne, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim z L. C.. Bez wpływu zatem na ustalenie dochodu rodziny skarżącego ma w sprawie fakt pozostawania małżonków w rozdzielności majątkowej, zwłaszcza, że art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, iż małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Organy dokonały zatem prawidłowych ustaleń wliczając do członków rodziny skarżącego jego żonę L. C., zaś do dochodu jego rodziny dochód przez nią uzyskiwany i twierdząc, że dochód należny w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę 583 zł. W takiej sytuacji zasiłek nie przysługuje.
Zarzuty zatem naruszenia przepisów ustawy, powołane w skardze, są nietrafne i nie zachodzi konieczność wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego. Nie ma też podstaw do stosowania analogii w wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, odnoszących się do zasiłku rodzinnego z wykładnią tych przepisów na gruncie ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zaliczka alimentacyjna ma bowiem inny charakter niż zasiłek rodzinny i inny jest krąg osób do tych świadczeń uprawnionych. Zasiłek rodzinny jest świadczeniem o charakterze socjalnym i redystrybucyjnym, do którego uprawnieni są rodzice lub opiekunowie dziecka, natomiast zaliczka alimentacyjna jest świadczeniem zastępczym i subsydiarnym, a uprawniona jest osoba, która ma zasądzone alimenty, czyli dziecko. Kryteria przyznawania tych świadczeń są zatem inne, w związku z czym powoływanie się na orzecznictwo odnoszące się do zaliczki alimentacyjnej, w tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008 r. sygn. P18/06, przez skarżącego jest nieuzasadnione.
Reprezentowany przez adwokata, R. C. złożył skargę od tego wyroku, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i zarzucając naruszenie prawa materialnego, to jest art. 3 pkt. 16, 17a i art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 Nr 139 poz. 992 ze zm.), poprzez dokonanie wadliwej wykładni tych przepisów, polegającej na błędnym zaliczeniu dochodów drugiej żony skarżącego – L.C., do dochodu rodziny w sprawie o przyznanie świadczenia rodzinnego na syna skarżącego – S. C., w sytuacji, gdy R. C. jest osobą samotnie wychowującą dziecko – syna S..
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z legalną definicją pojęcia rodziny, którą przedstawiają zarówno organy obu instancji, jak i Sąd pierwszej instancji, należałoby wziąć pod uwagę przy obliczaniu dochodów rodziny matki dziecka (pierwszej żony skarżącego) S. C., która jest jego rodzicem i obejmuje ją omawiana definicja pojęcia rodziny. Zdaniem skarżącego w rozstrzygnięciu przejawia się wewnętrzna sprzeczność, gdyż Sąd z jednej strony podkreśla, że świadczenia należą się rodzicom dzieci, a z drugiej strony zalicza do rodziny drugą małżonkę skarżącego, pomijając całkowicie drugiego rodzica S..
Nie można też zgodzić się z twierdzeniem Sądu jakoby małżonkowie mieli obowiązek wzajemnej pomocy i pozostawanie w rozdzielności majątkowej nic tutaj nie zmienia, gdyż po pierwsze obowiązek pomocy wcale nie musi być realizowany w formie finansowej (każdy z małżonków ma przecież swoją rodzinę i pewne obowiązki również względem niej), a po drugie, zasiłek rodzinny ma za zadanie pokryć częściowo wydatki na utrzymanie dziecka, a do tego żona skarżącego L. C. w żaden sposób nie jest zobowiązana.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
R. C. i w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym podnosi i w istocie jedną tylko kwestię, a mianowicie, iż przy rozpoznaniu jego wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków rodzinnych na syna S. powinien być traktowany jako osoba samotnie wychowująca dziecko. Jego zdaniem zastosowanie w sprawie powinien mieć zatem art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), definiujący pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko, a nie pkt 16 tego artykułu, ustalający pojęcie rodziny. Jednak z takim stanowiskiem nie można się zgodzić.
Podzielić należy pogląd, zaprezentowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a odwołujący się do orzecznictwa Naczelnego Sadu Administracyjnego, że ustawodawca definiując w słowniczku ustawy o świadczeniach rodzinnych pojęcie rodziny, uwzględnił status prawny, a nie stan faktyczny. Zgodnie z tak ustalonym pojęciem, wynikającym z art. 3 pkt 16, małżonkowie to rodzina. Nie ma w sprawie wątpliwości, iż R. C. i L. C. to małżonkowie, jest to zatem rodzina w rozumieniu ww. przepisu. Wobec zdefiniowania pojęcia rodziny jako statusu prawnego bez znaczenia jest podnoszona przez skarżącego kwestia umów przedmałżeńskich, zatem czy pomiędzy małżonkami zostały zawarte umowy o rozdzielności majątkowej, czy też intercyzy. Takie umowy nie mają wpływu na ich status prawny, są bowiem małżeństwem, a art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach wyraża się o nich małżonkowie. Można też posiłkowo wskazać na art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich zawarcie umowy o rozdzielności majątkowej.
Zresztą w zawartej między R.C., a jego obecną żoną L. umowie majątkowej małżeńskiej znajduje się zapis (§ 3), z którego wyraźnie wynika, że rozdzielność nie uchybia prawom i obowiązkom wynikającym z zasad obowiązujących w stosunkach rodzinnych.
Art. 5 ustawy oświadczeniach rodzinnych, mający zastosowanie w sprawie, przysługiwanie zasiłku rodzinnego uzależnia od wysokości dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę. Dochodem rodziny jest, stosownie do art. 3 pkt 2 tej ustawy, przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskiwany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W przypadku skarżącego dochodem rodziny w rozumieniu tego przepisu jest zatem dochód małżonków, tj. jego i jego żony L. Ustalając kryterium dochodowe, celem rozpoznania wniosku skarżącego o zasiłek, organy wzięły pod uwagę dochód obojga małżonków, co jest zgodne z przepisami mającymi zastosowanie w sprawie, omówionymi wyżej. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miał zatem podstaw do uchylenia zaskarżonych decyzji.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).