Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 203/13 oddalił skargę J. B. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności pobranych z tytułu refundacji ze środków Funduszu Pracy.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Starosta Toruński decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...] odmówił J. i B. umorzenia należności w wysokości 62.586,96 zł z tytułu refundacji ze środków funduszu Pracy.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że J. B. zawarł w dniu 18 listopada 2008 r. ze Starostą Toruńskim - Powiatowym Urzędem Pracy dla Powiatu Toruńskiego umowę nr [...] w sprawie refundacji ze środków Funduszu Pracy kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowisk pracy dla skierowanych bezrobotnych. Łączna kwota refundacji wyniosła 44.100 zł.
W związku z niedotrzymaniem warunków umowy pismem z dnia 14 marca 2011 r. wypowiedziano skarżącemu umowę oraz wezwano do zapłaty wynikającej z przyznanej refundacji kwoty głównej wraz z odsetkami w wysokości 56.916,79 zł.
W dniu 14 kwietnia 2011 r. skarżący wniósł o umorzenie przyznanej dotacji, a następnie pismem z dnia 18 maja 2011 r. wniósł o aneksowanie umowy nr [...] poprzez wydłużenie terminu jej trwania o okres 21 miesięcy, począwszy od dnia 1 września 2011 r., w celu zapewnienia stanu zatrudnienia w zakładzie na poziomie co najmniej 174,13 osób w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy łącznie przez okres 24 miesięcy.
Aneksem z dnia 11 lipca 2011 r. zobowiązano skarżącego do utrzymania stanu zatrudnienia na poziomie co najmniej 174,13 osób w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy przez okres od dnia 1 września 2011 r. do dnia 31 maja 2013 r.
Kolejnym aneksem z dnia 31 sierpnia 2011 r. wprowadzono prawne zabezpieczenie zwrotu przyznanej umową z dnia 18 listopada 2008 r. refundacji wraz z odsetkami i innymi kosztami w postaci weksla in blanco podpisanego przez skarżącego i jego małżonkę.
Pismem z dnia 1 września 2011 r. skarżący został powiadomiony o anulowaniu wypowiedzenia umowy z dnia 14 marca 2011 r., co skutkowało również anulowaniem wezwania do zapłaty kwoty głównej wraz z odsetkami w wysokości 56.916,79 zł.
Następnie organ podał, że skarżący w dniu 13 grudnia 2011 r. wniósł o anulowanie aneksu z dnia 31 sierpnia 2011 r., zwrot weksla in blanco oraz wydanie decyzji umarzającej w całości przyznaną refundację lub też zmianę umowy nr [...] poprzez usunięcie zapisów mówiących o obowiązku utrzymania określonego stanu zatrudnienia w zakładzie.
Pismem z dnia 16 stycznia 2012 r. Dyrektor PUP dla Powiatu Toruńskiego rozpatrzył negatywnie wniosek skarżącego.
Wniesione przez skarżącego odwołanie organ odwoławczy uznał za niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych, bowiem w sprawie brak było przedmiotu zaskarżenia i następnie w dniu 9 marca 2012 r. Starosta Toruński wypowiedział umowę oraz wezwał skarżącego do zapłaty kwoty przyznanej refundacji wraz z odsetkami w wysokości 62.586,96 zł.
W związku z powyższym skarżący wniósł o umorzenie wskazanej należności wraz z odsetkami.
Decyzją Starosty Toruńskiego z dnia [...] października 2012 r., nr [...] odmówiono J. B. umorzenia należności we wnioskowanej kwocie.
Organ na podstawie przedłożonych dokumentów, tj. kopii zeznań podatkowych za rok 2011 skarżącego i jego małżonki, informacji o lokatach bankowych oraz obciążeniach w postaci kredytów i umów leasingowych, jak również kosztach ponoszonych na leczenie chorób przewlekłych po zasięgnięciu ponownie opinii Powiatowej Rady Zatrudnienia uznał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia kwoty przyznanej dotacji i wobec tego odmówił umorzenia należności w kwocie 62.586,96 zł.
Od decyzji z dnia [...] października 2012 r. skarżący złożył odwołanie.
Wojewoda Kujawsko-Pomorski decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ II instancji wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania PUP pozyskał informacje o sytuacji materialnej skarżącego i ustalił, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką B., w skład jego majątku wchodzi działka o powierzchni 2.000m2 wraz z budynkiem mieszkalnym o powierzchni 400m2, w którym zamieszkują. Dochody i źródła utrzymania skarżącego to dochody uzyskiwane z prowadzonej działalności (firma E.), zaś jego żona otrzymuje emeryturę w kwocie [...] oraz jest wspólnikiem spółki cywilnej. Dochód skarżącego wykazany w deklaracji PIT-36L wyniósł w 2011 r. [...] zł, zaś dochód jego żony z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności został wykazany w kwocie [...] zł, zaś z tytułu najmu w wysokości [...] zł. Ponadto skarżący wraz z żoną są w posiadaniu lokat terminowych w kwotach: [...] oraz rachunków bankowych w kwotach: [...]. Obciążenia stanowią: miesięczna rata kredytu w Volkswagen Bank Polska - [...] zł, zadłużenie bieżące ustalone na dzień 2 sierpnia 2012 r. w kwocie [...] w związku z kredytem udzielonym przez Bank Ochrony Środowiska S.A. (miesięczna rata ok. [...]), spłata raty kredytu w Santander Consumer Bank w wysokości [...], spłaty rat dwóch umów leasingowych: BNP PARIBAS w kwocie [...] zł i WBK Leasing SA w kwocie [...] oraz koszty związane z leczeniem chorób przewlekłych w kwocie.
Wobec powyższego skarżący, mimo istniejących zobowiązań kredytowych i umów leasingowych, posiada majątek pozwalający na dochodzenie zwrotu wypłaconej refundacji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy J. B. wskazał, że brak było podstaw do zastosowania wobec niego sankcji za niedotrzymanie warunków umowy, ponieważ redukcja zatrudnienia spowodowana była okolicznościami niezależnymi od strony. W ocenie skarżącego, żądanie zwrotu refundacji nie koresponduje z założeniami ustawodawcy i nie uwzględnia warunków gospodarczych, w jakich strona prowadzi działalność.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalając skargę stwierdził, że wniosek skarżącego o umorzenie żądanych przez organ należności nie mógł być pozytywnie rozpatrzony z punktu widzenia żadnej z czterech przesłanek wymienionych w art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
W ocenie Sądu I instancji Starosta w sposób wyczerpujący i wnikliwy zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, koncentrując się na wykazaniu stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych. Sytuacja rodzinna i finansowa skarżącego nie daje podstaw do wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zwrotu jednorazowo przyznanych środków z Funduszu Pracy. Zgromadzone w sprawie dokumenty dowodzą bowiem, iż skarżący posiada majątek ruchomy i nieruchomy, a także znaczne oszczędności ulokowane na lokatach terminowych, które może przeznaczyć na zaspokojenie roszczeń organu. Ustalenia tego nie może podważać fakt obciążenia skarżącego obowiązkiem spłat rat wynikających z umów kredytowych i leasingowych, które znajdują pokrycie w aktywach należących do pozwanego. Słuszne jest zatem stanowisko organów, że stan majątkowy skarżącego pozwala na egzekucję należności, a tym samym nie zachodzą przesłanki określone w art. 76 ust. 7 pkt 2 i 4 powołanej ustawy do przyjęcia zasadności umorzenia kwoty refundacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy nie zgodził się ze skarżącym, że wyznacznikiem umorzenia winny być w szczególności okoliczności związane z koniecznością redukcji zatrudnienia spowodowanej kryzysem gospodarczym, a w konsekwencji niespełnieniem warunków umowy o refundację utrzymania odpowiedniego poziomu zatrudnienia. Okoliczności związane z zaprzestaniem bądź ograniczeniem prowadzenia działalności gospodarczej mają znaczenie dla oceny konsekwencji tego faktu na gruncie umowy, natomiast zasadność umorzenia należności musi być oceniona szerzej z uwzględnieniem całokształtu sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o umorzenie i jej działań na gruncie majątkowym.
Zasadnie również organ nie kierował się podnoszonym przez skarżącego w skardze zarzutem nieuzasadnionego naliczenia odsetek od należności głównej za okres od 1 września 2011 r. do 14 marca 2012 r. w kwocie 3.062,80zł. Okoliczność ta - nawet jeśli istotnie wystąpiła - nie może stanowić samoistnej podstawy uznania, że w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie jakiejkolwiek ulgi w spłacie zadłużenia. Wszelkie kwestie sporne wynikające z umowy w sprawie refundacji podlegają rozstrzyganiu przez sądy powszechne i nie mogą być dochodzone w trybie administracyjnym.
Ponadto postawiony przez skarżącego zarzut braku pouczenia o przysługujących stronie środkach zaskarżania nie dotyczy decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie, a skierowany jest do pisma organu I instancji z 16 stycznia 2012 r. zawierającego informację o odmowie anulowania aneksu do umowy refundacyjnej, która nie jest przedmiotem kontroli sądu administracyjnego.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniósł J. B., zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące oddaleniem skargi.
W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie wskazał, że celem przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jest łagodzenie skutków bezrobocia oraz aktywizacja zawodowa, co realizuje się m.in. przez przyznanie pomocy finansowej na doposażenie stanowisk pracy. Ustawodawca wprowadził możliwość dokonania refundacji celem utrzymania dotychczasowych miejsc pracy. Intencja ustawodawcy wyraża się w dążeniu zarówno do poprawienia sytuacji bezrobotnego, jak też pracodawcy, poprzez stworzenie mu warunków zatrudnienia.
Strona otrzymała refundację w kwocie 44.100 zł, w ramach której utworzyła trzy stanowiska pracy. Przyznana refundacja została przeznaczona na zakup pieca ceramicznego oraz wózka wysokiego podnoszenia. Do dnia dzisiejszego strona zatrudnia na doposażonych stanowiskach pracy skierowanych bezrobotnych, efektywnie wykorzystując udzieloną jej pomoc finansową zgodnie z przeznaczeniem ustalonym w umowie. Okoliczność ta została zlekceważona przez organy wydające decyzje w tej sprawie.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o:
- 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na korzyść skarżącego;
- 2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a., a są to: naruszenie prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania. Przepis art. 174 pkt 1 powołanej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym rozumieniu treści określonej normy prawnej, natomiast uchybienie prawu materialnemu przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej względnie, że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej. Oznacza to, że zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczenia poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych – por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2004 r., sygn. akt FSK 471/04 (ONSAiWSA 2005, nr 5, poz. 96), czy też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2004 r., sygn. akt GSK 811/04 (ONSAiWSA 2005, nr 4, poz. 68).
Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie naruszenia prawa materialnego, a jako naruszony wskazany został art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Zarzut ten jest nietrafny, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zinterpretował ten przepis prawidłowo, odnosząc uregulowane w nim przesłanki do poprawnie ustalonego stanu faktycznego. Ten stan faktyczny nie został przez skarżącego skutecznie zakwestionowany, zatem oceniając zasadność zarzutu skargi kasacyjnej, należało oprzeć się na ustaleniach dokonanych w sprawie.
Stosownie do treści art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek: 1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;
- 2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;
- 3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;
- 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.
Fakt, że ustawodawca enumeratywne wymienił w art. 76 ust. 7 ustawy przesłanki zastosowania ulg wskazuje, że tylko wystąpienie jednej z nich daje podstawy do ubiegania się o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. W rozpoznawanej sprawie, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, nie zachodziła żadna z przesłanek, o jakich mowa w powołanym przepisie. Sytuacja rodzinna i finansowa skarżącego nie dawała bowiem podstaw do uwzględnieniu wniosku J. B. o umorzenie należności pobranych z tytułu refundacji ze środków Funduszu Pracy. Zgromadzone w sprawie dokumenty wskazywały, iż skarżący posiada majątek ruchomy i nieruchomy, a także oszczędności, które może przeznaczyć na zaspokojenie roszczeń organu. Organy nie miały zatem podstaw do podjęcia decyzji zgodnej z wnioskiem skarżącego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.