Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 591/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 2 marca 2021 r. nr SKO.4106.159.2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 27 stycznia 2021 r., odmawiającej [...] przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką [...]. Zdaniem organu odwoławczego, wnioskodawczyni jest córką osoby wymagającej opieki, której małżonek żyje, zatem to na nim ciąży obowiązek alimentacyjny. Omawiane świadczenie nie może być przyznane z uwagi na wystąpienie przesłanki negatywnej.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła [...].
Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskującemu, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) art. 134 § 1 w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie analizy sprawy i zarzutów skarżącej w aspekcie wskazanej przez sąd I instancji braku niewadliwości rozstrzygnięcia organów administracji;
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.) oraz art. 7a k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo zaistnienia ku temu ustawowych przesłanek, w tym sanowanie naruszenia przez organ II instancji przepisów postępowania - normy art. 7a k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, ze względu na istnienie różnych reguł interpretacyjnych wyżej określonych przepisów prawa materialnego oraz przyjęcie reguły najmniej korzystnej dla strony.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd I instancji przyjął za prawidłowe ustalenia organów administracyjnych wskazujące, że
Na uwzględnienie nie zasługuje pierwszy zarzut skargi kasacyjnej – naruszenia art. 134 § 1 w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzucane nim naruszenie polega – zdaniem autora skargi kasacyjnej – na zaniechaniu przez Sąd I instancji analizy sprawy oraz zarzutów skarżącej w aspekcie wskazanej przez sąd I instancji braku niewadliwości rozstrzygnięcia organów administracji. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Do naruszenia art. 134 § 1 mogłoby dojść gdyby Sąd wyszedł poza granice sprawy lub gdyby nie dokonał kontroli decyzji w pełnym zakresie, tylko w części, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.
Ponadto brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że Sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu, co również miejsca w sprawie nie miało.
Sąd I instancji rozpoznając skargę niewątpliwie orzekł w granicach sprawy, oceniając postępowanie w zakresie oceny prawidłowości odmowy przyznania [...] świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką [...], a zatem nie orzekał w granicach (w znaczeniu podmiotowym i przedmiotowym) innej sprawy niż ta, w której została wniesiona skarga. Okoliczność, że Sąd I instancji przyjął, że orzeczenia organów administracyjnych są prawidłowe, i w konsekwencji oddalił skargę, nie oznacza, że naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a. Jednocześnie, skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów naruszenia przepisów postępowania kwestionujących przyjęte przez Sąd I instancji ustalenia stanu faktycznego i ich ocenę. W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął zatem za w pełni miarodajny stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji. W tej sytuacji uprawnione jest stwierdzenie, że wszystkie istotne okoliczności w niniejszej sprawie zostały wyjaśnione.
Kolejno, w myśl art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Odnosząc się zatem do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., powiązanego z art. 134 § 1 p.p.s.a., wskazać należy za wielokrotnym już w tym zakresie orzecznictwem sądowoadministracyjnym, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony zasadniczo w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania.
Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Jest to przepis proceduralny regulujący wymogi uzasadnienia. O naruszeniu tego przepisu można mówić w przypadku, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wyżej wymienionych warunków. Wyrok sądu pierwszej instancji nie będzie poddawał się kontroli sądowoadministracyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienie stanu sprawy, niewskazanie lub niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej treści będą podane w sposób niejasny, nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyrok NSA z dnia 12 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 2338/13).
Zarzut braku analizy sprawy przez Sąd I instancji jest bezpodstawny. Analiza treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje, że zawiera ono przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Z wywodów Sądu wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze i jaki stan faktyczny i prawny przyjął za podstawę orzekania. Sąd I instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia.
Bezsporne jest w sprawie, że [...] jest osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z akt sprawy wynika także, że [...] pozostaje w związku małżeńskim. Małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Ma cztery córki, łącznie z wnioskodawczynią - [...]. [...], wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, jest mężatką, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i ojcem. Nie pracuje.
Odmówić słuszności należy zatem również zarzutowi drugiemu zarzucającemu naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. (brak wskazania litery w zarzucie stanowi o jego nieprawidłowości i niedokładności, Sąd zaś nie ma obowiązku stawiać zarzutów za stronę ani domyślać się intencji skarżącego kasacyjnie, zarzut taki podlega jednak rozpoznaniu w sensie ogólnym) oraz art. 7a k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo zaistnienia ku temu ustawowych przesłanek, w tym sanowanie naruszenia przez organ II instancji przepisów postępowania - normy art. 7a k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, ze względu na istnienie różnych reguł interpretacyjnych wyżej określonych przepisów prawa materialnego oraz przyjęcie reguły najmniej korzystnej dla strony. Przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. Sąd Wojewódzki nie mógł naruszyć bowiem ich nie stosował.
Sąd I instancji oddalił skargę na podstawie at. 151 p.p.s.a. i to w oparciu o ten przepis winien być postawiony zarzut. Wskazać w tym miejscu należy, że art. 7a posiada paragrafy i punkty. Ich niewskazanie świadczy o niechlujności i niedokładności skargi kasacyjnej, Sądowi Naczelnemu daje zaś uprawnienie do omówienia zarzutu jedynie ogólnie. Wskazać zatem należy, że stosownie do art. 7a § 1 k.p.a. jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. - osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. I stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z przytoczonych przepisów nie wynikają żadne wątpliwości co do treści zawartych w nich norm prawnych. Trudno zatem uznać zasadność zarzutu naruszenia art. 7a k.p.a. To, że ojciec skarżącej, a mąż [...] ma 74 lata i nadużywa alkoholu, oraz że nie zajmuje się małżonką – nie jest w świetle przepisów przesłanką do przeniesienia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego na skarżącą, czyli osobę na której - stosownie do zapisów ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy - ciąży obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności. Nie stanowi także o istnieniu wątpliwości co do treści zastosowanego w sprawie przepisu. Z przepisów wynika wprost, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy nie wynika, aby małżonek [...] był osobą niepełnosprawną – lub by posiadał orzeczenie o niepełnosprawności, a tylko taka przesłanka wpłynęłaby na przesuniecie uprawnienia na kolejną osobę. Trudno się zatem zgodzić z argumentacją drugiego zarzutu, który zdaje się być wynikiem niezadowolenia z rozstrzygnięcia Sądu I instancji, nie stanowi jednak przesłanki do jego podważenia.
Sąd Wojewódzki, jak już wyżej wskazano, rozpoznając sprawę przenalizował ją dokładnie czemu dał wyraz z uzasadnieniu zajętego stanowiska. Wyjaśnił i omówił sytuację prawną i faktyczną sprawy. Z omówionych powodów uznać należało, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty były nieuzasadnione.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.