Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2018 r. w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Od ww. wyroku skargę kasacyjną złożył P.Z. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie:
1/ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r.. poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U z 2016 r. poz. 930 ze zm.), dalej ustawa, poprzez błędną ich wykładnię polegająca przyjęciu, że podstawą ustalenia wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ponoszonej przez zstępnego osoby pozostającej w tym domu jest kwota dochodu tego zstępnego, a nie kwota dochodu przypadającego na osobę w jego rodzinie;
2/ przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez dokonanie błędnej oceny dowodów zgromadzonych w toku postępowania, zaniechanie dokonania wszelkich czynności niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego, polegające na niezebraniu i nierozpatrzeniu wszystkich dowodów niezbędnych do ustalenia faktów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, polegające na przyjęciu, że zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] maja 2017 r., w oderwaniu od zbadania sytuacji rodzinnej skarżącego, jest wystarczające do stwierdzenia, że dochód skarżącego jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Wskazując na powyższe naruszenia autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów, powołanych w ramach podstawy wskazanej w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 193 in fine uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., bowiem zarzucono w niej naruszenie prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Skoro jednak istota sformułowanych w skardze zarzutów oraz ich uzasadnienie koncentrują się jednak wokół przepisów art 61 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 lit. b) ustawy, których błędna wykładnia miała doprowadzić do nieprawidłowej oceny przez Sąd I instancji decyzji organów obydwu instancji, to przede wszystkim należało ocenić zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego.
Stosownie do art. art. 61 ust. 1 ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1/ mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2/ małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3/ gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Z kolei art. 61 ust. 2 stanowi, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1/ mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2/ małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
- a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
- b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
- 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się jedynie na okoliczności wadliwej wykładni art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) ustawy, nie kwestionując tego, że P.Z. jako syn (zstępny) umieszczonego w domu pomocy społecznej P.Z. jest osobą zobowiązaną do pokrycia kosztów (ich części) pobytu w tym domu. Autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi Wojewódzkiemu, że wadliwie przyjął, że bez znaczenia pozostaje fakt obliczenia dochodu P.Z. przyjmując jego rodzinę jako dwuosobową (tylko on i żona), gdy tymczasem jego rodzina liczy trzy osoby (jeszcze syn), a dochód pozostający po uiszczeniu opłaty za pobyt ojca w DPS winien być liczony na osobę w rodzinie.
Zarzuty takie nie mogły przynieść oczekiwanego rezultatu.
Przede wszystkim Naczelny Sąd Administracyjny podziela zaprezentowaną w skardze kasacyjnej wykładnię art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) ustawy. Prawidłowy sposób ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 ustawy, to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty, jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną. Taka wykładnia ma odzwierciedlenie w zaprezentowanym w skardze kasacyjnej orzecznictwie, Naczelny Sad Administracyjny jej nie kwestionuje, w związku z czym nie ma powodów, by kwestię tę szerzej analizować. Wystarczy dodać, że przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że "posiadany dochód na osobę" dotyczy dochodu osoby zobowiązanej obliczonego jako dochód na osobę w rodzinie.
W związku z tym na podstawie tego przepisu można obciążyć opłatą osobę, która nie posiada własnych dochodów, lub jej własne dochody są niższe niż kwota wskazana w tym przepisie, jeśli osoba ta gospodaruje wspólnie z innymi członkami rodziny i dochód na osobę w rodzinie jest odpowiednio wysoki. Przyjmuje się bowiem, że tak wyliczony dochód "na osobę" jest (na gruncie ustawy) dochodem osoby zobowiązanej. Konsekwentnie jednak "kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty" dotyczyć także musi tak określonego dochodu osoby zobowiązanej. Obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest określany w stosunku do konkretnej osoby i obciąża wyłącznie tę osobę w ramach przypadającego na nią "dochodu na osobę w rodzinie".
Jednakże z uzasadnienia zaskarżonego wyroku w żaden sposób nie wynika, by Sąd Wojewódzki prezentował wykładnię odmienną od wyżej zaprezentowanej. W kwestionowanym fragmencie uzasadnienia wyroku Sąd I instancji stwierdził, że dla obliczenia kwoty opłaty za pobyt P.Z. w DPS, którą winien uiścić P.Z., nie ma znaczenia okoliczność, czy rodzina P.Z. jest dwu- czy trzyosobowa, wynik bowiem będzie identyczny. Sporny fragment uzasadnienia brzmiał następująco: "nawet przy uwzględnieniu, że rodzina skarżącego jest trzyosobowa, okoliczność ta pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Porównanie bowiem dochodu skarżącego, ustalonego na podstawie znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] maja 2017 r., z kryteriami dochodowymi, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy, potwierdza, że dochód na osobę w trzyosobowej rodzinie również byłby wyższy od określonego w przepisach ustawy 300% kryterium dochodowego".
Z tezą tą należy się zgodzić. Dochód skarżącego, ustalony na podstawie zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] maja 2017 r., a którego przecież skarżący nie kwestionuje, wynosił 11 838,42 zł w rodzinie, czyli przyjmując 3 osoby w rodzinie – byłaby to kwota 3 946,14 zł na osobę w rodzinie.
Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie w dacie wydawania decyzji wynosiło 514 zł, a więc jego trzykrotność (300%) to kwota 1542 zł.
Stosując się do wykładni art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) ustawy zaprezentowanej w skardze kasacyjnej, którą Naczelny Sąd Administracyjny podziela, od kwoty dochodu na osobę w rodzinie P.Z. – 3 946,14 zł odjąć należy kwotę 1542 zł (trzykrotność kryterium dochodowego na osobę w rodzinie), co daje wynik 2 404,14 zł i jest to maksymalna kwota, jaka można obciążyć P.Z. jako zobowiązanego zstępnego osoby umieszczonej w DPS. W zaskarżonej do Sądu Wojewódzkiego decyzji kwota, którą P.Z. zobowiązany był uiszczać od lutego 2018 r., wynosiła 2 209,26 zł, nie przekraczała zatem maksymalnej kwoty, którą można było go obciążyć.
W tej sytuacji za prawidłowe uznać należało stanowisko Sądu I instancji, że nawet gdyby organy przyjęły, że rodzina P.Z. liczy trzy osoby a nie dwie (czego zresztą skarżący w żaden sposób nie wykazał na etapie postępowania administracyjnego, nie współpracując w tym zakresie z organami), to nie miałoby to znaczenia dla wyniku sprawy, bowiem kwota, którą skarżący zastałby obciążony tytułem opłaty za pobyt ojca w DPS, byłaby taka sama.
Odnoście do argumentu, że Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] maja 2017 r., nie badając wysokości dochodu, którym skarżący dysponuje, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że na podstawie przepisów ustawy podstawą obliczenia stosownej opłaty jest wysokość uzyskiwanych dochodów, a nie wysokość dochodu, którym osoba zobowiązana dysponuje. Organy nie mogły przy tym w inny sposób ustalić wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego – poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego – bowiem skarżący odmówił w tym zakresie współpracy.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.