Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 13 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Ke 350/13 oddalił skargę E. K. (dalej powoływana jako skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego.
W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:
Prezydenta Miasta Kielce decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], orzekł o zmianie własnej decyzji z dnia [...] lipca 2012 r. (zmienionej kolejną decyzją) w części dotyczącej okresu przyznania zasiłku stałego i składki na ubezpieczenie zdrowotne, poprzez przyznanie skarżącej zasiłku stałego i świadczenia zdrowotnego do 31 stycznia 2013 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. utrzymało powyższą decyzję w mocy. Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie zasiłek stały został przyznany skarżącej decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. w okresie od 1 do 30 czerwca 2012 r. w wysokości 88,50 zł, zaś w okresie od 1 lipca 2012 r. do 30 czerwca 2014 r. w wysokości 177 zł miesięcznie wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne. Świadczenie to zostało przyznane na skutek ustalenia, że jest ona osobą całkowicie niezdolną do pracy, z uwagi na orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, a jednocześnie spełnienia kryterium dochodowe. Decyzja z dnia [...] stycznia 2013 r. została natomiast wydana na skutek zmiany sytuacji dochodowej. Ze złożonego przez skarżącą wniosku o pomoc finansową z dnia 9 stycznia 2013 r. wynikało bowiem, że w związku ze zobowiązaniami finansowymi powstałymi wobec byłego męża, dokonała ona zamiany mieszkania, w wyniku której na jej konto w grudniu 2012 r. wpłynęła kwota 80 000 zł. Następnie te środki finansowe zostały przelane na konto komornika sądowego w celu uregulowania zobowiązań byłego męża. Mając powyższe na uwadze Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że sytuacja dochodowa odwołującej się ulegała zmianie, gdyż za dochód uznać należało dochód z tytułu uzyskanych środków finansowych z umowy zamiany mieszkania. Skoro zatem w miesiącu grudniu 2012 r. dochód wnioskodawczyni wyniósł 6.966,67 zł, stanowiąc 1/12 kwoty 80.000 zł, tj. kwoty uzyskanej z tytułu zamiany mieszkania oraz comiesięcznych alimentów od męża w wysokości 300 zł, to tym samym nie ulega wątpliwości, że dochód ten wielokrotnie przekroczył ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do pobierania zasiłku stałego (542 zł). Organ zaznaczył, że powyższa zmiana sytuacji dochodowej stanowiła podstawę do zmiany decyzji przyznającej zasiłek stały w ustawowym trybie przewidzianym art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182, dalej "ups"), który określa przesłanki uruchomienia nadzwyczajnego trybu postępowania, zmierzającego do dokonania weryfikacji decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o przyznanie jej zasiłku stałego i stwierdziła, że kwota 80.000 zł została w całości przeznaczona na spłatę byłego męża i dlatego nie otrzymała z niej nawet "grosika". W związku z tym nie rozumie dlaczego ustalono jej dochód w wysokości 6966,67 zł.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalając powyższą skargę wskazał, że zgodnie z art. 106 ust. 5 ups, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia. W niniejszej sprawie jako uzasadnienie do zastosowania wskazanej obligatoryjnej formy weryfikacji decyzji organy wskazały przesłankę zmiany sytuacji dochodowej skarżącej. Pojęcie dochodu dla celów pomocy społecznej definiuje art. 8 ust. 3 ups. W przepisie tym ustawodawca po pierwsze, jednoznacznie zdefiniował pojęcie dochodu, a po drugie, taksatywnie wymienił składniki, których się do niego nie wlicza. Pod pojęciem dochodu rozumieć należy wszelkie dochody, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie wymienionych w przepisach art. 8 ust. 3 i 4 ups. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że żaden przepis ustawy o pomocy społecznej nie pozwala na uznanie, że kwota dopłaty uzyskana z tytułu zamiany mieszkania nie stanowi dochodu w rozumieniu przepisów tej ustawy, ani też że przeznaczenie tego dochodu na spłacenie zadłużenia, powstałego na skutek podziału majątku wspólnego, winno skutkować odliczeniem od dochodu, czy też uznaniem, że jest to utrata dochodu.
Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że uzyskane przez skarżącą środki z zamiany mieszkania stanowiły (jak trafnie przyjęły organy) dochód jednorazowy, przekraczający pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, podlegający rozliczeniu zgodnie z regułą wyrażoną w art. 8 ust. 11 ups. Wobec tego organy w sposób prawidłowy ustaliły wysokość dochodu skarżącej, co w konsekwencji musiało skutkować wydaniem na podstawie art. 106 ust. 5 ups decyzji de facto pozbawiającej ją prawa do zasiłku poczynając od 1 lutego 2013 r. Stosownie bowiem do art. 106 ust. 3a ups zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie pobierania świadczenia pieniężnego nie wpływa na wysokość świadczenia pieniężnego, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W niniejszej natomiast sprawie kwota zmiany dochodu przekroczyła kryterium dochodowe o znacznie więcej niż 10%, dlatego skarga podlegała oddaleniu.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła skarżąca, reprezentowana przez adw. P.Z., zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie przyznanie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, zarzucając naruszenie:
- przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "Ppsa") polegające na ich niezastosowaniu przez Sąd, mimo że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej "Kpa"), polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w błędnym przyjęciu, że sytuacja dochodowa skarżącej uległa zmianie;
- przepisów prawa materialnego tj. art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 ups w zw. z art. 30 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że zaskarżonym działaniem organu wypełnione zostały zasady i cele pomocy społecznej, podczas gdy w rzeczywistości skarżącej w niezmienionej sytuacji dochodowej organy odmówiły pomocy w przezwyciężeniu jej niezwykle trudnej sytuacji życiowej, której nie jest ona w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz uniemożliwiły jej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a tym samym organy postąpiły wbrew zasadom i celom pomocy społecznej i polityki społecznej państwa.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przywołano argumentację na poparcie powyższych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 Ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Sąd z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania - ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.
Zarzuty skargi kasacyjnej zarówno procesowe jak i materialne są całkowicie nieuzasadnione. Wobec jednoznacznego stanu faktycznego i otrzymania przez skarżącą dochodu w wysokości 80.000 zł konieczne było uwzględnienie tej okoliczności i dokonanie zmiany decyzji o przyznaniu zasiłku stałego. Jest to rzecz oczywista dla Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd I instancji, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nie miał jakichkolwiek podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa, bowiem nie doszło w postępowaniu administracyjnym do naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, a decyzja wydana została w oczywistym stanie faktycznym. Nie wiadomo co należałoby jeszcze wyjaśnić, czy jakie okoliczności rozważyć.
Całkowicie niezasadny jest również zarzut naruszenia prawa materialnego, ponieważ zasady ogólne pomocy społecznej, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, stanowiące, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, nie stanowią samodzielnej podstawy do przyznania zasiłku stałego. Przepis ten określa bowiem w sposób ogólny cele pomocy społecznej, natomiast szczegółowe warunki, jakie muszą być spełnione przy przyznawaniu poszczególnych rodzajów świadczeń określają dalsze przepisy ustawy, które winny być uwzględnione zarówno przez organy administracji publicznej jak i sąd administracyjny. I tak kwestia komu i w jakiej wysokości przyznać zasiłek stały określa w sposób jednoznaczny art. 8 ups, uzależniając jego przyznanie od kryterium dochodowego. O możliwości zatem przyznania omawianego zasiłku nie decyduje jedynie sytuacja życiowa, w której strona się znalazła, ale przede wszystkim osiągany przez nią dochód. Podkreślić należy, że pomoc społeczna jest instytucją publiczną mającą na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie dysponują środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego w dacie ubiegania się o tę pomoc. Mając powyższe na uwadze uznać należało, że Sąd I instancji w żaden sposób nie naruszył powyższych przepisów.
W tej sytuacji za niezasadny uznać należało również zarzut naruszenia przepisu art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wyrażającego zasadę ochrony godności człowieka, który znajduje wyraz właśnie w przepisach art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ups. Nie można bowiem powołanych norm prawnych odczytywać bez uwzględnienia innych przepisów prawa regulujących instytucję i zasady przyznawania zasiłku stałego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, uznając że skarga kasacyjna nie posiadała usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 Ppsa, orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 Ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 Ppsa. Zatem w tym zakresie winien orzec Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach.