Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 8 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2158/13

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2435/12 oddalił skargę C. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z [...] czerwca 1979 r., Prezydent Miasta Dąbrowy Górniczej orzekł o przejęciu z urzędu na własność Państwa gospodarstwa rolnego, składającego się z działek ewidencyjnych o nr: [...], [...], [...], [...] o łącznej pow. [...]ha, położonego we wsi S., stanowiącego współwłasność M. S. i W. S. Jednocześnie Prezydent stwierdził, że współwłaścicielkom przysługuje prawo do bezpłatnego użytkowania działki gruntu rolnego ozn. jako nr [...] o pow. [...]ha.

W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, że M. S. i W. S. nie dostarczały produktów rolnych do jednostek gospodarki uspołecznionej oraz, że zadłużenie wobec Państwa z tytułu podatków wynosi 12.195 zł, z tytułu składek 1.164 zł, a wartość przejmowanego gruntu wynosi 72.612,40 zł.

Od decyzji tej właścicielki gospodarstwa wniosły odwołanie, w następstwie którego Wojewoda Katowicki decyzją z [...] kwietnia 1980 r. utrzymał kwestionowaną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż z akt sprawy wynika, że gospodarstwo od kilku lat zaliczane jest do gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i z tego względu zakwalifikowane zostało do przejęcia z urzędu na własność Państwa w zamian za rentę. Zwrócono również uwagę na podeszły wiek współwłaścicielek oraz odbiegający w znacznym stopniu poziom produkcji tego gospodarstwa od średniej uzyskiwanej przez rolników w tej samej miejscowości na podobnych glebach.

Wnioskiem z 9 stycznia 2012 r. C. K., będąca jednym z następców prawnych dawnych współwłaścicielek gospodarstwa rolnego, wystąpiła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej, podnosząc że organ nie odniósł się w niej do poziomu produkcji rolnej w przejmowanym gospodarstwie, a ponadto decyzja ta nie zawiera wszystkich elementów określonych w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 125). Zdaniem wnioskodawczyni przedmiotowe gospodarstwo charakteryzowało się odpowiednim poziomem produkcji rolnej, o czym zaświadczyć mogą świadkowie H. K. oraz R. S., a także to, że właścicielki nie zgadzały się z zaskarżoną decyzją.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej z [...] czerwca 1979 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody Katowickiego z [...] kwietnia 1980 r.

Przywołując treść art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm.) oraz art. 77 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) Minister wskazywał, że wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za rentę poprzedzały dwa postępowania wyjaśniające: pierwsze - prowadzone w celu wydania opinii, że gospodarstwo rolne kwalifikuje się do zaliczenia jako wykazujące niski poziom produkcji rolnej, drugie - ustalające, że rolnik odpowiada ustawowym warunkom dopuszczającym przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem organu, obydwie przesłanki zostały spełnione, gdyż na dzień wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa jego współwłaścicielki miały ukończone 73 lata, a gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji rolnej.

Organ nadzoru wyjaśnił jednocześnie, że wobec niezdefiniowania w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. wyrażenia "niski poziom produkcji rolnej", przy realizacji unormowań z niej wynikających, organy orzekające posiłkowały się regulacją zawartą w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58).

W dalszej kolejności Minister stwierdził, że mimo nie wykazania przez Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej w decyzji z [...] czerwca 1979 r., iż przejmowane gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji rolnej, to ten niski poziom produkcji jednoznacznie wskazywał znajdujący się w aktach protokół lustracji gospodarstwa z 19 czerwca 1979 r., gdzie podano, że nie wszystkie grunty orne były wykorzystywane rolniczo, a plony zbóż były o 34% niższe od przeciętnych z danej wsi.

Odnosząc się natomiast do zarzutu, iż decyzja Prezydenta nie zawierała wszystkich elementów określonych w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r., Minister stwierdził, iż ww. rozporządzenie wskazywało otwarty katalog elementów, które powinna zawierać decyzja o przejęciu. Użyte sformułowanie "w szczególności" oznaczało brak obligatoryjności. Elementy te miały zaś na celu określenie danych niezbędnych do ustalenia prawa do renty i jej wysokości. Dodał także, że świadczenia rentowe były przyznawane w drodze odrębnych decyzji organów emerytalno – rentowych, które ponownie badały w prowadzonych postępowaniach wszelkie czynniki wpływające na wysokość przyznawanego świadczenia.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem C. K. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z [...] października 2012 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z [...] sierpnia 2012 r. podtrzymując podniesioną w nim argumentację.

Minister podniósł ponadto, że skoro przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. nie uzależniały faktu zakwalifikowania danego gospodarstwa do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji od spełniania przez to gospodarstwo szczególnych kryteriów, to ustalenia dokonane przez komisję lustracyjną, potwierdzające, że poziom produkcji w gospodarstwie M. S. i W. S. odbiegał od średniej w gminie, mogły stanowić podstawę do przejęcia ww. gospodarstwa na podstawie art. 9 ust. 2 tej ustawy. Jednocześnie Minister wyjaśnił, że wobec utraty mocy obowiązującej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. (co nastąpiło 1 stycznia 1978 r.), ustalenie czy gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji rolnej pozostawiono swobodnej ocenie Naczelnika Gminy.

Odnosząc się zaś do zarzutów dotyczących wadliwości uzasadnienia decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej, organ wskazał, iż niepełne uzasadnienie decyzji, przy jednoczesnym wystąpieniu przesłanek jej wydania, nie stanowi rażącego naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie nieważności decyzji. Zdaniem Ministra w sprawie nie zaistniała konieczność przesłuchiwania świadków w celu ustalenia czy faktyczny poziom redukcji gospodarstwa był w dacie jego przejęcia niski, gdyż ta okoliczność znajduje potwierdzenie w dokumentach znajdujących się w aktach.

Natomiast zeznania wskazanych przez stronę świadków mogłyby budzić wątpliwości ze względu na upływ ponad trzydziestu lat od dnia wydania zaskarżonej decyzji. Organ nadzoru za niezasadny uznał także zarzut nieustalenia czy byłym właścicielkom gospodarstwa rolnego przyznano świadczenia emerytalne, wskazując na znajdujące się w aktach decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznaniu im świadczeń emerytalnych.

Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi C. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie art. 7 i art. 8 w zw. z art. 75, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. Zarzuciła także Ministrowi brak zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że ustawa o przekazywaniu gruntów rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne nie zawierała definicji legalnej "niskiego poziomu produkcji rolnej". Nie definiowały tego wyrażenia także wydane do tej ustawy akty wykonawcze. Z tego względu ocenę niskiej produktywności gospodarstwa rolnego formułowano, przez pryzmat regulacji zawartej w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów, które to rozporządzenie stanowi akt wykonawczy do ustawy z 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14). Z tego względu w sprawach rozstrzyganych na gruncie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. mogło ono być i było stosowane jedynie posiłkowo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że przed wydaniem decyzji o przejęciu gospodarstwa M. S. i W. S., dokonano lustracji ich gospodarstwa ustalając, że nie wszystkie grunty orne były wykorzystywane rolniczo, a plony zbóż w latach 1977 - 1979 były o 34 % niższe od średniego poziomu uzyskiwanego w innych gospodarstwach na terenie gminy. W przypadku żyta, średni plon z 1h wynosił bowiem w nim 15 q, podczas gdy w analogicznym okresie w gminie kształtował się on na poziomie 23 q. Natomiast w odniesieniu do zbioru pszenicy średnia ta dla przejmowanego gospodarstwa wynosiła 18 q, a dla terenu gminy 27 q. W gospodarstwie brak było także inwentarza żywego. Dysponując takimi danymi organ orzekający w 1979 r. uprawniony był więc do zakwalifikowania gospodarstwa jako wykazującego niski poziom produkcji, o którym stanowi art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Skoro zaś jego właścicielki osiągnęły także przewidziany ustawą wiek emerytalny, to tak ustalony stan faktyczny mieścił się w hipotezie normy prawnej zawartej w tym przepisie. Tym samym nie można zarzucić skutecznie organowi naruszenia ww. przepisu, a tym bardziej naruszenia go w sposób rażący, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie za trafny uznał zarzut wskazujący na brak w kontrolowanej decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej uzasadnienia faktycznego i prawnego odnoszącego się do przesłanek z art. 9 ust. 2 ustawy, przy jednoczesnym powoływaniu się na przesłanki i okoliczności niestypizowane w tym przepisie. W ocenie Sądu I instancji wada ta nie mogła jednak prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż została ona sanowana w postępowaniu odwoławczym zakończonym decyzją Wojewody Katowickiego z [...] kwietnia 1980 r. Ponadto samo naruszenie przepisów postępowania nie oznaczało, że stosunek administracyjnoprawny, w kontekście zastosowanych w sprawie norm prawa materialnego, ukształtowany został wadliwie. Także brak w decyzji wszystkich elementów wymienionych w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, a obejmujących m.in. wskazanie poziomu produkcji danego gospodarstwa, nie może być kwalifikowany jako rażące naruszenie prawa.

Tym bardzie, że akt ten utracił moc prawną z dniem 1 stycznia 1978 r. w konsekwencji uchylenia z tym dniem ustawy z 29 maja 1974 r., w której zawarte było upoważnienie do jego wydania, co nastąpiło na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

Ponadto wskazano, że w postępowaniu nadzorczym nie rozstrzyga się ponownie istoty sprawy i nie prowadzi postępowania dowodowego w celu poczynienia niezbędnych dla zastosowania norm prawa materialnego ustaleń stanu faktycznego. Ocenia się jedynie legalność wydanego rozstrzygnięcia na gruncie obowiązujących w dacie jego podejmowania przepisów, w kontekście stanu faktycznego wówczas ustalonego przez organy. W tym stanie rzeczy odstąpienie od przeprowadzenia dowodu z zeznań nie może być traktowane jako naruszenie przepisów.

Za trafny Sąd I instancji uznał zarzut dotyczący braku odniesienia się przez Ministra do kwalifikowanej wady prawnej określonej w art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a., choć także na tę podstawę stwierdzenia nieważności decyzji wskazywała strona w swoim wniosku. Jednakże mając na względzie, że art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji jedynie wówczas, gdy przepis prawa materialnego wyraźnie stanowi, iż określona w nim wadliwość decyzji powoduje jej nieważność to sam brak odniesienia się przez organ nadzoru do tej podstawy prawnej, Sąd ocenił wyłącznie jako uchybienie art. 77 § 1 k.p.a., a także normie zawartej w przepisach art. 107 § 3 k.p.a. i art. 11 k.p.a., które nie miało i nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła C. K., zarzucając naruszenie:

1. 1) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a, polegające na braku uchylenia przez Sąd I instancji decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2012 r. oraz [...] października 2012 r., pomimo uznania za zasadny zarzutu skarżącej wskazującej na brak w kontrolowanej decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej z dnia [...] czerwca 1979 r. uzasadnienia faktycznego i prawnego odnoszącego się do przesłanek z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne;
2. 2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 P.p.s.a. polegające na braku należytego wyjaśnienia przez Sąd I instancji podstawy prawnej wyroku, albowiem Sąd powielił w uzasadnieniu orzeczenia wewnętrzną sprzeczność zachodzącą pomiędzy wykładnią przepisu art. 9 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne przyjętą przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r., gdzie organ ten wskazał, że Prezydent Miasta Dąbrowy Górniczej wydając decyzję z dnia [...] czerwca 1979 r. podczas określania przesłanki "niskiego poziomu produkcji rolnej" winien kierować się zasadami wynikającymi z rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, a wykładnią tego samego powołanego na wstępie przepisu przyjętą w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r., w której organ ten uznał, że ocena przesłanki "niskiego poziomu produkcji rolnej" została pozostawiona całkowitej swobodzie organu orzekającego w sprawie, albowiem wyżej wymienione rozporządzenia nie wiązały Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej i Wojewodę Katowickiego podczas orzekania oraz, że rozporządzenie z dnia 31 maja 1974 r. utraciło moc z dniem 1 stycznia 1978 r.;
3. 3) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 8 w zw. z art. 75, 77 § 1 i 78 § 1 k.p.a. polegające na dokonaniu a priori oceny zawnioskowanych przez skarżącą dowodów z przesłuchania świadków w osobach H. K. i R. S. oraz samej strony bez ich przeprowadzenia, podczas gdy Sąd I instancji w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy winien uchylić obie decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w celu uzyskania tych dyspozycji;
4. 4) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 8 w zw. z art. 75 oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego to jest protokołu lustracji gospodarstwa rolnego będącego współwłasnością M. S. i W. S. przeprowadzonego w dniu 19 czerwca 1979 r. polegającą na przyjęciu, że zawarte w nim wnioski Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej dały wystarczającą podstawę do wydania przez ten organ decyzji z dnia [...] czerwca 1979 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody Katowickiego z dnia [...] kwietnia 1980 r., podczas gdy w rzeczywistości przesłanki takowe nie zachodziły;
5. 5) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 156 § 1 pkt 7 k.p.a. polegające na braku uchylenia przez Sąd I instancji decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi pomimo uznania za zasadny zarzutu skarżącej wskazującej na brak odniesienia się przez organ do konkretnej podstawy prawnej unieważnienia decyzji pomimo, że została ona wskazana przez stronę we wniosku z dnia 9 stycznia 2012 r.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o:

1. 1) uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania,
2. 2) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w wysokości prawem przewidzianej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podzielając argumentacją zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: wniesiona w sprawie skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Przedmiotem kontroli Sądu I instancji była prawidłowość podstępowania o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej w sprawie przejęcia z urzędu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego stanowiącego współwłasność M. i W. S. Należy wskazać, że istotą postępowania nadzorczego jest ustalenie, czy kwestionowana w postępowaniu nadzorczym decyzja dotknięta jest wadą nieważności, a więc, czy spełnione zostały przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a. Zarzut wskazany w pkt.1 skargi kasacyjnej uznać należy za nieuzasadniony.

Należy zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie, że uzasadnienie decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza z dnia [...] czerwca 1976 r. jest lakoniczne, należy jednak pamiętać, że odpowiada ono wymogom obowiązującym w tamtych latach. Kontrolując w postępowaniu nadzorczym decyzje wydawane przez organy administracji w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych ubiegłego stulecia nie można do ich oceny stosować obecnie obowiązujących standardów prawnych i aksjologii stosowania prawa. Należy jedynie badać czy wydając decyzję organ naruszył w sposób rażący obowiązujący stan prawny. W literaturze przedmiotu jak i w orzecznictwie przyjmuje się, że "rażące naruszenie prawa", zachodzi jedynie wówczas, gdy ma ono charakter naruszenia bezpośrednio godzącego w rozstrzygnięcie decyzji, co wyraża się w oczywistej sprzeczność tej decyzji z obowiązującym porządkiem prawnym. Stąd też badanie czy doszło do rażącego naruszenia prawa jest prowadzone na podstawie jednoznacznie brzmiącego przepisu oraz stanu faktycznego, ustalonego na dzień wydania decyzji.

W sprawie tej jako podstawę prawną decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza z dnia [...] czerwca 1976 r. o przejęciu z urzędu gospodarstwa rolnego powołano przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). W myśl tego przepisu gospodarstwo rolne określone w ust. 1 (obejmujące co najmniej 2ha gruntów rolnych i leśnych), może być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Zatem według art. 9 ust. 2 wskazanej ustawy, jeżeli gospodarstwo rolne w obszarze nie mniejszym niż 2 ha gruntów rolnych lub leśnych wykazywało niski poziom produkcji, mogło być z urzędu przejęte na własność Państwa za rentę.

Tak jak wskazał organ a następnie Sąd I instancji wydanie decyzji o przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa poprzedzały dwa postępowania wyjaśniające: pierwsze - prowadzone w celu wydania opinii, że gospodarstwo rolne kwalifikuje się do zaliczenia jako wykazujące niski poziom produkcji rolnej, drugie - ustalające, że rolnik odpowiada ustawowym warunkom dopuszczającym przyjęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę.

Z akt wynika, że M. i W. S. pod względem wieku (obie po 73 lata) jak i powierzchni posiadanego gospodarstwa (2,7290ha) spełniały warunki określone w art. 2 ust. 9 cyt. ustawy.

Powołana wyżej ustawa nie definiowała pojęcia "niski poziom produkcji rolnej". Określenie to było sprecyzowane w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58). Rozporządzenie to zostało wydane jako akt wykonawczy do ustawy z 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14), a więc mogło być pomocniczo stosowane do realizacji przepisów tej ustawy.

W myśl § 1 ust. 1 cyt. rozporządzenia za gospodarstwo rolne wykazujące niski poziom produkcji rolnej uznawało się takie gospodarstwa, w których w okresie trzech lat:

1. - nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane,
2. - plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach,
3. - obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosi łącznie na 1 ha użytków rolnych nie mniejszy niż 0,4 sztuki przeliczeniowej:

Do akt dołączono protokół z przeprowadzonych lustracji gospodarstwa rolnego sióstr S. Z ich treści wynika, że lustrowane gospodarstwo nie było wykorzystane w pełnym areale rolniczym i nie miało inwentarza żywego.

Nadto w aktach sprawy znajduje się pismo ZOZ Dział Służb Społecznych z dnia 12 lutego 1979 r. z, którego wynika, że współwłaścicielki gospodarstwa z uwagi na wiek i związaną z nim nieporadność otrzymywały pomoc w postaci comiesięcznej opłaty czynszu za mieszkanie oraz spłaty zaległych należności czynszowych zasądzonych prawomocnym wyrokiem sądowym. Ponadto M. S. otrzymywała zasiłek okresowy oraz zasiłek celowy. Wobec treści dokumentów urzędowych w postaci wspomnianego wyżej protokołu oraz pisma Działu Służb Społecznych uznać należy, że stan faktyczny sprawy, przed wydaniem kontrolowanej decyzji, został ustalony przez Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza prawidłowo i wyczerpująco. W świetle tych dokumentów zastosowanie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. było prawidłowe.

Godzi się zauważyć, że dla czystości procedowania organ powinien był dopuścić dowód z zeznań świadków a następnie ocenić ten dowód w kontekście innych dowodów. Uchybienie to nie miało jednak wpływu no rozstrzygnięcie sprawy, bowiem wobec treści wskazanych wyżej dokumentów urzędowych pochodzących od różnych niezależnych podmiotów uznać należy, że przesłuchiwanie świadków na okoliczność stanu gospodarstwa nie mogło wnieść nic konstruktywnego do sprawy. Z tego powodu zarzut podniesiony w pkt. 3 skargi kasacyjnej nie może przynieść zamierzonego skutku.

Wobec powyższych ustaleń także omyłka Ministra kontrolującego w pierwszej instancji decyzję z [...] czerwca 1976 r. polegająca na wskazaniu na rozporządzenie Rady Ministrów z 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne a nie na rozporządzenia Ministra Rolnictwa z 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów nie miała znaczenia tym bardziej, że rozpoznając ponownie sprawę organ naczelny dokonał autokorekty w tym zakresie. W tej sytuacji zarzut sformułowany w pkt. 2 skargi kasacyjnej nie mógł również odnieść zamierzonego skutku.

Nie ulega bowiem kwestii, że przesłanki zastosowania art. 9 ust.2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. zostały ustalone prawidłowo.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że organy prawidłowo oceniły materiał dowodowy w sprawie co zasadnie podniósł w uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji co czyni, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 75, i 77 k.p.a. jest także nie uzasadniony.

Odnosząc się do ostatniego zarzutu skargi kasacyjnej podkreślić należy, że norma pkt 7 art. 156 § 1 k.p.a. dotyczy wady powodującej jej nieważność z mocy prawa. Warto nadmienić, że przesłanka z art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. zachodzi jedynie wtedy, gdy skutek wady decyzji jest ustanowiony wprost w przepisie odrębnym w postaci klauzuli nieważności. W stosunku do kontrolowanej decyzji Prezydenta Miasta Gliwice takich przepisów brak, bowiem nie wskazuje ich ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Z tych względów nie odniesienie się przez organ naczelny do zarzutu naruszenia art. 157 §1 pkt.7 k.p.a nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.