Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 10 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2162/14

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 83/14 oddalił skargę K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że Prezydent W. decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...], na podstawie art. 5 ust. 3 b i ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), po rozpatrzeniu sprawy dłużnika alimentacyjnego K. M., orzekł o zatrzymaniu ww. prawa jazdy kat. A, B, T numer [...]. Jednocześnie zobowiązał K. M. do zwrotu prawa jazdy nr [...] wydanego przez Starostę G. w dniu [...] września 2010 r., w terminie siedmiu dni, od uprawomocnienia się decyzji.

Podstawę faktyczną do wydania decyzji stanowił wniosek Prezydenta W. z dnia 8 października 2012 r. o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu K. M., w związku z wydaniem w dniu [...] kwietnia 2012 r. decyzji o uznaniu go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, która stała się ostateczna w dniu 5 czerwca 2012 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. M..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał przepisy art. 5 ust. 1, 2, 3, 3a, 3b, 4, 4a, 5 i 6 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wskazując, że w aktach sprawy znajduje się wniosek właściwego organu o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego oraz ostateczna decyzja Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. uznająca dłużnika alimentacyjnego K. M. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Organ stwierdził, iż w tej sytuacji, był związany taką ostateczną decyzją, a co za tym idzie były podstawy do zatrzymania prawa jazdy skarżącemu.

W odniesieniu zaś do podnoszonych w odwołaniu okoliczności, Kolegium zaznaczyło, że nie mogą mieć znaczenia dla niniejszej sprawy, bowiem złożenie wniosku przez uprawniony organ i załączenie ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych są wystarczającymi przesłankami do zatrzymania prawa jazdy.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył K. M..

W uzasadnieniu skargi wskazał, iż jest zawodowym kierowcą, wykonuje zawód taksówkarza. Odebranie zaś prawa jazdy spowoduje utratę przez niego pracy, a co za tym idzie nie będzie mógł już w żaden sposób spłacać swoich zobowiązań alimentacyjnych, bowiem jazda taksówką jest jego jedynym źródłem utrzymania i zarobkowania.

Skarżący zaznaczył, iż stara się w każdym miesiącu spłacać zobowiązania alimentacyjne w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów, tj. minimum 400 złotych. Dodał także, że przez ostatnie dwa miesiące nie był w stanie spłacać tych zobowiązań, bowiem uległ wypadkowi drogowemu, który wyłączył go z działalności zawodowej. Po naprawie samochodu i rehabilitacji zdrowotnej ponownie podjął pracę zarobkową i znowu wywiązuje się ze spłaty swoich zobowiązań alimentacyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wskazał, iż problematyka związana z rozstrzyganiem o zatrzymaniu dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy została uregulowana w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Od dnia 1 stycznia 2012 r., to jest w wyniku nowelizacji wprowadzonej na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 205, poz. 1212), uległa zmianie procedura, której rezultatem jest zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Począwszy od wspomnianej daty, wszczęcie postępowania w sprawie zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy, uwarunkowane jest ostatecznym zakończeniem postępowania w sprawie uznania tego dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Sąd stwierdził, że z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy wynika, iż skarżący został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych mocą decyzji Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2014 r., która stała się ostateczna w dniu 5 czerwca 2012 r. Mając na uwadze powyższe, w sprawie zaistniały przesłanki, które z mocy art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obligowały organ do wydania decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy. Brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że ma on charakter bezwzględnie obowiązującej normy, która w przypadku spełnienia wymienionych w niej przesłanek nie pozostawia właściwemu organowi żadnego zakresu uznania administracyjnego, lecz obliguje go do wydania takiego rozstrzygnięcia. Inaczej mówiąc decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy ma charakter związany, ponieważ organ jest zobligowany do wydania nakazu w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki określone tym przepisem, tj. gdy, decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie.

Sąd przypomniał ponadto, że przepis art. 5 ust. 3b wprowadzony do ustawy na mocy powyższej nowelizacji z dnia 19 sierpnia 2011 r., był przedmiotem badania pod kątem zgodności z ustawą zasadniczą. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 12 lutego 2014 r. (sygn. akt K 23/10) orzekł o zgodności tego unormowania z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 ustawy zasadniczej. Przywołując fragmenty uzasadnienia powyższego wyroku, Sąd wskazał, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował z systemu prawa przepisu art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który pozostaje w bezpośrednim związku z art. 5 ust. 5 tej ustawy, stanowiącym podstawę prawną decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, to należy uznać konstytucyjność wskazanych przez organy podstaw materialnoprawnych, a tym samym prawidłowość zaskarżonych decyzji.

W odniesieniu do argumentacji podniesionej w skardze, iż odebranie prawa jazdy spowoduje utratę przez skarżącego pracy (wg oświadczenia jest kierowcą taksówki), a co za tym idzie możliwości regulowania zobowiązań alimentacyjnych, Sąd ponownie przywołał ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014 r., który wskazał, iż środek ten nie jest stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych. Jeśli dłużnik alimentacyjny nie jest w stanie wywiązać się z alimentów, ale współpracuje z właściwymi organami, prawa jazdy nie można mu zatrzymać. W związku z powyższym, według Trybunału traci na znaczeniu argument, że prawo jazdy może mieć niekiedy znaczenie podczas poszukiwania lub wykonywania określonej pracy.

Sąd podniósł, że związany charakter decyzji wydawanej w trybie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uniemożliwia organowi badanie zasadności uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jego stanu majątkowego, zdrowotnego czy też częstotliwości spełniania świadczeń alimentacyjnych. Wszystkie te okoliczności nie mają znaczenia w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Podjęcie rozstrzygnięcia o zatrzymaniu prawa jazdy determinują bowiem wyłącznie dwie ustawowe przesłanki, jakimi są: po pierwsze - ostateczna decyzja, o której mowa w art. 5 ust. 3b powołanej ustawy i po drugie - skierowanie do starosty przez organ właściwy dłużnika wniosku o zatrzymanie prawa jazdy. Okoliczności te mogły być brane pod uwagę jedynie na etapie wydawania decyzji Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Sąd zauważył ponadto, iż organ przed wszczęciem postępowania, co wynika z decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r., podjął czynności, mające na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika, jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osób uprawnionych, a także odebranie od niego oświadczenia majątkowego, wystosowując do skarżącego w dniu 15 marca 2012 r. wezwanie do osobistego stawiennictwa, które pozostawione zostało bez odpowiedzi.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł K. M., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu:

1. 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) przez jego błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że związanie rozstrzygnięcia starosty wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy i brak konieczności rozpoznania merytorycznej zasadności wniosku o zatrzymanie prawa jazdy, nie pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami sprawiedliwej procedury oraz proporcjonalności wyrażonymi w art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co uprawniałoby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do odstąpienia od zastosowania tego przepisu.
2. 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
3. a) art. 1 i art. 3 § 1 p.p.s.a. przez niedostrzeżenie w ramach sprawowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie kontroli działalności administracji niezgodności art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i oddalenie skargi pomimo oparcia przez organy obu instancji decyzji na niezgodnej z Konstytucją podstawie prawnej, co obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia,
4. b) art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że w postępowaniu przed organami obu instancji doszło do naruszenia prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na powyższe, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że przepis art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zakłada automatyzm postępowania, a zatem jedynym i wystarczającym warunkiem dla wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy jest wniosek o jego zatrzymanie wraz z odpisem ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przewidziany tym przepisem automatyzm działania i wydawania decyzji przez starostę wyklucza jakikolwiek element badania merytorycznej zasadności takiego wniosku. Jednak, zdaniem skarżącego kasacyjnie, taki automatyzm stoi w sprzeczności z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą sprawiedliwej procedury, jak również narusza art. 31 ust. 3 Konstytucji z powodu sprzeczności z konstytucyjną zasadą proporcjonalności. Takie ukształtowanie procedury administracyjnej, w której wpłynięcie wniosku obliguje starostę do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, powoduje, że ani w trybie kontroli instancyjnej ani w trybie kontroli sądowoadministracyjnej nie można by badać merytorycznej zasadności takiego rozstrzygnięcia.

Dodatkowo podniesiono, że zatrzymanie prawa jazdy skarżącemu, dla którego jest ono warunkiem zarobkowania, a zatem w konsekwencji również wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, z zasady nie może prowadzić do zakładanego skutku, jakim jest skuteczność egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Rozstrzygnięcie o zatrzymaniu prawa jazdy nie może być nadto uznane za niezbędne w tym znaczeniu, że przymuszenie do realizacji obowiązków alimentacyjnych nie byłoby możliwe przy zastosowaniu mniej uciążliwych dla zobowiązanego środków. O ile zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrując wniesioną skargę dostrzegłby niezgodność tej normy z przepisami rangi konstytucyjnej, winien był - stosując przepisy Konstytucji wprost - odmówić zastosowania kwestionowanego przepisu i uchylić zaskarżoną decyzję jako opartą na niezgodnym z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej przepisie.

Końcowo skarżący kasacyjnie powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r., sygn. P 46/07, wskazując, iż choć dotyczył on poprzednio obowiązującej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej, to okoliczność, że pod rządami aktualnie obowiązującej ustawy obowiązuje identyczne w swych założeniach rozwiązanie normatywne, powoduje, iż wyrok ten nie może pozostawać bez znaczenia dla wyniku obecnie rozpatrywanych spraw z zakresu zatrzymania praw jazdy dłużnikom alimentacyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Dokonując kontroli instancyjnej wyroku Sądu I instancji z dnia 4 czerwca 2014 r., Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. tj. z 2016 r., poz.718, dalej p.p.s.a.) w postępowaniu kasacyjnym rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej następuje w granicach skargi kasacyjnej przy uwzględnieniu z urzędu przesłanek nieważności postępowania. W niniejszej sprawie nie wystąpiły wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznanie sprawy ograniczył do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art.145 §1 pkt 1 lit a p.p.s.a. jest chybiony, jako że Sąd pierwszej instancji nie stosował tego przepisu, a zatem nie mógł go naruszyć. Prawidłowym byłoby podniesienie zarzutu naruszenia art.151 p.p.s.a. w powiązaniu z określonym przepisem prawa materialnego lub procesowego, którego uchybienie zarzuca skarżący kasacyjnie. Wskazanie wyłącznie, jako naruszony przepisu art.145 §1 pkt 1 lit.a, czy też art. 151 p.p.s.a. nie mogło odnieść skutku, gdyż każdy z tych przepisów określa jedynie sposób rozstrzygnięcia.

Nie zasługuje także na uwzględnienie podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 1 i art.3 §1 p.p.s.a. polegający na niedostrzeżeniu niezgodności art.5 ust.5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z art.2 i art.31 ust.3 Konstytucji R.P. Autor skargi kasacyjnej zarzucając niezgodność przepisu art.5 ust.5 wskazanej ustawy z Konstytucją, upatruje niekonstytucyjności tego przepisu w tym, że automatyzm działania i wydawania decyzji przez starostę wyklucza jakikolwiek element badania merytorycznej zasadności wniosku o zatrzymanie prawa jazdy. Na poparcie prezentowanego stanowiska w skardze kasacyjnej przywołano wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 735/13, w którym Sąd ten powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r., P 46/07).

Odnośnie do tak sprecyzowanego zarzutu należy wskazać, że wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. P 46/07 Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej, który nie stanowił podstawy prawnej zaskarżonej decyzji. Wprawdzie art. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co do sposobu postępowania w sprawie zatrzymania prawa jazdy, stanowił powtórzenie objętego przywołanym wyrokiem art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., to jednak dotyczy to tylko jego brzmienia przed nowelizacją z 19 sierpnia 2011 r., która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Nowelizacja ta wprowadziła bowiem istotne zmiany w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Obowiązujące w dniu wydania zaskarżonej decyzji regulacje, które zostały wprowadzone w wykonaniu powołanego wyżej orzeczenia Trybunału nie są obarczone wcześniejszymi wadami.

Nowe rozwiązania w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym eliminują automatyzm stosowania tej instytucji niezależnie od okresu zalegania z płatnością alimentów oraz wielkości zadłużenia, a także pozwalają dłużnikowi alimentacyjnemu na podważanie przesłanek koniecznych do uznania go za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Automatyzm, na który powołuje się autor skargi kasacyjnej, wydawania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy został złagodzony wprowadzeniem postępowania w sprawie uznania dłużnika za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Zatrzymanie prawa jazdy nie może nastąpić wobec dłużnika, który częściowo wywiązuje się ze zobowiązań, a postępowanie w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, konieczne dla wydania decyzji przesądzającej o powyższym statusie dłużnika, niezbędnej dla uruchomienia procedury zatrzymania prawa jazdy, nie będzie wszczęte wobec dłużnika, który pracuje, nie unika składania oświadczenia majątkowego, a jeśli jest bezrobotny, to rejestruje się w urzędzie pracy i nie odmawia propozycji odpowiedniego zatrudnienia czy udziału w aktywizacji zawodowej.

Dopiero w sytuacji uchylania się od współpracy z organem właściwym dłużnika lub odmowy rejestracji jako bezrobotny albo odmowy podjęcia zatrudnienia, czy innych form aktywizacji zawodowej i po uzyskaniu przymiotu ostateczności przez decyzję o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, stosowany może być środek w postaci zatrzymania prawa jazdy.

Trafnie Sąd pierwszej instancji przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt K 23/10, przytaczając istotne dla niniejszej sprawy fragmenty motywów, którymi kierował się Trybunał Konstytucyjny. We wskazanym wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 5 ust. 3 b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 i 1548) w zakresie, w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą proporcjonalności.

W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny przed oceną konstytucyjności zakwestionowanych we wniosku regulacji podkreślił, że przywoływany wyrok o sygn. P 46/07 wydany został w innym stanie prawnym. Mocą ustawy zmieniającej z 2011 r. w ustawie alimentacyjnej dokonano zmian mających na celu realizację zasady proporcjonalności oraz sprawiedliwej procedury przez wprowadzenie nowych rozwiązań w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Trybunał, orzekając o art. 5 ust. 3b ustawy alimentacyjnej w zakwestionowanym zakresie, wziął pod uwagę zmianę otoczenia normatywnego, która wynikała z powyższej nowelizacji.

Trybunał podkreślił, że celem uchwalenia art. 5 ust. 3b ustawy alimentacyjnej było zwiększenie stopnia wywiązywania się dłużników z ustalonego przez sąd zobowiązania alimentacyjnego Decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu wydaje się natomiast w celu wyegzekwowania od niego określonego zachowania, tj. realizacji wynikających z wyroku sądowego bądź potwierdzonych takim wyrokiem zobowiązań alimentacyjnych na rzecz dziecka (które tymczasowo i do pewnej wysokości "kredytuje" państwo z funduszu alimentacyjnego), a w razie trudności z realizacją tychże zobowiązań (np. wynikających z braku zatrudnienia czy złego stanu zdrowia) - poddania się obowiązkom określonym w ustawie alimentacyjnej (złożenie oświadczenia majątkowego, wywiad alimentacyjny, podjęcie zaproponowanej pracy, szkoleń zawodowych itd.). Odmienne funkcje tych środków przejawiają się także w aspekcie ich nieuchronności i odwracalności - zakaz prowadzenia pojazdów orzekany za popełnione przestępstwo stanowi sankcję karną, na której czasowy wymiar osoba skazana nie ma wpływu (o tym rozstrzyga sąd).

Natomiast zarówno na sam fakt wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 5 ust. 3b ustawy alimentacyjnej, jak i na okres zatrzymania tego dokumentu przemożny wpływ ma zachowanie samego dłużnika alimentacyjnego. W tym kontekście, zdaniem Trybunału, istotne znaczenie ma to, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy jest stosowana wobec wąskiej kategorii osób zobowiązanych do alimentacji. Ustawodawca, kształtując przesłanki wszczęcia postępowania o uznanie dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, zawarte w art. 5 ust. 3 ustawy alimentacyjnej, wyodrębnił grupę dłużników alimentacyjnych, którzy w jego ocenie, wykazują się szczególną uporczywością w utrudnianiu egzekucji oraz w uchylaniu się od współpracy z właściwymi organami w zakresie aktywizacji zawodowej, pomimo braku zatrudnienia. Tylko wobec tej kategorii dłużników alimentacyjnych starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy.

Trybunał wziął pod uwagę, że dłużnik alimentacyjny, zachowując się zgodnie z prawem, ma decydujący wpływ na niezastosowanie wobec niego środka w postaci zatrzymania prawa jazdy. Obie decyzje nie zostaną zatem wydane względem dłużnika alimentacyjnego, jeśli: 1) przez ostatnie 6 miesięcy płacił alimenty w wysokości nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów, 2) będąc zatrudniony, nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań alimentacyjnych w ogóle bądź czynił to nieregularnie (w ostatnich 6 miesiącach) albo też wpłacał regularnie kwoty niższe niż 50 % bieżąco ustalonych alimentów, ale podjął współpracę z właściwymi organami (udzielił wywiadu alimentacyjnego i złożył oświadczenie majątkowe), 3) nie będąc zatrudniony, nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań alimentacyjnych w ogóle bądź czynił to nieregularnie albo regularnie wpłacał kwoty niższe niż 50 % bieżąco ustalonych alimentów, ale: a) podjął współpracę z właściwymi organami - udzielił wywiadu alimentacyjnego i złożył oświadczenie majątkowe, b) zarejestrował się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, c) nie odmówił przyjęcia skierowanych do niego propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, albo odmawiając ich przyjęcia, kierował się uzasadnioną przyczyną.

Co jednak ważne, w aspekcie podniesionych w niniejszej sprawie zarzutów, według Trybunału zakwestionowany środek nie jest więc stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych, ale jedynie wówczas, gdy dłużnik alimentacyjny uporczywie utrudnia egzekucję lub nie podejmuje żadnej aktywności w celu aktywizacji zawodowej, a proponowane przez właściwe instytucje prace bez uzasadnionej przyczyny odrzuca. Jeśli dłużnik alimentacyjny nie jest w stanie wywiązać się z alimentów, ale współpracuje z właściwymi organami, prawa jazdy nie można mu zatrzymać. W tym kontekście traci na znaczeniu argument, że prawo jazdy może mieć niekiedy znaczenie podczas poszukiwania czy wykonywania określonej pracy.

Ponadto istotne jest również to, że od zachowania samego dłużnika (polegającego na wykonywaniu obowiązków prawnych) zależy zwrot zatrzymanego prawa jazdy. W ocenie Trybunału, powyższe argumenty łagodzą ocenę dolegliwości przewidzianej przez ustawodawcę i przemawiają za uznaniem, że zakwestionowana instytucja nie stanowi nadmiernej ingerencji w interes prawny dłużnika alimentacyjnego.

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące niekonstytucyjności art.5 ust.5 ustawy alimentacyjnej nie mogły być uwzględnione.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.