Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Op 64/15, po rozpatrzeniu skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna, oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:
R. M. zwrócił się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o przyznanie pomocy w formie zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką A.M. Do wniosku dołączył m.in. oświadczenia wymagane przepisami ustawy o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów oraz orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2013 r. zaliczające jego matkę do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 25 maja 2012 r., a orzeczenie zostało wydane na stałe. Po rozpatrzeniu wniosku Burmistrz Z. decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., na podstawie art. 1, art. 2, art. 10 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567, w zw. z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – t.j. z 2013 r. Dz. U. poz. 1456, ze zm.), odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką.
W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył brzmienie przepisów stanowiących podstawę procedowania w sprawie i stwierdził, że przepisy ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przywracają wsparcie dla osób, które od 1 lipca 2013 r. straciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z wygaśnięciem z mocy prawa, na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, z ww. dniem, tj. 1 lipca 2013 r. Wskazując na zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności na posiadaną dokumentację, w tym decyzję własną organu z dnia [...] sierpnia 2012 r. o przyznaniu wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką na okres od 25 maja 2012 r. do 30 czerwca 2013 r., organ I instancji uznał, że do wygaśnięcia prawa do przyznanego wnioskodawcy świadczenia doszło na skutek upływu terminu obowiązywania decyzji, a nie w związku z brzmieniem przepisu art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych oraz niektóre inne ustawy.
Wnioskodawcy z tego względu nie przysługuje prawo do zasiłku dla opiekunów, gdyż nie spełnia on warunku zawartego w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r., w której ustalony został krąg osób, do których jej przepisy są adresowane. Organ pokreślił nadto, że oceny tej nie zmienia okoliczność, że matka wnioskodawcy na podstawie orzeczenia wydanego w dniu [...] lipca 2013 r. przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczona została do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, R. M. złożył odwołanie. Po jego rozpatrzeniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy, a następnie odwołał się do treści przepisów prawa materialnego, w tym art. 2 ust. 1 i 2, art. 4 i 5 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Wskazując na powyższe stwierdził, że ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego uznał, że zasadnie organ I instancji przyjął, że decyzja przyznająca odwołującemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką została wydana na czas określony (czyli na okres od 25 maja 2012 r. do dnia 30 czerwca 2013 r.) i związane było to z treścią orzeczenia o niepełnosprawności.
Stąd też w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 2 ustawy, bowiem decyzja ta nie wygasła z mocy prawa, co jest warunkiem przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna. Organ II instancji przywołał treść art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśnił, że w przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony (a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie) prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw.
Oznacza to, że przepis ten dotyczy tylko tych osób, którym z mocy prawa wygasły decyzje przyznające świadczenie pielęgnacyjne i odnosi się do takich decyzji, w których okres, na jaki przyznane było świadczenie pielęgnacyjne, był późniejszy niż dzień 30 czerwca 2013 r. W niniejszej sprawie świadczenie pielęgnacyjne przyznane było na czas określony, tj. do dnia 30 czerwca 2013 r., co związane było z upływem ważności orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem wobec niespełnienia warunków do przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna, przepisy przytoczone przez stronę w odwołaniu, dotyczące zasad ustalenia okresów przyznania zasiłku dla opiekuna pozostają bez znaczenia dla sprawy.
Skargę na tę decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w złożył R. M. Skarżący nie godził się z zaskarżoną decyzją i wskazywał na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 25 października 2014 r., sygn. akt II SA/Op 321/14, wydany w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdzie stwierdzono, że strona, która utraciła świadczenie pielęgnacyjne z dniem 30 czerwca 2013 r. z mocy prawa, a nie na skutek własnych działań, ma prawo ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy, jako że ustawodawca w stosunku do takich osób nie wyłączył art. 16a ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podało, że decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. organ I instancji przyznał skarżącemu świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2013 r. do 31 października 2013 r., co również stanowi przeszkodę do przyznania skarżącemu zasiłku dla opiekunów, o której mowa w art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Op 64/15 uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567). Przedmiotowa regulacja wykonuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. K 27/13 (Dz. U. poz. 1557), którym Trybunał zakwestionował zgodność z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548), a którymi to przepisami z dniem 1 lipca 2013 r. wygaszono z mocy prawa decyzje przyznające opiekunom dorosłych osób niepełnosprawnych świadczenia pielęgnacyjne, przyznane na dotychczasowych zasadach.
Założeniem ustawodawcy było objęcie wspomnianym zasiłkiem jedynie tych osób, którym decyzja o przyznaniu im prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie przywołanych przepisów z dniem 1 lipca 2013 r., na co wskazuje jednoznacznie przepis art. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów oraz uzasadnienie projektodawcy dołączone do projektu tej ustawy (druk sejmowy nr 2252). Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 1 ustawy).
Sąd przywołał treść art. 2 ust. 1 ustawy i uznał, że w sytuacji rozpoznawania przez organy wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekuna za okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 14 maja 2014 r.(poprzedzającego wejście w życie ustawy), zasiłek ten przysługuje z mocy prawa, o ile spełnione zostaną łącznie dwa warunki, tj. w obrocie prawnym znajdowała się decyzja ustalająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, która wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z dniem 1 lipca 2013 r. oraz spełnione są warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. W przypadku wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekuna od dnia wejścia w życie ustawy (od 15 maja 2014 r.), jego przyznanie także uzależnione jest od istnienia w obrocie prawnym decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, która wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 wskazanej wyżej ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych, oraz od spełniania przez osobę warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.
Przenosząc powyższe uregulowania na grunt rozpatrywanej sprawy, Sąd I instancji przyjął, tak jak uczyniły to organy procedujące w sprawie, że decyzja ustalająca skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką była decyzją czasową, ograniczoną terminem, a to w wyniku wystąpienia okoliczności, o której stanowił przepis art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sprawie bezsporna jest okoliczność, że decyzja Burmistrza Z. z dnia [...] sierpnia 2012 r., którą przyznano skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne na okres od 25 maja 2012 r. do 30 czerwca 2013 r., wygasła z dniem 30 czerwca 2013 r., a do jej wygaśnięcia doszło w związku z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2012 r., którym ustalono niepełnosprawność matki skarżącego w stopniu znacznym na okres do dnia 30 czerwca 2013 r. Wygaśnięcie wskazanej decyzji przyznającej skarżącemu prawo do świadczenia nastąpiło więc nie z mocy prawa, lecz w wyniku upływu czasu, na jaki zostało wydane rozstrzygnięcie, co spowodowane było z kolei datą wynikającą z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącego.
Określenie w decyzji administracyjnej terminu jej ważności powoduje, że wygasa ona z upływem okresu, na jaki została wydana. Wygaśnięcie przy tym decyzji skutkuje jej automatycznym usunięciem z obrotu prawnego bez potrzeby podejmowania w tym celu odrębnego rozstrzygnięcia. W okolicznościach niniejszej sprawy przepisem, na podstawie którego winno nastąpić wygaśnięcie decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego był art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548, ze zm.), który stwierdzał, że wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie 30 czerwca 2013 r. Warunek przyznania zasiłku dla opiekuna będzie zatem spełniała wyłącznie osoba, której decyzja wygasła z mocy tego konkretnego przepisu. Taka sytuacja nie zaistniała w przedmiotowej sprawie i stąd też zasadnie organy przyjęły, że brak jest podstaw do zastosowania przepisy art. 2 ustawy, gdyż prawo do świadczenia przyznanego skarżącemu wygasło w wyniku upływu czasu, na jaki zostało przyznane.
Przepis art. 2 ust. 1 i 2 ustawy określa warunki nabywania prawa do zasiłków dla opiekunów i stanowi jednoznacznie, że prawo to przysługuje osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z dniem 1 lipca 2013 r. W przypadku zatem ubiegania się przez stronę o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna osoby niepełnosprawnej za okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, jak po dniu jej wejścia w życie ustawodawca wymaga, aby strona legitymowała się decyzją ustalającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres dłuższy niż 30 czerwca 2013 r., tj. decyzją, która wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 wskazanej wyżej ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych.
Odnosząc się do zarzutu zawartego w skardze Sąd I instancji wskazał, że matka skarżącego wprawdzie w dniu 25 lipca 2013 r. otrzymała orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności o zaliczeniu jej do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, jednakże ustawodawca nie uzależnił prawa do zasiłku dla opiekunów od legitymowania się przez ubiegającego się o ten zasiłek orzeczeniem o niepełnosprawności osoby, nad którą sprawuje opiekę. Przesłankami do przyznania tego świadczenia są okoliczności dotyczące osoby opiekuna oraz faktu wygaśnięcia (w określonym trybie) decyzji o przyznaniu mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki na osobą niepełnosprawną. Wydanie zatem nowego orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącego nie mogło mieć więc żadnego wpływu na wynik postępowania w analizowanej sprawę i nie zmieniało podstawy faktycznej zapadłych w sprawie decyzji. Ocenie organów nie podlegały bowiem w tym postępowaniu okoliczności związane z wydaniem czy też istnieniem w obrocie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącego.
Równocześnie Sąd I instancji wyjaśnił, że nie aprobuje poglądów wyrażanych w innych składach, iż użyte w art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej sformułowanie "wygasają z mocy prawa" oznacza także decyzje, które traciły swój byt prawny w związku z przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do daty 30 czerwca 2013 r., wydane po 1 stycznia 2013 r. (m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 925/14; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 873/14; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Po 327/14).
Sąd I instancji zwrócił także uwagę, że dodatkowe warunki przyznania zasiłku dla opiekuna, określone w art. 2 ust. 5 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, to nieposiadanie przez opiekuna prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, na który ubiega się o zasiłek dla opiekuna, a także brak prawa innej osoby do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego na osobę wymagająca opieki. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie legitymował się wprawdzie ostateczną decyzją o przyznaniu mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką, lecz postępowanie w tym zakresie było w toku (wniosek z dnia 8 sierpnia 2013 r.), a świadczenie takie zostało skarżącemu przyznane decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. na okres od 1 lipca 2013 r. do 31 października 2013 r. W związku z tym wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku dla opiekuna dotyczył m.in. okresu od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz za okres od 15 maja 2014 r., a więc częściowo okresu, za który przyznano już skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w wysokości, która odpowiada także przepisowi art. 4 ustawy, tj. 520 zł miesięcznie.
Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Op 64/15 wniósł R. M. W złożonej skardze skarżący zarzucił kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- - art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567), poprzez błędne uznanie, że skarżącemu nie przysługuje zasiłek dla opiekuna, albowiem decyzja Burmistrza z dnia [...] sierpnia 2012 r. wygasła z dniem 30 czerwca 2013 r. ze względu na upływ czasu, a nie z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548, ze zm.). Z prawidłowej wykładni tego przepisu wynika natomiast, że decyzja Burmistrza z dnia [...] sierpnia 2012 r. wygasła z dniem 30 czerwca 2013 r. z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., a tym samym skarżący spełnia wymogi dla uzyskania zasiłku dla opiekuna, określone w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r.,
- - art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, poprzez błędne uznanie, że skarżącemu nie przysługuje zasiłek dla opiekuna, albowiem decyzja Burmistrza z dnia [...] sierpnia 2012 r. o przyznaniu skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego wygasła z dniem 30 czerwca 2013 r. ze względu na upływ czasu, a nie z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Z prawidłowej wykładni tego przepisu wynika natomiast, że decyzja Burmistrza z dnia [...] sierpnia 2012 r. wygasła z dniem 30 czerwca 2012 r. z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., a tym samym skarżący spełnia wymogi dla uzyskania zasiłku dla opiekuna, określone w art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r.,
- - art. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów poprzez błędne uznanie, że skarżący nie utracił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Z prawidłowej wykładni tego przepisu wynika natomiast, że skarżący utracił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego,
- - art. 8 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów poprzez dowolne ustalenie, że do skarżącego nie zostało skierowane zawiadomienie w trybie tego artykułu,
- - art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. poprzez błędne uznanie, że decyzja Burmistrza z dnia [...] sierpnia 2012 r. wygasła ze względu na upływ czasu, a nie z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., tj. 30 czerwca 2013 r. Z prawidłowej natomiast wykładni tego przepisu wynika, że decyzja Burmistrza z dnia [...] sierpnia 2012 r. wygasła z mocy prawa po upływie omawianego terminu,
- - art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego wynika, że R. M. pozbawiły prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przepisy art. 11 ust. 1 oraz art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., a tym samym skarżący R. M. spełnia wymogi dla uzyskania zasiłku dla opiekuna, określone w art. 2 ust. 1 oraz art. 2 ustęp 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r.,
- - art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 69, art. 190 ust. 1 Konstytucji, art. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, art. 2 ust 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r., art. 2 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. oraz art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw poprzez błędne uznanie, że przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. nie pozwalają na przyznanie skarżącemu prawa do zasiłku dla opiekuna ze względu na wygaśnięcie decyzji o przyznaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego ze względu na upływ czasu, a nie z mocy prawa. Z prawidłowej natomiast wykładni tych przepisów wynika, że skarżącemu przysługuje prawo do zasiłku dla opiekuna zgodnie z art. 1, art. 2 ust. 1 oraz art. 2 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r.
Skarżący kasacyjnie zarzucił także naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyli:
- - art. 151 w związku z art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.), w związku z art. 6-8 kpa, art. 10 § 1 kpa, art. 11 kpa, art. 15 kpa, art. 77 § 1 kpa oraz art. 107 § 3 kpa, przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej oddalił skargę R. M., a tym samym nie zastosował środka określonego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mimo że organ I instancji nie włączył do akt postępowania istotnego dowodu w postaci zawiadomienia wystosowanego do skarżącego w dniu 21 maja 2014 r. przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w trybie art. 8 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, a organ odwoławczy dowolnie przyjął, że do skarżącego nie było kierowane zawiadomienie w trybie art. 8 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r., tym samym materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób niewystarczający i budzący wątpliwości, a uzasadnienie decyzji zarówno organu I instancji, jak i Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa,
- - art. 151 w związku z art. 3 § 1 i art. 145 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., art. 24 ust. 4 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 57 § 1 kpa i art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz. U z 2015 r. poz.
- 90) poprzez błędne uznanie, że decyzja Burmistrza z dnia [...] sierpnia 2012 r. nie wygasła z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w art. 11 ust. 1 w/w ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., tj. 30 czerwca 2013 r. Z prawidłowej natomiast wykładni tych przepisów wynika, że decyzja Burmistrza z dnia [...] sierpnia 2012 r. wygasła z mocy prawa po upływie powołanego terminu,
- - art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548, ze zm.) poprzez błędne uznanie, że skarżący nie nabył prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony przed dniem wejścia w życie w/w ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. Z prawidłowej natomiast wykładni tego przepisu wynika, że skarżący nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r.,
- - art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 6c ust. 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721, ze zm.) oraz § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. Nr 139, poz. 1328, ze zm.) i § 13 ust. 2 pkt 11 tego rozporządzenia poprzez błędne uznanie, że skarżący nie nabył prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. Z prawidłowej natomiast wykładni tego przepisów wynika, że skarżący nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony przed dniem wejścia w życie w/w ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r.,
- - art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 24 ust. 3a, art. 24 ust. 4 oraz art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. w brzmieniu obowiązującym na dzień [...] sierpnia 2012 r., tj. na dzień wydania przez Burmistrza decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne, poprzez błędne uznanie, że skarżącemu nie przysługiwałoby na podstawie tych przepisów świadczenie pielęgnacyjne po dniu 30 czerwca 2013 r.
Wobec powyższego skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie w razie uznania jedynie zarzutów o charakterze materialno-prawnym uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie reformatoryjnie w trybie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) i uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz przyznanie wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną z urzędu za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w postępowaniu kasacyjnym w wysokości 150% stawki minimalnej określonej odpowiednimi przepisami w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powiększonej o podatek VAT zgodnie z obowiązującymi przepisami.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Przede wszystkim wyjaśnić należy, że odniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania mają znaczenie wtórne, gdyż strona skarżąca nie kwestionuje zasadniczych ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu administracyjnym, zaakceptowanych następnie przez Sąd I instancji. Ich ewentualne uwzględnienie zależało wyłącznie od pozytywnego rozpatrzenia zarzutu kasacyjnego naruszenia przepisów prawa materialnego. Zasadniczą zatem kwestią była właściwa wykładnia przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji.
W sprawie nie było kwestionowane, że skarżącemu decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką na okres od 25 maja 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. Następnie orzeczeniem z dnia [...] lipca 2013 r. matka skarżącego została zakwalifikowana jako niezdolna do samodzielnej egzystencji na stałe. W tej sytuacji, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że skarżącemu nie przysługiwał zasiłek dla opiekuna, ponieważ decyzja z dnia [...] sierpnia 2012 r. nie wygasła z dniem 1 lipca 2013 r. z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, ale wygasła ze względu na termin, na który zostało przyznane tą decyzją świadczenie pielęgnacyjne, czyli z dniem 30 czerwca 2013 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pogląd ten nie był jednak uprawniony.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. (sygn. akt K 27/13, OTK-A z 2013 r. nr 9, poz. 134) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Kontrolowana przez Trybunał nowelizacja wprowadziła zasadę, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nabytego na podstawie ostatecznych i bezterminowych decyzji administracyjnych wygasa ex lege z dniem 30 czerwca 2013 r. To znaczy, że od dnia 1 lipca 2013 r. część osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne na dotychczasowych zasadach nie mogła w dalszym ciągu z niego korzystać, ponieważ zmodyfikowane ustawą zmieniającą przesłanki nabycia świadczenia wyłączyły te osoby z kręgu uprawionych. Przepis art. 11 ust. 1 ustawy nowelizującej z 2012 r. wprowadził co prawda okres przejściowy, uprawniający osoby dotychczas otrzymujące świadczenie pielęgnacyjne do otrzymywania przedmiotowego świadczenia przez okres 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej, czyli do dnia 30 czerwca 2013 r., a ponadto, zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej, decyzje wydane na podstawie przepisów dotychczasowych w sprawie o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozostały w mocy do dnia 30 czerwca 2013 r., czyli na okres 6 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy i dopiero po upływie tego okresu z mocy prawa przestały obowiązywać, to jednak ustanowienie powyższej regulacji, w ocenie Trybunału, naruszało określone wzorce konstytucyjne.
Ustawodawca odebrał bowiem znacznej grupie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego prawo do tego świadczenia, otrzymywanego dotychczas na podstawie decyzji administracyjnej na czas nieokreślony.
Co prawda Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku wypowiedział się jedynie w stosunku do przypadków, w których decyzje o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach wygasły z dniem 1 lipca 2013 r. z mocy prawa, to jednak w uzasadnieniu tegoż wyroku zawarł obszerny wywód, dotyczący sposobu rozumienia pojęcia praw nabytych, a odnoszący się do osób, które w dacie wejścia w życie przepisów nowelizujących legitymowały się ostateczną decyzją potwierdzającą ich prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony. W rezultacie zatem, w wykonaniu powyższego wyroku, doszło do uchwalenia w dniu 4 kwietnia 2014 r. ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567, ze zm.), która w art. 2 ust. 1 przewiduje, że zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz Dz. U. z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r.
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego analizowanej sprawy należy zauważyć, że zarówno organy administracyjne, jak i Sąd I instancji, dokonując wykładni art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. poprzestały jedynie na jego literalnym brzmieniu, przyjmując, że w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy nie może on znaleźć zastosowania, gdyż skarżący legitymował się ostateczną decyzją o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką jedynie na okres do dnia 30 czerwca 2013 r. Istotne jest jednak, że orzeczeniem z dnia 25 lipca 2013 r., matka skarżącego została zakwalifikowana jako niezdolna do samodzielnej egzystencji od 1 lipca 2013 r. na stałe. Jednakże z uwagi na wejście w życie w dniu 30 czerwca 2013 r. ustawy nowelizującej z dnia 7 grudnia 2012 r. nie obowiązywały już dotychczasowe zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i w związku z tym brak było możliwości jego kontynuacji na skutek ponowionego przez skarżącego wniosku o przyznanie mu wnioskowanego świadczenia (gdyby wniosek taki złożył).
Jednocześnie ustawa "naprawcza" z dnia 4 kwietnia 2014 r. pomijała w powołanym wyżej art. 2 ust. 1 tę kategorię osób, do której należał skarżący, a które w sposób nieprzerwany od wielu lat korzystały ze świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby takie tylko na skutek zbiegu okoliczności, związanego z wygaśnięciem dotychczasowej decyzji w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2013 r. oraz brakiem możliwości uzyskania nowej decyzji na kolejny okres, pomimo spełnienia wszelkich kryteriów wynikających z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przed nowelizacją z grudnia 2012 r., pozbawione zostały możliwości uzyskania zasiłku dla opiekuna na podstawie art. 2 ust.1 ustawy z 4 kwietnia 2014 r. Podkreślenia wymaga też, że sytuacja faktyczna tych osób nie różni się niczym od osób, które posiadały ostateczne decyzje przyznające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego obejmujące okres po 30 czerwca 2013 r., gdyż zarówno jedne jak i drugie osoby opiekowały się niepełnosprawnymi członkami swoich rodzin po uprzedniej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W tej sytuacji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, trzeba stwierdzić, że skoro w demokratycznym państwie prawnym podlega ochronie zaufanie obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, to ustawodawca, dokonując kolejnych zmian określonego stanu prawnego, nie może tracić z pola widzenia interesów podmiotów, jakie ukształtowały się przed dokonaniem owych zmian. Oznacza to, że pożądaną cechą systemu prawa winna być stabilność rozwiązań prawnych, zwłaszcza wobec osób o ograniczonych możliwościach adaptacyjnych. Poza tym należy także wziąć pod uwagę, że we wspomnianym wyżej wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zasada ochrony praw nabytych zakazuje arbitralnego znoszenia lub ograniczania praw podmiotowych, przysługujących jednostce lub innym podmiotom prywatnym występującym w obrocie prawnym. Nie wyklucza ona wprawdzie a limine stanowienia regulacji, które znoszą lub ograniczają prawa podmiotowe, ale prawodawca musi jednak w takim wypadku spełnić szereg warunków, zwłaszcza w przypadku praw socjalnych.
W takiej zaś sytuacji zasadą ochrony praw nabytych objęte są zarówno prawa nabyte w drodze skonkretyzowanych decyzji, przyznających świadczenia, jak i prawa nabyte in abstracto, to jest zgodnie z ustawą przed zgłoszeniem wniosku o ich przyznanie. W odniesieniu zaś do ekspektatyw praw podmiotowych ochrona obejmuje ekspektatywy maksymalnie ukształtowane, tj. takie, które spełniają zasadniczo wszystkie przesłanki ustawowe nabycia prawa pod rządami danej ustawy (orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 lutego 1992 r., sygn. K 14/91, OTK w 1992 r., cz. I, s. 128; wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 listopada 1998 r., sygn. SK 7/98, OTK ZU nr 7/1997, poz. 114, z dnia 22 czerwca 1999 r., sygn. K 5/99, OTK ZU nr 5/1999, poz. 100; z dnia 26 lutego 2003 r., sygn. K 1/01, OTK ZU nr 2/A/2003, poz. 15 i z dnia 30 marca 2005 r., sygn. K 19/02, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 28).
Oznacza to, że w przypadku skarżącego można mówić o ekspektatywie nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż spełniał on wszelkie przesłanki wymagane ustawą, a jedyną przeszkodę w nabyciu przez niego prawa stanowił brak możliwości wystąpienia z wnioskiem o kontynuowanie wypłaty świadczenia, chociaż, jak wyżej wspomniano, w dniach 30 czerwca i 1 lipca 2013 r. spełniał on kryteria do jego uzyskania.
W związku z tym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepis art. 2 ust. 1 ustawy "naprawczej" należy wykładać w zgodzie z konstytucyjnymi wzorcami normatywnymi, dotyczącymi ochrony praw słusznie nabytych a zatem zawarte w tym przepisie sformułowanie: (cyt.) "decyzja (...) wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. (...) z dniem 1 lipca 2013 r." należy odnosić nie tylko do decyzji, które obowiązywały do dnia 1 lipca 2013 r. ale także do tych decyzji, które wprawdzie straciły ważność w okresie pomiędzy dniem 1 stycznia 2013 r. a 30 czerwca 2013 r. z powodu upływu okresu na jaki zostały wydane, jeśli ich adresaci nie mogli uzyskać, mimo istnienia po ich stronie dostatecznie ukształtowanej ekspektatywy, decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne na czas dalszy, tylko ze względu na wejście w życie nowych przepisów prawa. W takim bowiem przypadku nie tyle miała znaczenie ocena, czy decyzja przyznająca skarżącemu świadczenie do dnia 30 czerwca 2013 r. wygasła na skutek upływu czasu na jaki została wydana (z uwagi na wydanie orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji jego matki na czas określony do dnia 30 czerwca 2013 r.), lecz okoliczność, że matka skarżącego była niezdolna do samodzielnej egzystencji także nieprzerwanie po tej dacie (co potwierdzało orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 25 lipca 2013 r.).
Powyższemu nie stoi przy tym na przeszkodzie zamieszczenie przez ustawodawcę w ustawie naprawczej przepisu art. 25 w brzmieniu: "W przypadku, gdy o specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w art. 16a ustawy zmienianej w art. 17, ubiegają się osoby, którym w okresie od dnia 31 grudnia 2012 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. wygasły decyzje przyznające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wydane na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2013 r., z powodu upływu terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje tym osobom w okresie od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 31 grudnia 2014 r., na warunkach dotyczących specjalnego zasiłku opiekuńczego określonych w ustawie zmienianej w art. 17, również jeżeli osoby te nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".
Przepis ten ma bowiem charakter epizodyczny i nie realizuje wytycznych, wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego w stosunku do osób posiadających, tak jak skarżący, ekspektatywę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych.
W konsekwencji zatem należało uznać, że skarga kasacyjna, w zakresie zarzutu dotyczącego naruszenia przez Sąd I instancji wykładni art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. w związku z art. 11 ust. 3 ustawy "naprawczej" i w związku z art. 2 Konstytucji była uzasadniona.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny wydać decyzję zgodnie z przedstawioną wyżej wykładnią prawa materialnego.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego. Przepisy art. 209 i 210 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają bowiem zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 powołanej ustawy) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 tej ustawy, po złożeniu przez tego pełnomocnika stosownego oświadczenia.