Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Po 99/19, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018, poz. 1302 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a.", odrzucił skargę J. G. na czynność Komendanta Wojewódzkiego Policji w Poznaniu w przedmiocie wpisania do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący nie wyczerpał warunku skutecznego wniesienia skargi obejmującego złożenie wezwania do usunięcia naruszenia prawa.
Skargę kasacyjną od tego postanowienia złożył J. G., zaskarżając je w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do merytorycznego rozstrzygnięcia. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.: art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez naruszenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu; a także art. 7, art. 32 i art. 78 Konstytucji RP oraz art. 6 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności przez sprzeniewierzenie się zasadzie państwa prawa i odebranie gwarantowanego tymi przepisami prawa do sądu i skutecznego środka odwoławczego (zamknięcie możliwości uzyskania rozstrzygnięcia w sprawie przez wydanie wyroku).
Ponadto podniesiono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności: art. 53 § 2 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed 1 czerwca 2017 r., przez przyjęcie, że termin do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia upłynął w dniu 13 stycznia 2014 r. (Sąd nie wskazał tego terminu bezpośrednio w uzasadnieniu postanowienia), a przez to skarżący nie wyczerpał warunku skutecznego wniesienia skargi; art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. przez zastosowanie przepisu umożliwiającego w sposób bezpodstawny odrzucenie skargi; a także art. 146 w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy postępowanie organu było dotknięte istotnymi wadami, skarżący nie został pouczony o możliwości wezwania Komendanta Wojewódzkiego Policji w Poznaniu do usunięcia naruszenia prawa w terminie 14 dni od dnia, w którym dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o podjęciu kwestionowanej czynności, przez co nie ze swojej winy nie wyczerpał warunku skutecznego wniesienia skargi, przez co naruszono art. 9 k.p.a. i przez co Sąd zaniechał analizy w zakresie uchybienia terminu do wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa, co należało rozważyć pod kątem możliwości przywrócenia tego terminu na gruncie art. 58 i art. 59 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komendant Wojewódzki Policji w Poznaniu wniósł o jej oddalenie. Zdaniem organu zaskarżone postanowienie w pełni odpowiada prawu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania. Przy braku przesłanek nieważnościowych w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Rozpoznana w tak zakreślonych granicach skarga kasacyjna okazała się niezasadna. Zaskarżone postanowienie w pełni odpowiada prawu.
W myśl art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Zgodnie z art. 52 § 3 tej ustawy jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Przepis ten został zmieniony ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego orz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2017, poz. 935 ze zm.), która weszła w życie w dniu 1 czerwca 2017 r. Jednak stosownie do art. 17 ust. 2 powołanej ustawy nowelizującej powołany przepis art. 52 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym tą ustawą stosuje się tylko do aktów i czynności organów administracji publicznej dokonanych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy.
Taka sytuacja nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie. Przedmiotem zaskarżenia jest bowiem czynność Komendanta Wojewódzkiego Policji w Poznaniu dokonana w 2013 r., polegająca na wpisaniu skarżącego do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego w związku z popełnionym przez niego w dniu [...] lipca 2013 r. wykroczeniem, za które ukarano go mandatem karnym oraz przyznano sześć punktów karnych (por. k. 22 akt sądowych). Nie ulega wątpliwości, że skargę na tę czynność można było wnieść dopiero po uprzednim wezwaniu na piśmie organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący się o niej dowiedział (lub mógł się dowiedzieć) - do usunięcia naruszenia prawa.
Skarżący takiego wezwania nie wystosował, wobec czego Sąd pierwszej instancji zobligowany był do odrzucenia wniesionej przez niego skargi. Podkreślenia wymaga, że przywołane wyżej okoliczności nie zostały zakwestionowane.
Ustosunkowując się do argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający sprawę uznał, że nie może ona odnieść zamierzonego skutku. Przede wszystkim w rozpoznawanej sprawie nie ma znaczenia, kiedy upłynął termin do wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa (ze względu na to, że takie wezwanie nie zostało w ogóle wniesione). Z kolei brak pouczenia o sposobie wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie może prowadzić do uznania, że skarga została wniesiona z zachowaniem wymogów wynikających z art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. Wskazując na niezawiniony brak wezwania do usunięcia naruszenia prawa, strona może ewentualnie skorzystać z innych, przysługujących jej w ramach procedury administracyjnej środków.
Nie można też uznać, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, a także art. 7, art. 32 i art. 78 Konstytucji RP oraz art. 6 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Należy bowiem podkreślić, że skarżący nie został pozbawiony przez sąd administracyjny prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd w sposób arbitralny. Nierozpoznanie wniesionej przez niego skargi było skutkiem braku wcześniejszego wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa.
Jednocześnie brak jest podstaw do stwierdzenia, że Sąd odrzucający skargę był niewłaściwy, zależny, niebezstronny czy zawisły. Godzi się przy tym dodać, że wymóg uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia dostępnych w postępowaniu administracyjnym nie narusza istoty prawa do sądu. Przytoczyć w tym miejscu warto fragment wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 maja 2000 r. sygn. akt SK 21/99, w którym wskazano, że: "(...) nie istnieje w żadnym systemie prawnym bezwzględne i absolutne prawo do sądu - które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom i które w konsekwencji stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość ochrony swych praw na drodze sądowej. To stwierdzenie należy odnieść do wszystkich kategorii praw, bowiem samo ukształtowanie postępowania przed sądem w sposób respektujący określone procedury (co do zasad inicjowania postępowania, terminów procesowych i materialnych, opłat, reprezentacji stron przed sądem, rygorów postępowania dowodowego etc.) stanowi istotne i rzeczywiste ograniczenie prawa do sądu, konieczne jednak ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, jak w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasada legalizmu czy zaufanie do prawa.
Te powszechnie przyjęte i ogólnie stosowane we wszystkich rodzajach postępowania formalne rygory proceduralne wyznaczają więc bardzo wyraźnie granice, w jakich może być realizowane prawo do sądu, a jednocześnie tworzą punkt odniesienia przy ocenie tych formalnych restrykcji, które sięgają dalej i wyznaczają węziej pole, w jakim może dokonywać się ochrona sądowa określonego prawa.". Stąd w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego sprawe zaskarżone postanowienie nie narusza konstytucyjnego prawa do sądu (por. postanowienie NSA z 10.11.2017 sygn. akt I OSK 1913/17).
Nie mógł być też uwzględniony zarzut naruszenia art. 146 w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. "przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy postępowanie organu było dotknięte istotnymi wadami", ponieważ Sąd nie rozpoznawał skargi merytorycznie i nie oddalił skargi lecz ze względów formalnych ją odrzucił, zatem nie stosował art. 146 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający sprawę uznał, że Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się naruszenia zarzucanych w skardze kasacyjnej przepisów i prawidłowo na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. odrzucił skargę. W tej sytuacji skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.