Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2012 r. (sygn. akt I SA/Wa 2219/11) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi Gminy i Miasta S., uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2011 r. nr [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Wojewoda S., decyzją z dnia [...] grudnia 1992 r. nr [...] -działając na podstawie art. 5 ust. 1 i 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), powoływanej dalej jako: "ustawa komunalizacyjna" - stwierdził nieodpłatne nabycie przez Gminę S., z mocy prawa, własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w W., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki o numerach ewidencyjnych: [...], o łącznej powierzchni [...] ha.
Następnie, na skutek wniosku E. A. (następczyni prawnej K. A.), Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] marca 2011 r. stwierdził nieważność w/w decyzji Wojewody S. a –orzekając na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonego przez Gminę S. - decyzją z dnia [...] września 2011 r., organ nadzoru utrzymał w mocy swoje pierwotne rozstrzygnięcie.
W motywach tej ostatniej decyzji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podniósł, że z karty inwentaryzacyjnej nr [...] wynikało, iż opisana na wstępie nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.). Z działu I księgi wieczystej nr [...] wynikało przy tym, że przedmiotowe działki uregulowane były w dawnej księdze rep. hip. [...]. W zaświadczeniu zaś z dnia [...] października 2010 r. Sąd Rejonowy w Z. wskazał, że w dziale II w/w księgi wieczystej figurował wpis Państwo Polskie na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 1919 r.
Ponadto organ ustalił, iż tytułem wykonawczym z dnia [...] czerwca 1947 r. Nr Cz. [...] Sąd Okręgowy w K. zatwierdził postanowienie Sądu Grodzkiego w Z. z dnia [...] kwietnia 1947 r. o wprowadzeniu L. A. w posiadanie połowy tartaku prowadzonego pod firmą "Tartak Parowy w S.", znajdującego się pod zarządem Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w S. Następnie, Przewodniczący Wojewódzkiej Komisji ds. upaństwowienia przedsiębiorstw na województwo ł., w ogłoszeniu z dnia [...]października 1947 r. podał że Komisja ta postanowieniem z dnia [...] lipca 1947 r. orzekła o skreśleniu z listy przedsiębiorstw, podlegających przejęciu na własność Skarbu Państwa tartaku, położonego w powiecie s. w gminie S..
Podniesiono również, że Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Ł. w piśmie z dnia [...] kwietnia 1948 r. l. dz. [...] wskazał, że 50% majątku, należącego do tartaku w S. zostało zreprywatyzowane na rzecz L. Ad., zaś pozostałe 50% znajduje się w posiadaniu Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego pod zarządem Samopomocy Chłopskiej. W piśmie z dnia [...] marca 2011 r. Burmistrz Miasta i Gminy S. potwierdził również, iż na części działek objętych decyzją komunalizacyjną, tj. na działkach nr [...] prowadzony był, przez Spółkę Tartak Parowy Sp. z o.o. w S., tartak.
W rezultacie Minister uznał, że decyzja Wojewody S. z dnia [...] grudnia 1992 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej – w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż pismo Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w Ł. z dnia [...] kwietnia 1948 r. oraz ogłoszenie Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji ds. upaństwowienia przedsiębiorstw na województwo ł. z dnia [...] października 1947 r. w całości bowiem przeczyły tezie, wynikającej z karty inwentaryzacyjnej, że cała skomunalizowana nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej.
Jednocześnie, organ zauważył, że w postępowaniu nadzorczym nie mógł orzekać, w jakiej części sporna nieruchomość była wyłączona spod komunalizacji, bo mógł jedynie wydać decyzje kasacyjną.
Na wyżej przedstawioną decyzję Gmina i Miasto S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji naruszenie przepisów postępowania, w postaci:
art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji z dnia 29 marca 2011 r. mimo, że naruszała ona art. 107 § 3, 156 § 1, 7, 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a., art. 136 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie dowodów z dokumentów powołanych i dołączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i art. 105 § 1 w zw. z art. 157 § 2 k.p.a.
W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty na poparcie tezy, że wbrew twierdzeniom organu, poprzednicy prawni E. A., to jest: K. A. i T. A., nigdy nie byli właścicielami żadnej części przedmiotowej nieruchomości. W konsekwencji więc, wnioskodawczyni nie posiadała interesu prawnego we wszczęciu niniejszego postępowania i nie mogła występować w nim jako strona, a postępowanie to powinno zostać umorzone.
Odpowiadając na skargę, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Uchylając – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a." – zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję Ministra Spraw wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie – jak wywodził Sąd - żądanie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej zostało oparte na twierdzeniu, że przedmiotowa nieruchomość nie mogła - w dacie komunalizacji - stanowić własności Skarbu Państwa, bowiem była własnością poprzedników prawnych wnioskodawczyni – K. A. i T. A.. Na potwierdzenie tego poglądu E. A. przedłożyła szereg dokumentów, dotyczących Tartaku Parowego w S. Sp. z o.o., znajdującego się na skomunalizowanej nieruchomości. Rozpatrując zaś powyższy wniosek, organ nadzoru uznał, że zgromadzony materiał dowodowy prowadził do wniosku, że nie cała nieruchomość, oznaczona jako działki nr [...], stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa.
Z tym stanowiskiem Sąd nie zgodził się jednak, uznając pogląd organu za – co najmniej – przedwczesny. Żaden bowiem z dokumentów, znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy, nie dowodził – zdaniem Sądu - w sposób bezsporny, aby nieruchomość na której posadowiony był tartak, obejmująca działki nr [...] o powierzchni [...] ha, stanowiła własność K. A., czy też T. A. Z akt sprawy wynikało jedynie, że - zawartą w formie aktu notarialnego - umową z dnia [...] maja 1933 r. Nr Rep. [...], K. A. oraz W. B. zawarli spółkę pod firmą "Tartak Parowy w S. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" z siedzibą w S. przy ul. W. W umowie tej wskazano, że W. B. do ww. spółki wniósł maszyny o wartości [...] zł, natomiast drugi ze wspólników - kwotę [...] zł. Z kolei aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 1938 r. Rep. [...], W. B. wszystkie swoje prawa do ww. spółki, czyli swoje [...] udziałów na sumę [...] zł, zbył na rzecz T. A. W żadnym z ww. aktów notarialnych – jak akcentował Sąd - nie było zatem mowy o nieruchomości położonej w W., oznaczonej jako działki o numerach: [...], na której wybudowano tartak. Wręcz przeciwnie, jako siedzibę Spółki wskazano nieruchomość położoną w S. przy ul. W., stanowiącą własność K. A. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, o własności przedmiotowej nieruchomości nie przesądzały również dokumenty, na których podstawie wydano zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję. Z całą pewnością nie potwierdzały tytułu prawnego do gruntu poprzedników prawnych wnioskodawczyni, wskazane przez organ, ogłoszenie Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji ds. upaństwowienia przedsiębiorstw na województwo ł. z dnia [...] października 1947 r. o skreśleniu z listy przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Skarbu Państwa tartaku położonego w powiecie s., gm. S., jak również pismo Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w Ł. z dnia [...] kwietnia 1948 r., l. dz. [...], w którym wskazano, że 50% majątku należącego do tartaku zostało reprywatyzowane na rzecz L. A.. Dowody te potwierdzały bowiem jedynie, że do rodziny A. powróciło 50% majątku (tartaku), o którym mowa w omówionych powyżej umowach Spółki, bowiem w dokumentach tych nie było mowy o nieruchomości położonej w W. Dokumenty te nie przesądzały zatem w sposób bezsporny, że wraz ze składnikami przedsiębiorstwa, L. A. odzyskała również część przedmiotowej nieruchomości.
Za takim rozumowaniem – jak podkreślił Sąd - przemawiały także, znajdujące się w aktach sprawy inne dowody, wprost przy tym wskazujące, że właścicielem spornej nieruchomości była Gmina S. Okoliczność ta – jak wywodził Sąd - wynikała chociażby z pisma Zarządu Gminnego w S. z dnia [...] czerwca 1945 r. l. dz. [...] (załącznik nr [..] do wniosku o stwierdzenie nieważności), w którym wskazano, że tartak K. A. położony był na placu gminnym, i że zgodnie z oświadczeniem ww. osoby, w 1939 r. został zawarty kontrakt, na mocy którego K. A. wydzierżawił od gminy S. plac pod tartak na okres [...] lat. Powyższe potwierdzało również pismo z dnia [...] listopada 1947 r. nr [...] (załącznik nr [...] do wniosku o stwierdzenie nieważności), czy też postanowienie Kierownika Urzędu Rejonowego w Z. z dnia [...] lutego 1994 r. nr [...] (załącznik nr [...] do wniosku o stwierdzenie nieważności) zawieszające postępowanie w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonej w S., w którym wskazano, że pełnomocnik M. A. oświadczył, że działka na której istniał tartak stanowiła własność Skarbu Państwa, a tym samym zrezygnował z roszczeń w niniejszej sprawie.
Tytuł własności Skarbu Państwa do przedmiotowych działek wynikał wreszcie – jak stwierdził Sąd - również z zaświadczenia Sądu Rejonowego w Z. Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia [...] października 2010 r., zgodnie z którym w rep. hip. nr [...], nr [....] w dziale II figuruje wpis "Państwo Polskie" na mocy ustawy z dnia 25 lipca 1919 r. (Dz. U. Nr 72 z 1919 r.).
Konkludując, Sąd Wojewódzki zauważył, że materiał dokumentacyjny, zgromadzony - na datę orzekania przez organ nadzoru - nie pozwalał na przyjęcie, że w dacie 27 maja 1990 r. tytuł własności do przedmiotowej nieruchomości przysługiwał poprzednikom prawnym wnioskodawcy E. A. Tym samym, na tym etapie postępowania, brak było podstaw do stwierdzenia, że decyzja komunalizacyjna Wojewody S. z dnia [...] grudnia 1992 r. zapadła z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. W rezultacie, zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] marca 2011 r., zapadły więc z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co uzasadniało ich uchylenie.
W związku z powyższym, Sąd Wojewódzki polecił, by organ ponownie rozpoznając sprawę z wniosku E. A. o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody S. z dnia [...] grudnia 1992 r., uwzględnił powyższe stanowisko Sądu. Wprawdzie przy tym Sąd zgodził się ze stanowiskiem organu, że w ramach postępowania nadzorczego nie prowadzi się rozbudowanego postępowania dowodowego, jednakże nie może być to rozumiane w ten sposób, że organ nie może wyjaśnić wątpliwości, co do tego, komu w dacie komunalizacji przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości. Zwłaszcza jeżeli chodzi o ocenę dokumentów, które miałyby podważyć legalność prawomocnej decyzji. W zależności więc od dokonanych ustaleń, organ winien wydać stosowne rozstrzygnięcie.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, E. A., zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:
- prawa materialnego - przez błędną jego wykładnię, tj. art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 Nr 32 poz. 191 ze zm.) poprzez przyjęcie, iż przepis ten statuuje o przejściu na własność właściwych miejscowo gmin mienia nie stanowiącego własności osób fizycznych, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu prowadzi do wniosku, iż przewiduje on jedynie przejście na własność właściwych miejscowo gmin mienia stanowiącego bezspornie własność ogólnonarodową (państwową) w dniu 27 maja 1990 r.,
- przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania, to jest:
-) art. 141 §4 w zw. z art. 107 §3 k.p.a. w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, jakoby organ ustalił, iż działki będące przedmiotem decyzji komunalizacyjnej stały się własnością Państwa na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, podczas gdy z ostatniego zdania uzasadnienia decyzji jednoznacznie wynika, iż organ wprost stwierdził brak dowodu, co do takiej konkluzji oraz błędne przyjęcie przez ten Sąd, iż podstawą stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej przez organ były jedynie: pismo Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w Ł. z dnia [...] kwietnia 1948 r. oraz ogłoszenie Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji d/s upaństwowienia przedsiębiorstw na województwo ł. z dnia [...] października 1947r., z których miało wynikać prawo skarżącej do przedmiotowych działek, podczas gdy podstawę tę stanowił brak dowodu, iż przedmiotowe działki były przedmiotem reformy rolnej, co w konsekwencji doprowadziło do nieuprawnionego uwzględnienia skargi.
-) art. 151 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w sprawie istniały przesłania do oddalenia skargi.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi - wraz z zasądzeniem kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnoszono, że postępowanie komunalizacyjne, prowadzone na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terenowym i ustawę o pracownikach samorządowych, w żadnym wypadku nie mogło i nie może służyć regulowaniu stanu prawnego nieruchomości, co do których istniały wątpliwości, co do podmiotu, któremu przysługiwało do nich prawo własności. W sprawie zaś zakończonej wydaniem kwestionowanej decyzji z 18 grudnia 1992 r. jedyną okolicznością, mającą wskazywać na to, iż nieruchomości objęte decyzją komunalizacyjną stanowiły własność państwową była wzmianka w spisie inwentaryzacyjnym [...] i dołączonej do niej karcie inwentaryzacyjnej nr [...], iż wspomniane działki - od nr [...] do [...] - o łącznej powierzchni nr [...] ha, położone w miejscowości W. mają uregulowany stan prawny na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o reformie rolnej — czyli stanowią własność Skarbu Państwa - przy czym, do w/w dokumentów nie dołączono aktów, stwierdzających, iż w rzeczywistości nieruchomości te przeszły na własność Skarbu Państwa, o których mowa m.in. w art. 6 i 7 ww. dekretu. W związku z powyższym, podzielić należy zastrzeżenia MSWiA, iż w chwili wejścia w życie przepisów, wprowadzających u.s.t. i u.s.p. - 27 maja 1990 r. - brak było dowodu wskazującego na ww. przejście własności.
Mając na względzie powyższe, skarżąca twierdziła, że błędnie Sąd Wojewódzki uznał, iż skoro z żadnego dokumentu nie wynikało, by sporna nieruchomość stanowiła własność K. A., to był to argument wystarczający do przyjęcia, że kwestionowana decyzja komunalizacyjna nie naruszała prawa.
Podnoszono również, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził, iż (cyt.): "Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...]marca 2011 r. [...] wskazał, że z karty inwentaryzacyjnej nr [...] wynika, że ww. nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej." Wg skarżącej zaś nie można było zgodzić się z tym ustaleniem przyjętym przez Sąd, albowiem w obu uchylonych decyzjach nr [...] i nr [...] nie można odnaleźć takiego wniosku, wysnutego przez Ministra. Organ ten co najwyżej, przybliżając stan faktyczny, który legł u podstaw wydania przez Wojewodę S. decyzji komunalizacyjnej, stwierdził na stronie 1 i 2 decyzji nr [...], iż "w karcie inwentaryzacyjnej nr [...] komisja inwentaryzacyjna wskazała, że działki objęte ww. decyzją komunalizacyjną stały się własnością Skarbu Państwa na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej". W żaden sposób nie można jednak na podstawie powyższego passusu uznać, tak jak stwierdził to kategorycznie Sąd I instancji, iż ustalenia komisji inwentaryzacyjnej Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji przyjął jako własne.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, a które to podstawy okazały się nie tylko nieuzasadnione, ale i niepoprawnie – z punktu widzenia formalnego - przytoczone.
W analizowanej sprawie skarga kasacyjna została oparta zarówno na obrazie prawa materialnego (błędna wykładnia art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych) jak i naruszeniu przepisów postępowania, w postaci (cyt.) " art. 141 §4 w zw. z art. 107 §3 k.p.a. w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a." oraz art. 151 P.p.s.a.
W związku z powyższym wyjaśnić należy, że przedmiotowe postępowanie toczyło się w trybie nadzwyczajnym, to jest w trybie nieważnościowym, a więc prawo materialne, które w tym przypadku było podstawa rozstrzygnięcia, było stosowane jedynie w kontekście art. 156 § 1 k.p.a. a dokładnie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zatem prawidłowo sformułowany zarzut obrazy prawa materialnego winien wiązać art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej z dnia 10 maja 1990 r. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., czego jednak autor skargi kasacyjnej nie uczynił.
Odnosząc się do zarzutów procesowych, stwierdzić należy, że całkowicie nie jest rzeczą zrozumiałą, jak należy zarzuty te rozumieć, gdyż po wymieniu zarzutu naruszenia art. 141 §4 autor skargi kasacyjnej nie określił aktu prawnego, natomiast przepis ten powiązano z art. 107§3, wskazując w tym miejscu na kodeks postępowania administracyjnego. Następnie zaś przepisy te powiązano z art. 145 §1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Powyższe sugeruje więc, że skarżącej chodziło o przepis art. 141 §4 k.p.a., ale przepis taki nie istnieje. Nie zrozumiałym jest także zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 107 § 3 k.p.a., gdyż sąd administracyjny nie stosuje przepisów procesowych, zawartych w kodeksie podstępowania administracyjnego a traktowanie tego zarzutu w ten sposób, iż Sąd I instancji nie zwrócił uwagi, że to organ w postępowaniu administracyjnym naruszył w/w przepis, jest całkowicie pozbawione sensu, gdyż, skarżąca nie kwestionowała wydanych w tym postępowaniu decyzji. Skargę do Sądu Wojewódzkiego wnosiła Gmina i Miasto S. Niezastosowanie natomiast przez Sąd Wojewódzki art. 151 P.p.s.a. było czystą konsekwencją zastosowania przez Sąd odmiennej, od przyjętej przez organ, wykładni prawa materialnego. Wprawdzie Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powołał się na przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., ale w istocie rzeczy, stwierdził brak podstaw do przyjęcia, że kwestionowana w tym postępowaniu decyzja komunalizacyjna Wojewody S. z dnia [...] grudnia 1992 r., została wydana z rażącym naruszeniem prawa – w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przepis ten zaś, choć został umieszczony w kodeksie postępowania administracyjnego, ma charakter materialnoprawny. W rezultacie więc podstawę prawną zaskarżonego wyroku stanowił art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż chociaż Sąd Wojewódzki stwierdził, że (cyt.): "W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, materiał dokumentacyjny, zgromadzony na datę orzekania przez organ nadzoru, nie pozwala na przyjęcie, że w dacie 27 maja 1990 r. tytuł własności do przedmiotowej nieruchomości przysługiwał poprzednikom prawnym E. A., a tym samym na tym etapie brak jest podstaw do stwierdzenia, że decyzja komunalizacyjna Wojewody s. z dnia [...] grudnia 1992 r. zapadła z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej" a następnie polecił organowi by wyjaśnił wątpliwości komu przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości położonej w W., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki o numerach ewidencyjnych: [...], o łącznej powierzchni [...] ha, to wyżej przytoczone stanowisko nie było trafne. Zwrócić bowiem należy uwagę, że postępowanie, które zakończyła zaskarżona do Sądu decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2011 r. utrzymująca w mocy decyzje tego samego organu z dnia [...] września 2011 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody S. z dnia [...] grudnia 1992 r., nie toczyło się z urzędu a na wniosek E. A. W związku z tym, wszelkie rozważania, co do prawidłowości kontrolowanej decyzji komunalizacyjnej mogłyby nastąpić, ale tylko w sytuacji, w której wnioskodawczyni wykazałaby, w zainicjowanym jej wnioskiem postępowaniu nieważnościowym, swój interes prawny. Tymczasem, jak słusznie podkreślił to Sąd Wojewódzki, żaden z dokumentów, znajdujących się w aktach administracyjnych nie dowodzi prawa własności poprzedników prawnych skarżącej do części, objętej decyzją komunalizacyjną, nieruchomości. Dokumenty te jedynie potwierdzały prawa poprzedników prawnych skarżącej do tartaku prowadzonego przed II Wojną Światową przez spółkę "Tartak Parowy w S. spółka z o.o. z siedzibą w S.". Inne przy tym, wskazane szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, dokumenty dowodziły natomiast, iż tartak ten był prowadzony na wydzierżawionym przed II Wojną Światową przez K. A. placu gminnym, zwanym później placem tartacznym. W szczególności, o fakcie tym świadczyła treść pisma Zarządu Gminnego w S. z dnia [...] czerwca 1945 r. l. dz. [...], z której wynikało, że tartak K. A. położony był na placu gminnym, i że zgodnie z jego oświadczeniem, w 1939 r. został zawarty kontrakt, na mocy którego K. A. wydzierżawił ów plac od gminy S. pod tartak na okres [...] lat. Wprawdzie treść pisma Zarządu Gminy sama z siebie nie może oczywiście rozstrzygać o tytule prawnorzeczowym do gruntu, ale przy zestawieniu treści tego dokumentu choćby z treścią zaświadczenia wydanego przez Sąd Rejonowy w Z. - Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] października 2010 r., pismo to nabiera zupełnie innej wymowy. Zgodnie z treścią w/w zaświadczenia, w rep. hip. nr [...], nr, w dziale II dawnej księgi wieczystej figuruje bowiem wpis "Państwo Polskie" - na mocy ustawy z dnia 25 lipca 1919 r. (Dz. U. Nr 72 z 1919 r.). Chodzi zaś więc w tym przypadku o ustawę w przedmiocie dóbr donacyjnych, która w art. 1 przewidywała przejęcie z mocy prawa przez Państwo Polskie własności, położonych na terytorium b. Królestwa Polskiego, określonych w tym przepisie dóbr.
Wyjaśnienia też wymaga, że wprawdzie zaświadczenie to zostało wydane na podstawie wpisu zawartego w tzw. dawnej księdze wieczystej (księdze gruntowej lub hipotecznej), ale księgi te - z dniem wejścia w życie dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 320) - stały się, na mocy art. LIV §1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 321), księgami wieczystymi - w rozumieniu przepisów tego dekretu. Z kolei zaś, w myśl art. 1 i art. 114 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r. poz. 707 ze zm.), księgi wieczyste istniejące w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy stały się księgami wieczystymi - w rozumieniu tej ustawy.
W rezultacie zatem jedynym, dokumentem, który odnosił się do kwestii własności gruntów położonych w S., przysługującej poprzednikom prawnym E. A., było postanowienie Sądu Powiatowego w S. z dnia [...] stycznia 1968 r. (sygn. akt [...]). W postanowieniu tym Sąd orzekł o zwolnieniu spod opisu, zajęcia i zarządu dwóch nieruchomości, które uznał za własność spadkobierców K. A. Były nimi: działka gruntu o obszarze ok. [...] arów wraz z budynkami, położona w S. przy ul. W. (własność K. A.) oraz nieruchomość stanowiąca gospodarstwo rolne, o ogólnej powierzchni [...] ha a, pozostająca we współwłasności m. in. K. A., którego udział, Sąd określił, odnosząc go do wielkości działki, która znajdowała się w faktycznym posiadaniu K. A. ([...] ha).
W związku z powyższym wskazać trzeba, że nikt w tej sprawie nie kwestionował tytułu własności poprzedników prawnych skarżącej do działki położonej w S. przy ul. W., natomiast nie można przyjąć, że druga z wymienionych w postanowieniu Sądu Powiatowego w S. nieruchomości (objęta współwłasnością) stanowiła grunt skomunalizowany kwestionowaną decyzją. Nieruchomość ta, jak wynika z treści w/w postanowienia nie stanowiła wyłącznej własność K. A., określona została też jako gospodarstwo rolne położone we wsi K. osada W., obecnie na terenie miasta S., a nie plac gminny czy plac tartaczny w S. (jak w innych dokumentach określano sporny grunt) i nie zgadzała się także jej powierzchnia (powierzchnia spornych działek wynosiła [...] ha).
Przede wszystkim jednak zaakcentować należy, że omawiane postanowienie Sądu Powiatowego w S. nie mogło być w ogóle dowodem rozstrzygającym w kwestii własności gruntów, o których w nim mowa. Postanowienie to zostało wydane w szczególnym postępowaniu karnym, prowadzonym w trybie dekretu z dnia 28 czerwca 1946 r. o odpowiedzialności karnej za odstępstwo od narodowości w czasie wojny 1939-45 (Dz. U. Nr 41, poz. 237), w którym sąd karny koncentrował się na zbadaniu zupełnie innych przesłanek, warunkujących rozstrzygnięcie, aniżeli rozstrząsanie kwestii własnościowych, związanych z nieruchomością, którą zwalniał spod opisu, zajęcia i zarządu. Wyraźnie wskazuje na to chociażby treść uzasadnienia omawianego postanowienia, w którym Sąd podał, że (cyt.): "Jeżeli idzie o nieruchomość we wsi K. o obszarze [...] ha, to nikt nie kwestionował tytułu własności i faktu posiadania przez wnioskodawców, nie złożono dokumentu stwierdzającego jej opisanie i dlatego wniosek uznano za zasadny również w tej części".
Konkludując zatem należy stwierdzić, że choć zaskarżony wyrok posiadał częściowo błędne uzasadnienie, tym niemniej odpowiadał prawu, gdyż wyrokiem tym Sąd Wojewódzki uchylił wadliwe decyzje Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2011 r. nr [...] i z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] wydane w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody S. z dnia [...] grudnia 1992 r. dotyczącej nieruchomości położonej w W. a oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki o numerach ewidencyjnych: [...], o łącznej powierzchni [...] ha. Decyzje te bowiem merytorycznie kończyły postępowanie, wszczęte na wniosek osoby, która nie posiadała w nim interesu prawnego.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny - z mocy art. 184 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.