Uzasadnienie
Pismem z dnia 5 grudnia 2014 r. adwokat J.M., występujący jako kurator dla nieobecnego J.S., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 29 października 2014 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 24 czerwca 2014 r. odmawiającą odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt W.S. w pieczy zastępczej tj. w rodzinie zastępczej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2015 r. - na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 31 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej p.p.s.a.) – odrzucił skargę, uznając, że została wniesiona przez osobę nieuprawnioną do działania w imieniu skarżącego.
Sąd wskazał, że adwokat J.M. został ustanowiony kuratorem nieobecnego J.S. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie VI Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 3 marca 2014 r. sygn. akt VI RNs 119/14. Z treści ww. postanowienia wynika, że udzielone mu jako kuratorowi umocowanie do działania obejmowało postępowanie administracyjne prowadzone przez Warszawskie Centrum Pomocy Rodzinie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt małoletniego W.S. w pieczy zastępczej, nie rozciąga się natomiast na postępowanie przed sądem administracyjnym.
Ponadto Sąd wskazał, że na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 r. kurator oświadczył, iż nie dysponuje innym niż opisane wyżej postanowienie tytułem dającym mu umocowanie do występowania w sprawie w imieniu J.S. Zatem ewentualne wezwanie skierowane do niego celem uzupełnienia braków w zakresie stosownego umocowania nie mogłoby odnieść skutku.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł adwokat J.M., działający jako kurator dla nieobecnego J.S., podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 31 § 1 i 3 p.p.s.a. w zw. z art. 34 k.p.a. w zw. z art. 184 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 583, dalej k.r.o.) poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że ustanowienie kuratora na potrzeby postępowania administracyjnego jest niewystarczające dla celów postępowania sądowoadministracyjnego – wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
W oparciu o powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Wnoszący skargę kasacyjną nie zgodził się z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż kurator ustanowiony do reprezentowania interesów J.S. w toku postępowania toczącego się przed organami administracji nie może skutecznie działać w jego imieniu również w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Na poparcie swego stanowiska, autor skargi kasacyjnej przytoczył treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 2990/12.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.
Zasadny jest zarzut naruszenia art. 34 k.p.a. w zw. z art. 184 k.r.o. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że ustanowienie kuratora na potrzeby postępowania administracyjnego jest niewystarczające dla celów postępowania sądowoadministracyjnego – wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Podobnie, jak mający z tym zarzutem bezpośredni związek zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 31 § 1 i 3 p.p.s.a. stanowiący podstawę odrzucenia skargi przez Sąd pierwszej instancji.
W myśl art. 34 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego na wniosek organu zgłoszony w trybie cytowanego przepisu następuje na podstawie art. 184 § 1 k.r.o. (zob. uchwała SN z dnia 9 lutego 1989 r., III CZP 117/88, OSNC 1990, nr 1, poz. 11), zgodnie z którym dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia się kuratora. To samo dotyczy wypadku, gdy pełnomocnik nieobecnego nie może wykonywać swoich czynności albo gdy je wykonywał nienależycie.
W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy dla Warszawy Woli w Warszawie postanowieniem z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt VI RNs 487/13, na wniosek Prezydenta m. st. Warszawy, ustanowił dla osoby nieobecnej - J.S. – kuratora w osobie adwokat A.M. w celu reprezentowania interesów nieobecnego w postępowaniu administracyjnym o ustalenie odpłatności za pobyt małoletnich dzieci w pieczy zastępczej. Następnie postanowieniem z dnia 3 marca 2014 r., sygn. akt VI RNs 119/14 Sąd ten zmienił wcześniejsze postanowienie i ustanowił kuratorem adwokata J.M.. Niewątpliwie zatem kurator w osobie adwokata J.M. był uprawniony do reprezentowania nieobecnego J.S. w postępowaniu administracyjnym, co słusznie podkreślił Sąd pierwszej instancji. Jednakże dla zapewnienia rzeczywistej reprezentacji strony nieobecnej i obrony jej interesów we wskazanym postępowaniu, koniecznym jest uznanie, że zakres tej reprezentacji obejmuje również uprawnienie do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Zauważyć bowiem trzeba, że przepis art. 184 § 1 k.r.o. wyraźnie określa cel ustanowienia kuratora, jakim jest "ochrona praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić własnych spraw". Przyjęcie, że ochrona tych praw zakończy się wraz z doręczeniem kuratorowi ostatecznej decyzji wydanej w postępowaniu administracyjnym i nie obejmuje uprawnienia do poddania kontroli tej decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym powodowałoby naruszenie istotnych praw strony nieobecnej, w tym gwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.). Należy więc przyjąć, że kurator dla nieobecnego ustanowiony przez sąd opiekuńczy na podstawie art. 34 k.p.a. w zw. z art. 184 k.r.o. może wnieść skargę do sądu administracyjnego na decyzję kończącą postępowanie administracyjne, w którym został ustanowiony. Podobne stanowisko zostało wyrażone w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 sierpnia 2012 r.,
I OSK 1796/12; z dnia 11 września 2012 r., II OZ 725/12; z dnia 15 lutego 2013 r., I OSK 2990/12; z dnia 11 marca 2015 r., I GZ 89/15 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www. nsa.gov.pl) oraz w doktrynie prawa administracyjnego (por. A. Matan, Komentarz do art. 34 k.p.a.; G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex 2010).
Zgodnie z art. 184 § 2 k.r.o. obowiązkiem kuratora jest przede wszystkim ustalenie miejsca pobytu osoby nieobecnej i zawiadomienie jej o stanie jej spraw.
W rozpoznawanej sprawie kurator w toku postępowania administracyjnego nie ustalił miejsca pobytu J.S.. Jeśli po wniesieniu skargi przez tego kuratora miejsce pobytu pozostaje nieznane, Sąd powinien podjąć dalsze czynności celem zapewnienia osobie nieznanej z miejsca pobytu możliwości obrony jej praw.
W szczególności na wniosek osoby zainteresowanej Sąd może ustanowić kuratora na podstawie art. 78 i 79 p.p.s.a. W razie braku stosownego wniosku Sąd może zawiesić postępowanie na podstawie art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że postanowienie Sądu pierwszej instancji odrzucające skargę wniesioną w imieniu J.S. przez kuratora ustanowionego do reprezentowania strony nieobecnej w postępowaniu administracyjnym narusza wskazane w skardze kasacyjnej przepisy.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną i uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a.