Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 12 lutego 2004 r., 3 II SA/Gd 880/01, oddalił skargę Kazimierza E. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w G. z dnia 15 stycznia 2001 r. (...) w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Swym postanowieniem Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w G. na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 i art. 144 Kpa oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu /Dz.U. nr 111 poz. 537 - w wyroku podano zniekształcony tytuł ustawy/, utrzymał w mocy postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w W. z dnia 12 września 2000 r., którym odmówiono Kazimierzowi E. wydania zaświadczenia o wykonywaniu przez niego pracy przymusowej w kopalni węgla w okresie od początku marca do końca 1956 r. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, iż zgodnie z par. 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania uranu oraz trybu postępowania przed tymi organami /Dz.U. nr 126 poz. 707 ze zm./ zaświadczenie wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a dopiero w razie jej braku na podstawie innych dowodów przedstawionych przez wnioskodawcę.
Zdaniem organów, w toku postępowania rozpatrzono wszystkie dowody, najistotniejszym z nich była karta ewidencyjna wnioskodawcy, która wskazuje inne okoliczności niż podawane przez niego. Zdaniem organu możliwe jest przeprowadzenie dowodu przeciwko treści dokumentu, ale przedstawione jako dowód oświadczenie Bronisława P. jest sprzeczne z twierdzeniami wnioskodawcy, co do okresu pełnienia służby. W skardze do Sądu, Kazimierz E. zarzucił, że organy administracji nie przeprowadziły dowodu przeciwko treści dokumentu – nie przesłuchały świadka. Jego zdaniem zaświadczenie o zwolnieniu go ze służby zostało sfałszowane. Uważa on, że brak informacji o wypadku w Kopalni nie może przesądzać o tym, że on w tej kopalni nie pracował. Wypadki dotyczące górników mogły nie być ewidencjonowane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swego wyroku uznał, że ze znajdujących się w aktach dokumentów wynika, że skarżący został wcielony do jednostki wojskowej w J. w dniu 14 lutego 1956 r., a orzeczeniem GWKL przy 5 Wojskowym Szpitalu Garnizonowym z dnia 2 marca 1956 r. uznany został za niezdolnego do służby wojskowej z kategorią zdrowia "D", co wynika z zaświadczenia o zwolnieniu z obowiązkowej służby wojskowej z dnia 10 kwietnia 1956 r. Zdaniem Sądu podana w tym zaświadczeniu data zwolnienia ze służby - 17 lutego 1956 r. wynika z błędnego odczytania zapisu z karty ewidencyjnej, w którym nazwę miesiąca określono cyframi arabskimi – odczytano 17 luty 1956 r., zamiast 17 marzec 1956 r. Postępowanie dowodowe było przeprowadzone zgodnie z wnioskiem skarżącego, jednak ani w Centralnym Archiwum Wojskowym, ani w Kopalni Węgla Kamiennego "W." nie odnaleziono dokumentów wskazujących na zatrudnienie skarżącego w Kopalni.
Jednak z dokumentów ewidencji wojskowej wynika, iż skarżący najpóźniej w dniu 17 marca 1956 r. nie był już żołnierzem i nie mógł - jako żołnierz ulec pod koniec 1956 r. wypadkowi w kopalni. Skarżący nie kwestionował wcześniej zaświadczenia o zwolnieniu ze służby wojskowej. Sąd uznał, że oświadczenie Bronisława P., który odbywał służbę wojskową w jednostce wojskowej nie może być uznane za miarodajny dowód, bowiem oświadczył on, że skarżący był przymusowo zatrudniony w Kopalni "W." do 16 lutego 1958 r., a skarżący twierdzi, że odbywał ją do końca 1956 r.
W skardze kasacyjnej Kazimierz E. zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości i wniósł o jego uchylenie lub też zmianę wyroku i uwzględnienie w całości skargi przez uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojskowemu Komendantowi Uzupełnień w W. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 141 par. 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi to znaczy sporządzenie uzasadnienia niedostatecznie wyjaśniającego przesłanki rozstrzygnięcia, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu podniesiono m. in., że Sąd dokonał dowolnych ustaleń faktycznych pozostających w sprzeczności z materiałem dowodowym sprawy nie odniósł się też do zarzutów skarżącego.
Skarżący wielokrotnie domagał się przesłuchania Bronisława P. w charakterze świadka, co było niezbędne z uwagi na to, iż dokumentacja wojskowa zawiera sprzeczne dane. Zarzuca również Sądowi, iż nie uzasadnił swojego ustalenia, iż błędnie odczytano zapis dotyczący daty zwolnienia skarżącego z wojska – zamiast 17 marca – odczytano 17 lutego, podczas, gdy organ I instancji stwierdził w swym postanowieniu, że powiększenie metodą ksero zapisu wskazuje na datę 17 lutego 1956 r. Stanowisko Sądu, że skarżący nie mógł być żołnierzem pod koniec 1956 r. jest nieuprawnione a ponadto nie wyjaśnia sprzeczności w dokumentacji wojskowej.
Skarżący konsekwentnie twierdzi, że data jego zwolnienia z jednostki została sfałszowana. Dodano też, że skarżący otrzymując zaświadczenie o zwolnieniu go ze służby wojskowej z dnia 10 kwietnia 1956 r. z uwagi na ówczesny ustrój nie miał możliwości jego kwestionowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm. powoływane dalej jako: p.p.s.a./ skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 par. 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami, sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim /art. 175 par. 1-3 p.p.s.a./. Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.
Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie nie do końca odpowiada przedstawionym wyżej wymogom stawianym przez przepisy p.p.s.a. takiej skardze. Podnosząc jedynie zarzut naruszenia przepisów o postępowaniu wniesiono alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku bądź o jego uchylenie i rozpoznanie skargi. Zauważyć należy, iż ten ostatni przypadek może mieć jedynie miejsce w sytuacji, gdy sąd stwierdzi wyłącznie naruszenie prawa materialnego. Jednak skoro, o czym wcześniej była mowa, sąd jest związany granicami skargi kasacyjnej, to nawet, gdyby zaskarżony wyrok był wydany z naruszeniem prawa materialnego, to i tak nie mógłby tego naruszenia wziąć pod uwagę. Wskazana wada skargi kasacyjnej nie powoduje jednak konieczności jej odrzucenia.
Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Zarzut naruszenia art. 141 par. 4 p.p.s.a. jest trafny. Jest to bowiem jeden z tych przepisów, co, do którego zarzut naruszenie służyć może do podważania przyjętego przez sąd za podstawę orzekania stanu faktycznego sprawy /B. Dauter, B. Gruszczyński, A Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Kraków 2005, s. 410–412. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, iż istota zarzutu skarżącego sprowadza się do tego, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę okoliczności, iż skoro istnieją rozbieżności, co do daty zwolnienia go z wojska, to obowiązkiem organów administracji było przesłuchanie w charakterze świadka, osoby, która w toku postępowania złożyła oświadczenie dotyczące terminu, w którym skarżący odbywał służbę wojskową.
Zauważyć jednak trzeba, że stosownie do art. 218 par. 1 Kpa istnieje obowiązek wydania zaświadczenia, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego wynikających z prowadzonych przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Co prawda na podstawie par. 2 tego samego artykułu istnieje możliwość przeprowadzenia "w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego", ale odnosi się ona wyłącznie do okoliczności określonych w par. 1, to znaczy, co do faktów lub stanu prawnego wynikających z posiadanych przez organ ewidencji rejestrów i innych danych. Nie jest możliwe przeprowadzenie owego postępowania wyjaśniającego dotyczącego poczynienia nowych ustaleń faktycznych lub prawnych – B. Adamiak, J. Borkowski: Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2005 r., s. 572. Jednak par. 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania uranu oraz trybu postępowania przed tymi organami /Dz.U. nr 126 poz. 707 ze zm./ stanowi, że zaświadczenie wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a w razie jej braku na podstawie innych dowodów przedłożonych przez wnioskodawcę oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego w trybie określonym w przepisach Kpa.
Mamy więc do czynienia z modyfikacją zakresu postępowania wyjaśniającego poprzedzającego wydanie tego rodzaju zaświadczenia w stosunku do regulacji Kodeksowej. W odniesieniu do skarżącego ewidencja wojskowa zawiera braki, bowiem nie wynika z niej jednoznacznie, kiedy skarżący został zwolniony z wojska. W takim przypadku trzeba uznać, że w odniesieniu do niego nie występują stosowne zapisy w ewidencji, można więc podjąć próby wykorzystania innych środków dowodowych do ustalania czy i ewentualnie, kiedy skarżący był przymusowo zatrudniony w Kopalni.
Skarżący przedstawił "oświadczenie świadka". Przepisy Kpa takiego środka dowodowego nie znają. Nawet, gdyby z tego "oświadczenia" wynikał okres służby wojskowej pokrywający się z twierdzeniami skarżącego, to i tak wartość dowodową miałoby owo "oświadczenie" wyłącznie wtedy, gdyby przeprowadzono dowód z przesłuchania świadka – to znaczy przesłuchano by Bronisława P. na okoliczności faktyczne objęte jego "oświadczeniem", przy czym poinformowano by go przed owym przesłuchaniem m.in. o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, a owe zeznania byłyby ujęte w protokole przesłuchania świadka. Jak się wydaje nieprzeprowadzenie tego dowodu było błędem ze strony organów administracji niezauważonym przez Sąd I instancji, tym bardziej, że przeprowadzenie tego dowodu dawałoby potencjalną szansę na dotarcie do innych dokumentów i rozkazów na podstawie akt /ewidencji/ dotyczących owego świadka, a być może także skarżącego, ewentualnie zaś świadek mógłby wskazać jeszcze innych byłych żołnierzy odbywających służbę w tej jednostce.
Na marginesie można zauważyć, że organy administracji poza przeprowadzeniem dowodu z przesłuchania świadka przeprowadziły w pozostałym zakresie z dużą starannością postępowanie wyjaśniające w rozpatrywanej sprawie.
Zupełnie nieprzekonywające są za to twierdzenia czy też zarzuty skarżącego odnoszące się do sfałszowania daty zwolnienia go z jednostki wojskowej, gdyż są one gołosłowne i niczym nieuzasadnione.
Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 185 par. 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.