Uzasadnienie
Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w Warszawie orzeczeniem nr [...] z dnia 11 lipca 2014 r. utrzymała w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Morsko-Lekarskiej w Gdańsku nr [...] z dnia 20 marca 2014 r., którym to orzeczeniem stwierdzono, że [...] R.R. jest trwale niezdolny do zawodowej służby wojskowej z uwagi na zaburzenia adaptacyjne na podłożu osobowości nieprawidłowej. W grupie schorzeń współistniejących wskazano osłabienie ostrości wzroku. Jednocześnie organ orzekł, że ww. schorzenia nie pozostają w związku ze służbą wojskową. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał § 16, § 21 ust. 1 i 2 i § 24 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. 2010 r. Nr 15, poz. 80 ze zm.) oraz § 5 ust 1 i 7 ust. 2 i 6 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz. U. 2012 r. poz. 1013).
W uzasadnieniu organ stwierdził, że rozpoznana u R.R. nieprawidłowa osobowość anankastyczna charakteryzuje się: nadmiernym poczuciem obowiązku, odpowiedzialnością, a także potrzebą bycia docenianym, podziwianym. Wskazał, że uporządkowanie, zorganizowanie, precyzja, rzetelność, planowanie i działanie według schematu, skłonność do analizowania i drobiazgowość, może wpływać na podejmowanie decyzji w sposób intuicyjny. W orzeczeniu stwierdzono, że badany ujawnia sztywność oraz brak spontaniczności w zachowaniu i emocjach. Koncentruje się na realizacji celów zawodowych nie zawsze zgodnie z ogólnie przyjętymi normami funkcjonowania społecznego. Cechuje go niepewność swoich decyzji, długie zastanawianie się i analizowanie materiału. Za rozpoznaniem zaburzeń adaptacyjnych, jak wynika z opinii psychiatrycznej, przemawiają następujące cechy badanego: nieprzestrzeganie norm, niewywiązywanie się ze stawianych zadań, zaniedbywanie obowiązków służbowych i zadań właściwych jego funkcji, trudności w kontaktach społecznych, niedostosowanie się do norm panujących w wojsku, trudności z wykonywaniem rozkazów i zadań, niewłaściwa ocena skomplikowanych sytuacji oraz błędnie podejmowane decyzje. Występowanie u badanego równocześnie zaburzeń osobowości nieprawidłowej (anakastycznej) i zaburzeń adaptacyjnych, jako odrębnej dysfunkcji psychicznej, prowadzi do poważnych defektów psychicznych.
Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem skargi R.R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz zasądzenie kosztów postępowania, skarżący podniósł, iż wskazane w orzeczeniu przepisy prawa – § 67 pkt 2 i § 68 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. zostały przez organ błędnie zinterpretowane, bowiem definicje schorzeń w nich ujęte nie pasują do zaburzeń osobowościowych, które orzeczono. Nadto podniósł, że przy schorzeniu objętym § 68 pkt 1 rozporządzenia należy orzekać kategorię Z (zdolny do służby).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazał, że zgodnie z § 18 ust. 2 rozporządzenia MON z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej i trybu postępowania Wojskowych Komisji Lekarskich w tych sprawach, jeżeli dla danego przypadku schorzenia brak jest odpowiedniego paragrafu lub punktu, przypadek kwalifikuje się wg paragrafu lub punktu najbardziej zbliżonego. Organ podkreślił, że zdaniem orzeczników niemożliwe było uznanie skarżącego za zdolnego do służby, gdyż zarówno opinia psychologa, jak i psychiatry jednoznacznie potwierdziła, iż nie rokuje on prawidłowej adaptacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 lutego 2015 r. o sygn. akt II SA/Wa 1794/14 oddalił skargę.
Jak wskazał Sąd, istota sporu sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy organ dokonał prawidłowej wykładni § 67 pkt 2 i § 68 pkt 1 załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 15, poz. 80 ze zm.). Innymi słowy, czy miał prawo przyporządkować stwierdzone u skarżącego zaburzenia osobowości, jako zaburzenia wymienione w § 67 pkt 2, § 68 pkt 1 ww. rozporządzenia i czy przepisy te upoważniały organ do uznania, że skarżący jest niezdolny do służby wojskowej.
Zgodnie z § 18 rozporządzenia MON z dnia 8 stycznia 2010 r., wojskowe komisje lekarskie orzekają według wykazu chorób i ułomności określonych w załącznikach do tegoż rozporządzenia. Stosownie do § 18 ust. 2 tego rozporządzenia, jeżeli dla danego przypadku brak jest odpowiedniego paragrafu lub punktu w załącznikach nr 1 i 2 do rozporządzenia, przypadek ten kwalifikuje się według paragrafu lub punktu najbardziej zbliżonego.
Przywołany w orzeczeniu przez organ § 67 pkt 2 załącznika nr 1 zawarty w rozdziale XVI – stan psychiczny odnosi się do "reakcji adaptacyjnej przedłużonej" i wskazane zaburzenie kwalifikuje jako N (niezdolny do służby).
Natomiast § 68 pkt 1 dotyczy "zaburzeń osobowości nieznacznie upośledzających zdolności adaptacyjne". W objaśnieniach szczegółowych do omawianego załącznika – do § 67 stwierdza się, że reakcje adaptacyjne (reakcje dezadaptacyjne, reakcje kryzysowe, ostre reakcje na stres, zaburzenia stresowe) to: przemijające, niepsychotyczne zaburzenia psychiczne w postaci zaburzeń emocjonalnych (lęk, depresja, napięcie, gniew), zaburzeń zachowania (agresja, autoagresja, ucieczka, izolacja) i w postaciach mieszanych, powstające pod wpływem stresujących wydarzeń lub sytuacji, u osób w zasadzie zdrowych psychicznie.
Punkt 2 stosuje się u badanych, u których na tle długotrwałej dezadaptacji stwierdza się okresy zadowalającego funkcjonowania.
W objaśnieniach do § 68 pkt 1 stwierdza się, że przy zaburzeniach osobowości (osobowość nieprawidłowa, psychopatia, charakteropatia) należy rozumieć niedorozwój lub defekt sfery dążeniowo-uczuciowej osobowości, bez względu na etiologię. Rozpoznanie ustala się na podstawie:
- - obecności cech zaburzonej osobowości i świadczących o niedostatecznej adaptacji w zwykłych sytuacjach życiowych;
- - początku zaburzeń w okresie późnego dzieciństwa lub w okresie młodzieńczym (defekty osobowości spowodowane uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego w wieku dojrzałym; por. §73);
- - po wykluczeniu: upośledzenia umysłowego, zaburzeń psychotycznych, reakcji adaptacyjnych (por. § 67).
§ 68 obejmuje także tzw. infantylizm psychiczny (osobowość niedojrzałą).
Punkt 1 dotyczy badanych z cechami zaburzonej osobowości bez objawów trwałego nieprzystosowania.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji racjonalny ustawodawca przewidując, iż nie da się stypizować wszystkich jednostek chorobowych i zaburzeń psychicznych przyzwolił w ww. § 18 rozporządzenia na kwalifikację danego przypadku według paragrafu najbardziej zbliżonego. Oznacza to w ocenie tego Sądu, że organ nie naruszył prawa przyporządkowując dysfunkcje skarżącego do § 67 pkt 2 i § 68 pkt 1 omawianego rozporządzenia. Tym samym zarzut nieprawidłowej wykładni tych przepisów uznał on za chybiony. Zdaniem Sądu na podstawie dokonanej prawidłowo kwalifikacji schorzenia, organ prawidłowo też orzekł o niezdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej - kategoria N grupa II. Trwale niezdolny do zawodowej służby wojskowej.
Skargę kasacyjną wywiódł od powyższego wyroku R.R. Postawił w niej zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także w zw. z objaśnieniami szczegółowymi do § 67 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskiej w tych sprawach (odczytywanymi przez pryzmat § 18 ust. 2 przywołanego rozporządzenia), a także piąte kolumną § 68 pkt 1 załącznika nr 1 do przywołanego rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz o właściwości i trybu postępowania wojskowych w tych sprawach (odczytywaną przez pryzmat § 18 ust. 2 przywołanego rozporządzenia), polegające na tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej weryfikacji legalności działalności publicznej nie uchylił kontrolowanego rozstrzygnięcia, mimo że w wyniku zebrania przez organ materiału dowodowego z naruszeniem wskazanych przepisów doszło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji zastosowania wobec skarżącego niewłaściwej podstawy kwalifikacji z wykazu chorób i uznania go za niezdolnego do pełnienia zawodowej służby wojskowej.
Zdaniem skarżącego kasacyjnie Sąd pierwszej instancji nie zweryfikował, czy badanie stanu zdrowia R.R. było wszechstronne, oparte na wyczerpującym wywiadzie chorobowym i pełnych badaniach przedmiotowych, w szczególności zaś, czy było zgodne z metodologią diagnozowania zawartą w objaśnieniach szczegółowych do § 67 pkt 2 załącznika nr do 1 do rozporządzenia z dnia 8 stycznia 2010 r. Podniesiono, że Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, iż reakcje adaptacyjne przedłużone i zbliżone doń na mocy § 18 ust. 2 rozporządzenia stany stanowiące podstawę do stwierdzenia niezdolności do służby wojskowej dotyczą "przypadków, które mimo leczenia i innych oddziaływań readaptacyjnych, trwających 9 miesięcy, nie rokują istotnej poprawy. Rozpoznania należy ustalać z uwzględnieniem dokumentacji z leczenia w oddziale psychiatrycznym i w PZP". Tymczasem w odniesieniu do R.R. nie wystąpiło leczenie i inne oddziaływania readaptacyjne, które trwałyby przynajmniej 9 miesięcy i zakończyłyby się fiaskiem.
Ponadto skarżący kasacyjnie podniósł, że stwierdzenie zaburzeń wskazanych w § 68 pkt 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia i zaburzeń doń zbliżonych z mocy § 18 ust. 2 rozporządzenia nie pozwala na orzeczenie niezdolności do służby wojskowej. Przekonywać ma o tym treść 5 kolumny § 68 pkt 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia, które wskazuje, że w razie stwierdzenia wskazanych w niej zaburzeń orzeka się, iż żołnierz jest zdolny do służby wojskowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Jak stanowi bowiem objaśnienie szczegółowe do § 67 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskiej w tych sprawach, "Rozpoznanie należy ustalać po obserwacji i leczeniu w wojskowym oddziale psychiatrycznym oraz PZP. Do kat. N należy zaliczać przypadki, które mimo leczenia i innych oddziaływań readaptacyjnych trwających 9 miesięcy nie rokują odzyskania zdolności do służby." Skarżący kasacyjnie wywodzi, że organ wydał orzeczenie niezgodnie z metodologią określoną w tym przepisie załącznika nr 1 do rozporządzenia. Warto zaznaczyć, że zarzut w tym zakresie R.R. sformułował już w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 sierpnia 2014 r.
Zgodnie z § 18 ust. 1 rozporządzenia, w przypadkach, o których mowa w § 17, wojskowe komisje lekarskie orzekają, według wykazu chorób i ułomności określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia - w odniesieniu do zawodowej służby wojskowej, o której mowa w § 17 ust. 1 pkt 3-5 i 7-9 oraz ust.
4. Paragraf 2 § 18 ww. rozporządzenia stanowi, że jeżeli dla danego przypadku brak odpowiedniego paragrafu lub punktu w załącznikach nr 1 i 2 do rozporządzenia, przypadek ten kwalifikuje się według paragrafu lub punktu najbardziej zbliżonego.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji w ogóle nie odniósł się do tej kwestii, podnoszonej przez skarżącego. Stwierdza jedynie, że "na podstawie dokonanej prawidłowo kwalifikacji schorzenia, organ prawidłowo też orzekł o niezdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej – kategoria N grupa II. Trwale niezdolny do zawodowej służby wojskowej". Nie pozwala to potwierdzić, czy Sąd pierwszej instancji dokonał kontroli metodyki orzeczenia o kategorii N w sprawie w świetle treści objaśnienia szczegółowego określonego w załączniku do rozporządzenia. Nie wypowiedział się też o ewentualnym niestosowaniu tego objaśnienia w sprawie lub stosowaniu z modyfikacją z uwagi na określone okoliczności. W uzasadnieniu Sąd przywołał jedynie część objaśnienia do § 67, jednak nie objęło to cytowanego fragmentu: "Rozpoznanie należy ustalać po obserwacji i leczeniu w wojskowym oddziale psychiatrycznym oraz PZP.
Do kat. N należy zaliczać przypadki, które mimo leczenia i innych oddziaływań readaptacyjnych trwających 9 miesięcy nie rokują odzyskania zdolności do służby." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie ustosunkował się w uzasadnieniu wyroku do zarzutu skargi, tymczasem w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek przeanalizować i odnieść się do wszystkich zarzutów skargi (zob. np. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2005 r., OSK 1468/04; wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2016 r., II OSK 1185/14; wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2016 r., I OSK 2238/16). Analiza akt administracyjnych sprawy wskazuje zaś, że organ nie wykazał w wydanych orzeczeniach, aby leczenie przypadku R.R. i inne oddziaływania readaptacyjne trwały co najmniej 9 miesięcy, jak wymaga tego przywołane objaśnienie. Organy nie wyjaśniły odstąpienia od tego wymogu. Kwestia ta ma zaś kluczowe znaczenie, gdyż determinuje dopuszczalność zastosowania § 67 pkt 2 cytowanego rozporządzenia.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zarówno zaskarżony wyrok jak i podlegające kontroli orzeczenia Komisji Lekarskich. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji musza odnieść się do przesłanki swoich orzeczeń zawartej w § 67 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Obrony.
Nie są natomiast trafne uwagi skarżącego kasacyjnie co do kwestii § 68 pkt 1 załącznika nr 1. Trzeba bowiem zauważyć, że dotyczy on badanych z cechami zaburzonej osobowości bez objawów trwałego nieprzystosowania. Tymczasem takie objawy stwierdził organ w sprawie, zatem prawidłowo ustaloną konsekwencją tego było nie stosowanie pkt 1.
Mając wszystko to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.