Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2442/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2010 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] września 2010 r. nr [...]. Decyzjami tymi odmówiono J. G. nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej przy ul. G., ozn. jako działki nr [...] o pow. 640 m2 i nr [...] o pow. 5 m2 w prawo własności.
Nieruchomość przy ul. G. stanowiły własność H. K. i na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 278 ze zm.) przeszła na własność, w rezultacie po zmianach ustrojowych, m.st. Warszawy. Następcą prawnym H. K. jest T. J., który aktem notarialnym z 28 stycznia 2001 r. zbył na rzecz J. G. swoje prawa i roszczenia dekretowe, zaś decyzją z dnia [...] września 2008 r. Prezydent m.st. Warszawy ustanowił na rzecz J. G. prawo użytkowania wieczystego działek nr [...] i [...], na podstawie wniosku dekretowego złożonego przez następców prawnych H. K., zawierając 29 stycznia 2009 r. akt notarialny o ustanowieniu tego prawa. J. G. wnioskiem z dnia 12 marca 2009 r. wystąpił o nieodpłatne przekształcenie prawa wieczystego użytkowania tych działek w prawo własności. Odmowa nieodpłatnego przekształcenia została przez organy uzasadniona tym, że tylko następcom prawnym pod tytułem ogólnym użytkowników wieczystych wymienionych w art. 1 ust. 1a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz.U.
Nr 175, poz. 1459 ze zm.) przysługuje prawo nieodpłatnego przekształcenia, a stanowisko to potwierdza ratio legis art. 5 tej ustawy, który zakłada taką rekompensatę za przejęcie mienia, natomiast J. G. nie spełnia wymogów art. 1 ust. 1a, nie jest bowiem ani przedwojennym właścicielem, ani jego spadkobiercą, a jedynie nabywcą prawa i roszczeń dekretowych.
Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd wskazał, że przywilej nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności należy rozumieć w sposób ścisły, jako wyjątek od zasady odpłatności, ustanowionej w art. 4 ww. ustawy i służy on tylko następcom prawnym właścicieli, których prawa pozbawiono. Wprawdzie pod pojęciem "następcy prawni" należy rozumieć osoby na zasadzie sukcesji generalnej jak i syngularnej, to jednak art. 5 ust. 1 ustawy wskazuje w sposób niezbity, iż nie istnieją żadne racjonalne przyczyny, aby następcę syngularnego traktować na zasadach preferencyjnych, skoro nieodpłatne przekształcenie ma być zadośćuczynieniem za pozbawienie prawa własności – wywodził Wojewódzki Sąd.
Sąd podkreślił, że J. G. nabył aktem notarialnym prawa i roszczenia dekretowe, właściwe następcy prawnemu b. właściciela, a nie przysługujące m.in. prawo użytkowania wieczystego, zatem następstwo prawne skarżącego w stosunku do zbywcy nosi cechy sukcesji syngularnej nie zaś uniwersalnej, a fakt ustanowienia na jego rzecz prawa użytkowania na podstawie wniosku dekretowego nie może wywoływać skutku w postaci uznania go za osobę wywłaszczoną w rozumieniu dekretu.
Reprezentowany przez radcę prawnego, J. G. wniósł skargę kasacyjną od wskazanego na wstępie wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i zarzucając:
- I. Naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj.:
- 1) art. 5 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1a pkt 2 i ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności poprzez:
- – błędne przyjęcie, że osobie fizycznej, która nabyła na podstawie umowy sprzedaży prawa i roszczenia o ustanowienie na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego prawa użytkowania wieczystego do gruntu, a następnie na jej rzecz użytkowanie to zostało ustanowione, nie służy uprawnienie do nieodpłatnego przekształcenia tego prawa w prawo własności;
- 2) zasady sprawiedliwości społecznej wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP poprzez bezpodstawne wprowadzenie odmiennej interpretacji pojęcia "następcy prawnego" przy dokonywaniu wykładni przepisów tego samego aktu prawnego, tj. ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.
- II. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- – art. 145 § 1 pkt 1c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez utrzymanie w mocy decyzji rozstrzygającej ostatecznie sprawę i dokonującej wykładni prawa w sposób rażąco sprzeczny z dotychczasowymi dwukrotnymi rozstrzygnięciami tego organu wydanymi w toku instancyjnym niniejszej sprawy.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że skarżący nabył prawo użytkowania wieczystego na podstawie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów w sposób pierwotny i tym samym roszczenia z art. 5 ustawy o przekształceniu prawa. Nadto podniesiono, że zaskarżone rozstrzygniecie prowadzi do paradoksalnej sytuacji, bowiem nieruchomość przy ul. G. o pow. 2620 m2 obecnie składa się z trzech działek nr [...] o pow. 1989 m2, nr [...] o pow. 640 m2 i nr [...] o pow. 5 m2, zaś decyzją z dnia 14 września 2005 r. nr 765/2005 Prezydent orzekł o nieodpłatnym przekształceniu prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] służącego skarżącemu w prawo własności, a obecnie w takim samym stanie faktycznym i prawnym, co do pozostałej części dawnej nieruchomości następuje odmowa nieodpłatnego przekształcenia prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości wprowadza zasadę odpłatnego przekształcania prawa osobom, które spełniają wymogi wskazane w jej art. 1 i 2, jednak art. 5 ustanawia wyjątek od zasady odpłatności. Stanowi on, że przekształcenie prawa następuje nieodpłatnie na rzecz osób fizycznych, o których mowa w art. 1 ust. 1a lub ich następców prawnych oraz Spółdzielni mieszkaniowych lub ich następców prawnych, które użytkowanie wieczyste nabyły w sposób określony w art. 1 ust. 1a. Odwołanie do art. 1 ust. 1a ustawy oznacza, że bezpłatne przekształcenie dotyczy osób, które użytkowanie wieczyste uzyskały w zamian za wywłaszczenie lub przejecie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r. lub na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 3, poz. 279 ze zm.).
Wniosek J. G. dotyczył nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania do gruntu nieruchomości warszawskiej przy ul. G., zatem konieczne było spełnienie przez niego przesłanki, o której mowa w art. 1 ust. 1a pkt 2 ustawy o przekształceniu.
Skarżący podnosił w postępowaniu i w skardze kasacyjnej, iż prawo użytkowania wieczystego na jego rzecz zostało ustanowione na podstawie art. 7 dekretu, a wobec tego spełniony został wymóg, od którego zależy nieodpłatne przekształcenie. Należy zgodzić się ze skarżącym.
Z akt sprawy wynika, że skarżący aktem notarialnym z dani 28 stycznia 2001 r. nabył od następcy prawnego b. właściciela nieruchomości przy ul. G. prawa i roszczenia przysługujące z dekretu do gruntu o pow. 2634 m2. Na grunt ten składają się obecnie działki o nr [...], [...], [...], te ostatnie są przedmiotem niniejszego postępowania, bowiem co do działki nr [...] postępowanie o nieodpłatne przekształcenie zostało zakończone. Z akt wynika też, że prawo użytkowania wieczystego do działek nr [...] i [...] zostało ustanowione na podstawie art. 7 dekretu, o czym przesądza akt notarialny z dnia 19 stycznia 2009 r. sporządzony w kancelarii notarialnej [...] nr repertorium [...].
W § 6 tego aktu przedstawiciele m.st. Warszawy w wykonaniu ostatecznej decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z [...] września 2008 r. nr [...] w trybie art. 7 dekretu oddają nieruchomości oznaczone jako działki nr [...] i [...] w użytkowanie wieczyste na 99 lat. W takim stanie rzeczy należy uznać, iż nabycie prawa użytkowania wieczystego przez J. G. nastąpiło w sposób o jakim mowa w art. 1 ust. 1a pkt 2 ustawy o przekształcaniu.
Odmowa zatem nieodpłatnego przekształcenia prawa narusza art. 5 ustawy, co uzasadnia uwzględnienie skargi kasacyjnej przez zastosowanie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) i Naczelny Sąd orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 tej ustawy.