Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 780/13 odrzucił skargę T. K. na pismo Dyrektora Biura Lustracyjnego Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu oświadczenia lustracyjnego.
W pisemnych motywach zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
T. K. pismem z dnia 22 lutego 2013 r. wezwał Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu do usunięcia naruszenia prawa poprzez zwrot bezpodstawnie odebranego oświadczenia lustracyjnego. Wskazał, że w okresie od dnia [...] czerwca 1999 r. do dnia [...] lutego 2013 r. pełnił służbę na stanowisku I Zastępcy Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...]. W trakcie pełnienia służby został poinformowany przez Wojewodę [...] o obowiązku złożenia oświadczenia lustracyjnego w związku z zajmowaniem stanowiska kierowniczego w Policji. Oświadczenie takie złożył, mimo że zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami nie był osobą zobowiązaną do składania oświadczenia lustracyjnego, bowiem ustawa lustracyjna nie dawała podstaw do objęcia lustracją funkcjonariuszy Policji. W związku z powyższym żądanie zwrotu bezprawnie odebranego oświadczenia jest uzasadnione.
W odpowiedzi na wezwanie Dyrektor Biura Lustracyjnego Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w piśmie z dnia [...] marca 2013 r., poinformował skarżącego, że obowiązek złożenia oświadczenia lustracyjnego wynikał z postanowień art. 4 pkt 24 lit. b ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 ze zm.), zgodnie z którym osobami pełniącymi funkcje publiczne w rozumieniu ustawy są osoby zatrudnione w administracji rządowej w województwie na stanowiskach: dyrektora i jego zastępcy, kierownika zespolonej służby, inspekcji lub straży i jego zastępcy, kierownika w organie administracji niezespolonej i jego zastępcy. Do zespolonych służb, o których mowa w powyższym przepisie, należy zaliczyć m.in. funkcjonujące w danym województwie i podległe wojewodzie organy Policji. Z tego też względu Wojewoda [...] działał zgodnie z postanowieniami ustawy lustracyjnej i trafnie wezwał skarżącego do złożenia oświadczenia lustracyjnego.
Odnosząc się do żądania zwrotu złożonego oświadczenia lustracyjnego, organ poinformował, że wniosek ten nie może być uwzględniony, bowiem zarówno ustawa lustracyjna jak i ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 ze zm.), nie zawierają postanowień dopuszczających zwrot złożonego skutecznie oświadczenia lustracyjnego.
W dniu 18 marca 2013 r. T. K. wniósł za pośrednictwem Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu skargę na odmowę bezpodstawnie odebranego oświadczenia lustracyjnego. W jej uzasadnieniu podał, że w momencie składania pierwotnego oświadczenia lustracyjnego – jako pełniący funkcję I Zastępcy Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...], nie był zobowiązany do składania przedmiotowego oświadczenia. Zgodnie bowiem z pierwotnym brzmieniem art. 4 pkt 24 lit. b ustawy lustracyjnej, lustracji podlegali pracownicy urzędów państwowych oraz członkowie korpusu służby cywilnej zajmujący kierownicze stanowiska w administracji rządowej w województwie. Funkcjonariusze Policji zaś nie są pracownikami, gdyż pozostają w stosunkach służbowych, które to stosunki uregulowane są odrębnymi ustawami. Zatem policjant nawet zajmujący stanowisko kierownicze nie był zobowiązany do złożenia oświadczenia lustracyjnego. Stan ten zmieniła dopiero nowelizacja ustawy lustracyjnej z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. Nr 83, poz. 561), która rozszerzyła zakres osób podlegających lustracji o funkcjonariuszy Policji. Jednak zmiany te zostały wprowadzone już po złożeniu oświadczenia lustracyjnego. Skarżący wskazał ponadto na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2007 r., sygn. akt K 2/07, w którym wzór oświadczenia lustracyjnego uznano za niekonstytucyjny, co równoznaczne jest z nałożeniem na Instytut Pamięci Narodowej obowiązku zwrotu oświadczeń lustracyjnych osobom nieobjętym obowiązkiem lustracyjnym.
W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o oddalenie skargi, podnosząc, że w obecnym stanie prawnym nie istnieją żadne przepisy obligujące organ do zwrotu skarżącemu pierwszego złożonego przez niego oświadczenia lustracyjnego.
Powołanym na wstępie postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "P.p.s.a."), odrzucił skargę T. K. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem skargi nie jest decyzja, postanowienie, akt, czy czynność lecz pismo Dyrektora Biura Lustracyjnego Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] marca 2013 r. o charakterze informacyjnym. Pismo to zawiera jedynie wyjaśnienie przepisów ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 ze zm.) oraz wyraża stanowisko organu co do niemożności rozstrzygnięcia o żądaniu skarżącego z uwagi na brak stosowych regulacji na gruncie prawa materialnego. Pismo to nie stanowi zatem aktu administracyjnego, tzn. nie rozstrzyga w sposób władczy o prawach i obowiązkach skarżącego, a co za tym idzie w żaden sposób nie kształtuje jego sytuacji prawnej. Tym samym sprawa ze skargi T. K. nie mieści się w katalogu spraw objętych kognicją sądów administracyjnych, co oznacza że skarga ta jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu.
Powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stało się przedmiotem skargi kasacyjnej T. K., który zaskarżając postanowienie w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., poprzez błędne uznanie, że pisemna odmowa zwrotu bezprawnie pobranego oświadczenia lustracyjnego przez organ administracji publicznej nie jest czynnością podlegającą kontroli sądowej, art. 146 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie oraz art. 58 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie pomimo braku podstaw. W ocenie skarżącego kasacyjnie sąd administracyjny zawężająco zinterpretował art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a,. uznając, że zaskarżony akt jest pismem informacyjnym, podczas gdy ma ono charakter władczego rozstrzygnięcia.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes IPN wskazał, że T. K. złożył dwa oświadczenia lustracyjne. Pierwsze złożone było na druku niekonstytucyjnym oraz drugie, które było analizowane przez prokuratora właściwego oddziałowego biura lustracyjnego. Żądanie zwrotu oświadczenia lustracyjnego dotyczyło oświadczenia złożonego na druku niekonstytucyjnym, które zostało przekazane do Archiwum Zakładowego IPN i nie było w ogóle brane pod uwagę przy wykonywaniu czynności lustracyjnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i z tego powodu nie zasługuje na uwzględnienie. Za niezasadny należy uznać zarzut, który zmierza do wykazania, że objęte skargą pismo Dyrektora Biura Lustracyjnego Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] marca 2013 r. powinno być potraktowane jako akt lub czynność z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem kontrola działalności administracji publicznej przez sądy obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1 - 3 art. 3 § 2 P.p.s.a. akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym powszechnie przyjmuje się przy tym, że musi istnieć ścisły i bezpośredni związek między działaniem organu a możliwością realizacji uprawnienia (obowiązku) wynikającego z przepisu prawa przez podmiot niepowiązany organizacyjnie z organem wydającym dany akt lub podejmującym daną czynność.
W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie trafnie zauważył, że odmowa zwrotu oświadczenia lustracyjnego nie ma charakteru ani aktu ani czynności określonej w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Zaskarżone pismo nie zawiera bowiem władczego rozstrzygnięcia, które decydowałoby o sytuacji prawnej skarżącego, nie nakłada też na niego żadnych konkretnych obowiązków ani nie przyznaje uprawnień, które wynikałyby z przepisów prawa. W istocie pismo to zawierało jedynie stanowisko organu, który pisemnie poinformował skarżącego o stanie faktycznym i prawnym sprawy. Sąd I instancji dokonał zatem prawidłowej oceny charakteru pisma Dyrektora Biura Lustracyjnego Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] marca 2013 r., stwierdzając, że nie stanowiło ono przejawu działalności administracji publicznej określonej w art. 3 P.p.s.a., wobec czego nie podlega ono kontroli sądów administracyjnych.
Z powyższych względów brak jest również podstaw do uwzględnienia zarzutów dotyczących naruszenia art. 58 § 1 i art. 146 § 1 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania, ponieważ przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a. nie mają w sprawie zastosowania, bowiem o kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzyga się w orzeczeniu wydanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku, podczas gdy przedmiotem niniejszej skargi kasacyjnej jest postanowienie Sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.