Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 95/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę o wznowienie postępowania w sprawie ze skargi R. K., B. K., E. S., E. K., K. K. i L. K. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 584/11 w sprawie ze skargi R. K., B. K., E. S., E. K., K. K. i L. K. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia (...) maja 2011 r., nr (...) w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż postanowieniem z dnia 3 października 2011 r., w sprawie zarejestrowanej pod sygnaturą akt II SA/Gd 584/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę R. K., B. K., E. S., E. K., K. K. i L. K. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia (...) maja 2011 r., Nr (...), w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, z powodu nie uiszczenia pełnego wpisu od skargi. Postanowienie to stało się prawomocne w dniu 14 listopada 2011 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zarządzeniem z dnia 5 sierpnia 2011 r. pełnomocnik skarżących został wezwany do uzupełnienia wpisu sądowego w kwocie 1676 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi z informacją, że całkowity wpis w sprawie wynosi 1976 zł. Sąd wskazał, że wezwanie powyższe zostało wysłane na adres pełnomocnika skarżących podany w treści skargi (...) i zostało doręczone w sposób zastępczy w trybie art. 73 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd wskazał, że adresata nie zastano pod wskazanym w skardze adresem a pismo pozostawiono w urzędzie pocztowym, zawiadamiając o tym informacją w skrzynce pocztowej (awizo) w dniu 17 sierpnia 2011 r. Ponowne awizowanie przesyłki nastąpiło w dniu 24 sierpnia 2011 r. (powtórne awizo). Wobec nieodebrania przesyłki, odesłano ją do nadawcy w dniu 2 września 2011 r. W tej sytuacji Sąd uznał, że pełnomocnikowi skarżących skutecznie doręczono wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi z dniem 31 sierpnia 2011 r. (w tym dniu upłynął 14 dniowy termin od pierwszego zawiadomienia z dnia 17 sierpnia 2011 r.), a zatem ostatni dzień 7 - dniowego terminu do uiszczenia wpisu upłynął w dniu 7 września 2011 r. W ustawowym terminie wpis nie został uiszczony (uzupełniony o kwotę 1676 zł), co dodatkowo potwierdziła notatka księgowego Sądu.
W dniu 6 lutego 2012 r. pełnomocnik skarżących adwokat W. T. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosek o wznowienie postępowania sądowego zakończonego powołanym wyżej postanowieniem. Jako podstawę wznowienia wskazano przepis art. 271 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wyjaśnił, że przedstawioną w kwestionowanym postanowieniu argumentację Sądu można byłoby uznać za prawidłową, gdyby nie fakt, że w dniach 17 sierpnia 2011 r. i 24 sierpnia 2011 r. pełnomocnik podjął inną korespondencję pocztową, która przyszła na adres jego Kancelarii. Wobec tego wyjaśnienia wymagało, dlaczego akurat korespondencja ze sprawy o sygn. akt II SA/Gd 584/11 nie została podjęta. Konsekwentnie pełnomocnik skarżących zwrócił się do oddziału Poczty Polskiej w Gdyni o wyjaśnienie tej kwestii, dlaczego doręczono pełnomocnikowi tylko część korespondencji, załączając postanowienie Sądu z dnia 3 października 2011 r. celem opisania całej sytuacji - pismo to datowane na dzień 19 października 2011 r. zostało zakwalifikowane przez Pocztę jako skarga.
W piśmie z dnia 18 listopada 2011 r., doręczonym pełnomocnikowi w dniu 23 listopada 2011 r., Poczta Polska wyjaśniła, że przedmiotowa przesyłka ze zobowiązaniem do uiszczenia części brakującego wpisu została co prawda wysłana przez Sąd pod właściwy adres, ale w toku wykonywania czynności przez Pocztę Polską omyłkowo skierowana przez tę instytucję do doręczenia na adres w Gdańsku (tj. ul. B., zamiast ul. B.) i odpowiednio - zawiadomienie o awizo nie trafiło na adres pełnomocnika (nie miał on o niej więc pojęcia), a korespondencja była pozostawiona do odebrania w urzędzie pocztowym niewłaściwym dla adresu pełnomocnika do doręczeń.
Pełnomocnik podkreślił, że na skutek błędu poczty strona skarżąca nie miała możliwości podjęcia działania, jakim było wykonanie zobowiązania w postaci uiszczenia brakującej części wpisu i tym samym kontynuowania postępowania, co doprowadziło do odrzucenia skargi z powodów wyżej przedstawionych. Zachodzi więc związek przyczynowy między zaistnieniem przeszkody obiektywnej, jaką był brak należytego doręczenia zobowiązania i tym samym brak informacji o jego istnieniu, która umożliwiałaby stronie i kontynuowanie uzupełnienie braku formalnego a odrzuceniem skargi skarżących. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne pełnomocnik wskazał, że niemożność działania, czyli niemożność obrony swych praw jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania.
Według pełnomocnika skarżących w niniejszej sprawie zachodzi sytuacja, w której naruszenie przepisów spowodowało pozbawienie strony (w tym wypadku reprezentowanej przez pełnomocnika) możliwości działania i doprowadziło do podjęcia niekorzystnych dla stron rozstrzygnięć w sprawie w postacie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W przedmiotowej sprawie naruszono przepisy dotyczące doręczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku powołuje się na skuteczność doręczeń w związku z art. 73 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 65 § 2 ustawy do doręczenia pism w postępowaniu sądowym przez pocztę stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym, jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej - znajdują tu również korespondujące ze wskazanym art. 73 przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym.
W przedmiotowej sprawie korespondencja nie została doręczona we wskazany przez powyższe przepisy sposób, a więc doszło do uchybienia przepisom prawa w zakresie doręczeń. Pomyłka nie była zawiniona przez Sąd, ale przez Pocztę, niemniej jednak przepisy o doręczeniach należy w tej mierze traktować obiektywnie i tym samym rozszerzająco a nie w sposób zawężony, gdyż to drugie naruszałoby ratio legis wskazanych przepisów.
W zakresie zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego pełnomocnik wyjaśni, że pismo z Poczty Polskiej z dnia 18 listopada 2011 r. doręczone zostało pełnomocnikowi w dniu 23 listopada 2011 r. a zatem przedmiotowa skarga o wznowienie została złożona w terminie.
Skarżący nadmieniają, że wskutek przedstawionej powyżej sekwencji zdarzeń doszło do prawomocnego zakończenia postępowania, co sprawia, że na obecnym etapie jedynym środkiem sanacyjnym jest skarga o wznowienie postępowania.
Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji podniósł, iż z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że postanowienie z dnia 3 października 2011 r. o odrzuceniu skargi, wydane w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 584/11, zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących w dniu 12 października 2011 r. W uzasadnieniu tego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sposób precyzyjny wskazał przyczyny odrzucenia skargi. Wynikało z niego jasno, że wezwanie do uiszczenia brakującej części wpisu sądowego uznano za doręczone pełnomocnikowi skarżących w sposób zastępczy w dniu 31 sierpnia 2011 r. Wyjaśniono dokładnie, w jakich dniach dokonano podwójnego awizowania przesyłki zawierającej przedmiotowe wezwanie do uiszczenia wpisu. Z okoliczności ujawnionych w uzasadnieniu postanowienia wynikało wyraźnie, że w dniach 17 sierpnia 2011 r. i 24 sierpnia 2011 r. nie zastano adresata przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia części wpisu pod adresem wskazanym w skardze. Zachowanie warunków doręczenia zastępczego pozwalało na przyjęcie fikcji doręczenia i uznania przedmiotowej przesyłki za doręczoną.
Uwzględniając treść wyjaśnień pełnomocnika skarżących zawartych w skardze o wznowienie, które potwierdzały, że we wskazanych terminach kancelaria prowadzona przez pełnomocnika przyjmowała inną korespondencję również pochodzącą z sądów, stwierdzić należy, że już z chwilą doręczenia i zapoznania się z uzasadnieniem postanowienia o odrzuceniu skargi pełnomocnik powziął wiedzę o przyczynach wznowienia. Uzasadnienie postanowienia mogło skłonić pełnomocnika do sformułowania podstawy wznowienia postępowania polegającej na pozbawieniu strony możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. Z zestawienia okoliczności opisanych w uzasadnieniu oraz wobec faktu, że okresie, w którym dokonywano dwukrotnego awizowania wezwania o wpis kancelaria pełnomocnika funkcjonowania normalnie, bez przeszkód podejmując korespondencję do niej adresowaną, można było wyciągnąć wniosek o zaistniałym błędzie w doręczaniu zastępczym.
Taka konstatacja winna była prowadzić do podjęcia działań procesowych zmierzających do podważenia skuteczności doręczenia zastępczego dokonanego w trybie art. 73 ustawy i zakwestionowania legalności postanowienia o odrzuceniu skargi.
Wobec tego termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania rozpoczął swój bieg od dnia doręczenia odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi wraz z uzasadnieniem, a więc od dnia 12 października 2011 r. W mylnym przeświadczeniu pozostaje zatem pełnomocnik skarżących, który za początek biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej uznał datę doręczenia mu pisma Poczty Polskiej z dnia 18 listopada 2011 r., to jest dzień 23 listopada 2011 r. Pismo Poczty zawierało odpowiedź na skargę pełnomocnika, a wynikało z niego, że brak osobistego doręczenia korespondencji z sądu było skutkiem pomyłki ze strony Poczty Polskiej, bowiem przesyłkę zamiast na adres w Gdyni skierowano na tożsamy adres lecz w Gdańsku. Pismo to wyłącznie potwierdziło podejrzenia pełnomocnika o zaistniałym naruszeniu prawa w zakresie zasad doręczania pism sądowych. Wyjaśnienie tych okoliczności nie stanowiło warunku koniecznego do tego, by podjąć działania zmierzające do wykazania błędu w doręczeniu i wyeliminowania postanowienia o odrzuceniu z obrotu prawnego.
Sam wyciąg z książki korespondencji prowadzonej w kancelarii skarżącego w dniach 17 sierpnia 2011 r. i 24 sierpnia 2011 r. potwierdziłby fakt przyjmowania w tych dniach innej korespondencji oraz brak odbioru wezwania do uiszczenia wpis sądowego w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 584/11.
Sąd pierwszej instancji podniósł, iż przyjmując za początek biegu terminu trzymiesięcznego do wniesienia skargi o wznowienie postępowania datę doręczenia odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi, czyli 12 października 2011 r., upływ tego terminu nastąpił w dniu 12 stycznia 2012 r. Tym samym skargę o wznowienie postępowania wniesioną do Sądu w dniu 6 lutego 2012 r. (data nadania w placówce pocztowej, k. 4 akt) uznać należało za spóźnioną w rozumieniu art. 277 ustawy, wobec czego podlegającą odrzuceniu na podstawie art. 281 ustawy.
Odnosząc się natomiast do sformułowanej w skardze podstawy wznowienia polegającej na pozbawieniu stron możności wznowienia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że naruszenie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wypełnia znamiona pozbawienia strony możności działania (art. 271 pkt 2 ustawy) - znamiona pozbawienia strony możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 ustawy) wówczas, gdy zaistniałe naruszenie przez sąd określonych przepisów postępowania godzi bezpośrednio w istotę procesu, to jest gdy z powodu uchybień procesowych sądu strona została pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możności usunięcia skutków tych uchybień przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 149/10, Baza orzeczeń LEX nr 952958).
W sprawie ze skargi na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 6 maja 2011 r. w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość pełnomocnik skarżących mógł brać udział w postępowaniu zakończonym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 października 2011 r., albowiem skutecznie doręczono mu to postanowienie w dniu 12 października 2011 r. Nie istniały natomiast żadne przeszkody ku temu, ażeby wywieść od postanowienia skargę kasacyjną obalając przyjęte domniemanie skuteczności doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu.. Dla zaistnienia zaś podstawy wznowienia postępowania konieczne jest, ażeby pozbawienie możności działania było wynikiem naruszenia przepisów prawa przez sąd. Wskazane naruszenie prawa w zakresie doręczenia pism sądowych nie wypełnia znamion pozbawienia strony możności działania w tymże postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wnieśli R. K., B. K., E. S., E. K., K. K. i L. K. zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- 1. art. 65 §2 P.p.s.a. w związku z art. 73 i art. 74 P.p.s.a. oraz 139 § 1 k.p.c. i § 7 i § 9 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym poprzez przyjęcie, że do obalenia domniemania doręczenia wystarcza przekonanie pełnomocnika o tym, że zaszła albo mogła zajść nieprawidłowość w doręczeniu oraz przyjęcie przez Sąd, że błędy i naruszenie przez Pocztę Polską procedury doręczeniowej pism sądowych bez winy Sądu nie skutkują obiektywnym naruszeniem przepisów o doręczeniu, a co za tym idzie przyjęcie, że strona nie została pozbawiona możności działania w sposób, który uzasadniałby wznowienie postępowania.
- 2. art. 277 P.p.s.a. poprzez przyjęcie przez WSA, że uchybiono terminowi do wniesienia skargi o wznowienie postępowania poprzez uznanie, że początek biegu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania wyznacza data 12.10.2011 r. tj. doręczenie pełnomocnikowi postanowienia o odrzuceniu skargi a nie data 18.11.2011 r. tj. data doręczenia pełnomocnikowi pisma Poczty Polskiej w sprawie wyjaśnienia sytuacji w przedmiocie doręczenia pisma;
- 3. art. 271 ustawy P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie strona nie była pozbawiona możliwości obrony swoich praw przed uzyskaniem informacji o przyczynie niedoręczenia zobowiązania Sądu oraz poprzez przyjęcie, że przyczyną niemożności działania przez stronę a co za tym idzie przyczyną wznowienia musi być zawinione działanie sądu, a nie obiektywna okoliczność pozbawienia strony możności działania.
Powołując się na wymienione podstawy skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. nie wystąpiła.
Wniesiona skarga kasacyjna oparta została na zarzutach naruszenia szeregu przepisów postępowania, jednak ich istota sprowadza się do tego czy na gruncie niniejszej sprawy fakt błędnego dostarczenia przez Pocztę Polską przesyłki sądowej stanowi podstawę do wznowienia postępowania na skutek pozbawienia strony możliwości działania na podstawie art. 271 pkt 2 P.p.s.a.
W niniejszej sprawie powyższa sytuacja nie nastąpiła, bowiem fakt błędnego doręczenia pisma z sądu nie spowodował pozbawienia strony możliwości działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, w niniejszej sprawie wydano postanowienie z dnia 3 października 2011 r. sygn. akt II SA/Gd 584/11 o odrzuceniu skargi, które zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących w dniu 12 października 2011 r. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd pierwszej instancji szczegółowo wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz przyczyny odrzucenia skargi. Jak wskazano w uzasadnieniu tego postanowienia, zarządzeniem z dnia 5 sierpnia 2011 r. pełnomocnik skarżących został wezwany do uzupełnienia wpisu sądowego i wobec faktu nieodebrania przesyłki pocztowej zawierającej powyższe zarządzenie przyjęto, iż przesyłka ta została doręczona w trybie zastępczym w dniu 31 sierpnia 2011 r. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika ponadto wyraźnie, że w dniach 17 sierpnia 2011 r. i 24 sierpnia 2011 r. nie zastano adresata przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia części wpisu pod adresem wskazanym w skardze.
Tak więc już w momencie zapoznania się przez pełnomocnika z uzasadnieniem opisanego postanowienia, powziął on wiedzę o przyczynach wznowienia postępowania i mógł podjąć działania procesowe mające na celu podważanie skuteczności doręczenia zastępczego, dokonanego w trybie art. 73 P.p.s.a., czego jednak pełnomocnik ten nie uczynił. Słusznie więc Sąd pierwszej instancji przyjął, iż termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania rozpoczął swój bieg od dnia doręczenia odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi wraz z uzasadnieniem, a więc od dnia 12 października 2011 r. Działania podjęte przez pełnomocnika skarżących mające na celu wyjaśnienie okoliczności błędnego doręczenia przez Pocztę Polską przesyłki z sądu na inny adres nie były konieczne dla podjęcia próby wyeliminowania postanowienia o odrzuceniu skargi z obrotu prawnego. Nie usprawiedliwiają więc bezczynności pełnomocnika w tym zakresie i zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 277 P.p.s.a., a także art. 65 §2 P.p.s.a. w związku z art. 73 i art. 74 P.p.s.a. oraz 139 § 1 k.p.c. i § 7 i § 9 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym nie mogły zostać uznane za usprawiedliwione.
Od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się bowiem szczególnej staranności w reprezentowaniu strony, a zatem także analizy i sprawdzania otrzymywanej korespondencji. Pełnomocnik nie podjął próby zakwestionowania postanowienia z dnia 3 października 2011 r. sygn. akt II SA/Gd 584/11 o odrzuceniu skargi, ani nie skierował do sądu żadnej informacji o tym, że nie otrzymał podwójnego awiza w niniejszej sprawie. W tej sytuacji błąd ze strony operatora pocztowego nie wyłącza winy w spóźnionym wniesieniu skargi o wznowienie powstępowania.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 271 ustawy P.p.s.a. należy wskazać, iż określoną w nim przesłankę wznowienia postępowania, polegającą na pozbawieniu możliwości działania przez stronę należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i pojęcie pozbawienia możliwości działania pozwala na objęcie nim różnych stanów faktycznych. Pozbawienie strony możności działania zachodzi wówczas, gdy zaistniałe naruszenie przez sąd określonych przepisów postępowania godzi bezpośrednio w istotę procesu, tj. gdy z powodu uchybień procesowych sądu strona została pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możności usunięcia skutków tych uchybień przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 stycznia 2011 r. sygn. akt II OSK 149/10; z dnia 25 stycznia 2006 r., sygn. akt II OSK 437/05, LEX nr 196457; z dnia 21 lutego 2006 roku, II GSK 378/05, LEX nr 193342; z dnia 13 października 2005 roku, FSK 2356/04, LEX nr 175406; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 maja 1974 r. II CR 155/74, OSP 1975/3/66, z dnia 13 marca 1998r., I CKN 561/97- niepubl., z dnia 13 lutego 2004 roku, IV CK 61/03, LEX nr 151638). W niniejszej sprawie powyższa sytuacja nie nastąpiła i postanowienie Sądu pierwszej instancji o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania należało uznać za zgodne z prawem.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 p.p.s.a.