Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9.11.2004 r. IV SA 2964/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Andrzeja M. na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3.07.2003 r. (...), utrzymującą w mocy decyzję tegoż organu z dnia 28.04.2003 r., którą stwierdzona została nieważność decyzji Ministra Gospodarki z dnia 16.10.2000 r. o odmowie przyznania odszkodowania z tytułu przejęcia na własność Państwa Przedsiębiorstwa "O." w P. i umorzone postępowanie w przedmiocie odszkodowania. Decyzje Ministra zostały wydane w wyniku wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5.02. 2003 r. IV SA 2854/01, który stwierdził nieważność decyzji Ministra Gospodarki z dnia 24.07.2001 r. i poprzedzającej ją decyzji tegoż Ministra z dnia 10.05.2001 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia 16.10.2000 r.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd podkreślił, że z mocy art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, obowiązującym w dacie orzekania przez organ, był on związany oceną wyrażoną przez Naczelny Sąd w orzeczeniu wydanym przed dniem 1.01.2004 r. na mocy art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./, zaś obowiązek bezwzględnego podporządkowania się tej ocenie może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany /po wydaniu wyroku/ stanu faktycznego lub przepisów, co w sprawie nie miało miejsca. Wojewódzki Sąd podniósł, iż Naczelny Sąd uznał, że wobec nie wykonania przez Radę Ministrów upoważnienia ustawowego zawartego w art. 7 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz.U. nr 3 poz. 17 ze zm./ /przepisy tej ustawy były podstawą nacjonalizacji przedsiębiorstwa, a także wniosku Andrzeja M. o odszkodowanie/, który upoważnia do powołania specjalnych komisji właściwych ds. odszkodowania, nie jest możliwe o orzekaniu w tych sprawach przez jakikolwiek organ administracji publicznej zwłaszcza, że kompetencji do orzekania nie można domniemywać. Wojewódzki Sąd uznał też, że w sytuacji gdy Minister nie jest właściwy w sprawie i nie ma również innego właściwego organu, zasadnie postępowanie o odszkodowanie zostało umorzone.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Andrzej M., reprezentowany przez radcę prawnego, domagając się uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi do ponownego rozpoznania i zarzucając:
- 1. naruszenie art. 3 i art. 7 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej przez ich niezastosowanie i przyjęcie, iż w obecnym stanie prawnym skarżącemu nie przysługuje prawo do odszkodowania za przejęte przedsiębiorstwo,
- 2. naruszenie art. 7 ust. 4 tej ustawy przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że nie ma organu administracyjnego, właściwego do rozpoznania sprawy o przyznanie odszkodowania na podstawie art. 3 i art. 7 ustawy,
- 3. naruszenie przepisów postępowania /albowiem uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy/, a w szczególności:
a/ naruszenie art. 145 pkt 1 ppkt a i c oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez nieuwzględnienie skargi i jej oddalenie w konsekwencji przyjęcia, że postępowanie administracyjne było rzekomo bezprzedmiotowe /art. 105 Kpa/, b/ naruszenie art. 145 par. 1 pkt 1 ppkt c tej ustawy w zw. z art. 65 par. 1 Kpa przez ich niezastosowanie oraz naruszenie art. 151 przez zastosowanie wobec błędnego przyjęcia, że Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej nie miał obowiązku przekazania sprawy organowi właściwemu do jej rozpoznania, c/ naruszenie art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w zw. z art. 145 par. 1 pkt 1 ppkt a ustawy - Prawo o postępowaniu przez ich niezastosowanie i naruszenie art. 151 tej ustawy przez jego zastosowanie w następstwie nieuzasadnionego przyjęcia, że, wydając w dniu 3.07.2003 r. decyzję, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej związany był oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5.02.2003 r. IV SA 2854/01, d/ naruszenie art. 99 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że wydając zaskarżony wyrok Sąd związany był oceną prawną wyrażoną w ww. wyroku NSA.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, ponieważ nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
W sprawie istotne jest, co podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku, związanie tak organu orzekającego, jak i Wojewódzkiego Sądu oceną prawną wyrażoną w sprawie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Przedmiotem sprawy było stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Gospodarki z dnia 16.10.2000 r. odmawiającej przyznania Andrzejowi M. odszkodowania za przejęte na własność Państwa przedsiębiorstwo, którego domagał się na podstawie przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz.U. nr 3 poz. 17 ze zm./, ona bowiem stanowiła podstawę nacjonalizacji przedsiębiorstwa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5.02.2003 r. stwierdził wyraźnie, że w obecnym stanie prawnym, wobec niewykonania przez Radę Ministrów upoważnienia, o którym mowa w art. 7 ust. 4 i 6 tej ustawy, nie ma organu właściwego do rozstrzygania w sprawie odszkodowania. Uprawnienie zawarte w tym przepisie przekazywało Radzie Ministrów nie tylko podstawę do określenia zasad ustalania odszkodowania, ale również powołania organu właściwego w sprawie, jego organizacji, trybu i zasad działania. Ta właśnie kwestia jest najważniejsza w sprawie odszkodowania za przedsiębiorstwo znacjonalizowane na podstawie art. 3 ww. ustawy.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego i rozstrzygnięcia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej zapadły w 2003 r., zatem pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. Na mocy art. 30 tej ustawy ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w świetle tego przepisu nie mógł rozpoznać wniosku Andrzeja M. o odszkodowanie w trybie przepisów cyt. wyżej ustawy nacjonalizacyjnej, bowiem nie był organem właściwym w sprawie, taką oceną prawną wyraził Naczelny Sąd Administracyjny. Mało tego, zgodnie z tą oceną nie mógł przekazać sprawy do rozpoznania organowi właściwemu w sprawie gdyż takiego nie ma w systemie organów administracji publicznej, co również z oceny prawnej Naczelnego Sądu Administracyjnego wynikało.
Organ, który miałby być właściwy do załatwiania spraw odszkodowania za znacjonalizowane przedsiębiorstwa, nie został bowiem powołany, wobec niewykonania upoważnienia ustawowego. Minister Gospodarki był zatem zobligowany do stwierdzenia nieważności swojej decyzji z dnia 16.10.2000 r. odmawiającej przyznania odszkodowania, bowiem nie był organem właściwym do rozpoznania sprawy o odszkodowanie, a odmowa przyznania odszkodowania była rozstrzygnięciem merytorycznym w sprawie. Postępowanie w sprawie mógł też tylko umorzyć, bowiem nie mogło ono być prowadzone przed nim jako organem niewłaściwym, a innego organu właściwego nie ma, nie mógł więc nikomu sprawy przekazać według właściwości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekał w 2004 r., zatem już w innym stanie prawnym aniżeli organ administracyjny, bowiem od dnia 1.01.2004 r. przestała obowiązywać cyt. ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, w wyniku reformy sądownictwa administracyjnego. Jednakże oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażoną w wyroku z dnia 5.02.2003 r. Wojewódzki Sąd był związany na mocy art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 01.01.2004 r. wiąże w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę na decyzję wydaną w sprawie, w której organ był związany oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego, będąc również tą oceną związany, skargi nie mógł uwzględnić, uwzględnienie jej bowiem oznaczałoby naruszenie ww. art. 99.
Ocena prawna Naczelnego Sądu Administracyjnego mogłaby nie wiązać tylko wówczas, gdyby nastąpiła istotna zmiana stanu prawnego już po wydaniu przez ten Sąd orzeczenia. Zmiana taka nie nastąpiła w sprawie, bowiem delegacja ustawowa zawarta w art. 7 ustawy nacjonalizacyjnej nie została wykonana, nie zmieniły się też przepisy tej ustawy, zaś inne okoliczności, w tym reforma sądownictwa administracyjnego, nie miały wpływu na wyrażoną ocenę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie mógł więc tylko skargę oddalić.
W sytuacji w jakiej znalazł się skarżący, wystąpienie o odszkodowanie za znacjonalizowane przedsiębiorstwo nie jest niemożliwe, bowiem pozostaje ew. roszczenie po wyczerpaniu drogi związanej z postępowaniem nadzorczym w trybie art. 156 Kpa w stosunku do orzeczenia nacjonalizacyjnego, które - jak wynika z akt sprawy - skarżący wszczął, ale następnie zażądał jego umorzenia i rozpoczął postępowanie odszkodowawcze w trybie ustawy nacjonalizacyjnej.
W świetle powyższego wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne i Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./.