Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 23 września 2021 r., III SA/Gd 494/21 oddalił skargę M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła M. O., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2016.1518 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, iż okoliczność pobrania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z powyższym zarzutem wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższy zarzut szerzej umotywowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.
Analizę zarzutu kasacyjnego wypada poprzedzić konstatacją niepodniesienia w badanej kasacji zarzutów naruszenia przepisów postępowania, odnoszących się w szczególności do ustalonej podstawy faktycznej wyrokowania. Petryfikuje to ustalenia leżące u podstaw kontrolowanego wyroku i nie pozwala aktualnie przyjąć innych okoliczności za podstawę faktyczną kontrolowanego wyroku niż te, które w tym wyroku zostały wskazane.
Istotna jest także konstatacja, iż skarga kasacyjna zarzuca Sądowi I instancji wadliwą wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., polegającą na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęcie, iż pobieranie emerytury przez opiekuna osoby niepełnosprawnej stanowi negatywną przesłankę świadczenia pielęgnacyjnego. Naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię oznacza generalnie wady procesu interpretacji prawa. Są to błędy popełniane w procesie ustalania znaczenia normy prawnej, które mogą polegać na nieprawidłowym odczytaniu normy prawnej wyrażonej w przepisie, mylnym zrozumieniu jego treści lub znaczenia prawnego, niezrozumieniu intencji ustawodawcy, ale także na nieprawidłowym wartościowaniu wyników wykładni prawa (vide: vide: M.Zieliński, Wybrane zagadnienia wykładni prawa, PiP 2009/6, s. 3; Z.Radwański, M.Zieliński, Wykładnia prawa cywilnego, SPP 2006/15 s. 29; L.Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010., s. 152; M.Zirk-Sadowski: Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego.
C.H.Beck 2015 r., tom 4, s. 204; wyrok NSA z dnia 13 września 2005 r., II OSK 16/05; wyrok NSA z dnia 23 lutego 2005 r., OSK 539/04; wyrok NSA z dnia 2 lutego 2005 r., OSK 1026/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Badając w takim zakresie sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. polegający na przyjęciu, iż pobieranie emerytury przez opiekuna osoby niepełnosprawnej stanowi negatywną przesłankę świadczenia pielęgnacyjnego, należy wskazać, iż zarzut ten nie jest oparty na prawdzie. Analiza motywów zaskarżonego wyroku wyraźnie wskazuje, iż dokonując wykładni powyższego przepisu Sąd I instancji nie dopatrzył się w jego treści negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi osoby niepełnosprawnej, w sytuacji gdy opiekun jest uprawnionej do świadczenia emerytalnego.
Sąd I instancji wskazał bowiem, iż w takiej sytuacji faktycznej jaka zachodzi w niniejszej sprawie, a zatem gdy opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., wyniki wykładni językowej tegoż przepisu winny zostać uzupełnione wynikami wykładni celowościowej (funkcjonalnej) i systemowej, zaś potrzeba takiego działania wynika m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W motywach zaskarżonego wyroku podano także, że na gruncie art. 2, art. 32 ust. 1, art. 69 i art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.
Sąd I instancji wskazał przy tym, że pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie, powoduje niemożność osiągniecia celu powyższej regulacji w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, pomimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury, opiekunowi ci nie mogą podjąć pracy zarobkowej. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., która opiekunów osób niepełnosprawnych mających prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, eliminowałaby z kręgu osób uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.
Mając na uwadze przytoczoną powyżej argumentację zaskarżonego wyroku, nie sposób zgodzić się z autorem kasacji w zakresie zarzutu poprzestania przez Sąd I instancji jedynie na wynikach literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i zaniechaniu zastosowania dyrektyw wykładni funkcjonalnej i systemowej. Analiza motywów zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, iż Sąd I instancji przeprowadził proces interpretacji ww. przepisu w sposób postulowany przez autora kasacji, a nadto, zaprezentowany w uzasadnieniu wyroku wynik przeprowadzonej wykładni prawa, uwzględniający m.in. kontekst konstytucyjny, pokrywa się ze sposobem rozumienia powyższej regulacji wskazanym w samym zarzucie kasacyjnym i jego uzasadnieniu.
Sąd I instancji nie uznał bowiem aby prawo opiekuna osoby niepełnosprawnej do emerytury, stanowiło na gruncie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wypełnienie przesłanki negatywnej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd wskazał natomiast wyraźnie, iż ww. przepis, dekodowany w łączności z art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2020.53 ze zm.), stanowi podstawę prawną uprawnienia opiekuna do wyboru tego spośród zbiegających się praw do świadczeń (emerytalnego i pielęgnacyjnego), które uznaje za korzystniejsze.
W dalszej części motywów zaskarżonego wyroku zaprezentowana została argumentacja prawna wskazująca na konieczność zawieszenia pobierania emerytury przez osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne. Argumentacja ta nie spotkała się z dezaprobatą autora kasacji, podobnie jak i ustalenie, iż w okolicznościach sprawy nie doszło do zawieszenia emerytury na skutek złożonego przez skarżącą wniosku, a "z akt sprawy nie wynika, by w ogóle doszło do złożenia takiego wniosku", pomimo tego, iż skarżąca ma świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia emerytalnego. Niezakwestionowanie powyższych okoliczności sprawy stosownym zarzutem, postawionym w ramach podstaw kasacyjnych wskazanych w art. 174 p.p.s.a., uniemożliwia w postępowania kasacyjnego ocenę legalności tych konstatacji zaskarżonego wyroku.
Mając zatem na uwadze, iż w skardze kasacyjnej postawiony został wyłącznie zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., wypada uznać, iż skarga kasacyjna jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i z tego powodu podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.
Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.