Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 223/13, rozpoznając skargę T. K. na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. uchylił tę decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r. oraz nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.
Przedstawiając w jego uzasadnieniu stan faktyczny sprawy Sąd I instancji wskazał, iż decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działająca z upoważnienia Prezydenta Miasta B., orzekła o zmianie decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], w ten sposób, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci skarżącego S. i W. zostało ustalone w wysokości po 300,00 zł miesięcznie w okresie od [...] czerwca 2012 r. do [...] września 2012 r. Uzasadniając tę decyzję organ pierwszej instancji wyjaśnił, że wydał ją na podstawie pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W.-F. z dnia [...] maja 2012 r. informującego o obniżeniu alimentów wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] maja 2012 r., sygn. akt [...]. Od decyzji tej odwołał się zobowiązany, wnosząc o jej uchylenie, ponieważ w jego ocenie nie powinna być wydawana żadna decyzja o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bo egzekucja alimentów jest skuteczna w całości, a nawet występuje nadpłata, gdyż alimenty były egzekwowane w okresie od listopada 2011 r. do czerwca 2012 r. w wysokości ponad 900 zł, a należne były w wysokości 600 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. rozpoznając to odwołanie decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], orzekło o uchyleniu decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. w całości i zmianie decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], w ten sposób, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dzieci skarżącego ustaliło w wysokości po 150,00 zł od [...] listopada 2011 r. do [...] listopada 2011 r. i w wysokości po 300,00 zł miesięcznie w okresie od [...] grudnia 2011 r. do [...] września 2012 r.
Pismem z dnia [...] listopada 2012 r., Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. zwrócił się z prośbą o zmianę decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], z uwagi na treść pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. – F. we W. A. K.-K. z dnia [...] sierpnia 2012 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że egzekucja komornicza dłużnika alimentacyjnego jest w całości skuteczna od dnia [...] maja 2012 r. Również zainteresowany pismem z dnia [...] listopada 2012 r. zwrócił się o zmianę opisanej wyżej decyzji. Na skutek tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., na podstawie art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej K.p.a., oraz art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), orzekło o zmianie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] sierpnia 2012 r., Nr [...], zmieniając decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w ten sposób, że:
- a) świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla S. K. ustalono w wysokości po 150 zł miesięcznie od [...] listopada 2011 r. do [...] listopada 2011 r. i w wysokości po 300 zł miesięcznie w okresie od [...] grudnia 2011 r. do [...] maja 2012 r. oraz odmówiono prawa do tego świadczenia od dnia [...] maja 2012 r.,
- b) świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla W. K. ustalono w wysokości 150 zł miesięcznie od [...] listopada 2011 r. do [...] listopada 2011 r. i w wysokości po 300 miesięcznie od [...] grudnia 2011 r. oraz odmówiono prawa do tego świadczenia od [...] maja 2012 r.
W jej uzasadnieniu organ podniósł, iż w sprawie nie budzi wątpliwości, że egzekucja komornicza dłużnika alimentacyjnego jest w całości skuteczna od dnia [...] maja 2012 r., gdyż wynika to wprost z pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. – F. we W. z dnia [...] sierpnia 2012 r., sygn. akt [...]. Tym samym od tego dnia nie ma podstaw do ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletnich dzieci zainteresowanego W. i S., co ma oparcie również w art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skuteczność egzekucji uzasadnia zmianę lub uchylenie decyzji przyznającej prawo do świadczeń po myśli art. 24 ust. 1 tej ustawy. Stąd też Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. uwzględniło zmianę sytuacji faktycznej w zakresie skuteczności egzekucji alimentów od odwołującego się i orzekło o zmianie swojej ostatecznej decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r. w w/w sposób.
Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy nazwany skargą i skierowany do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, złożył dłużnik alimentacyjny. Wniósł o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] grudnia 2012 r. W jego motywach przedstawił dotychczasowy stan faktyczny i prawny sprawy. Dodał, że z karty rozliczeń wystawionej przez Komornika Sądowego wynika, że zaległości w wyegzekwowaniu alimentów powstały na skutek wyroku zaocznego z dnia [...] kwietnia 2011 r. Jednakże wyrok ten został w całości uchylony wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] maja 2012 r. Stwierdził, że skierował do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. w dniu [...] listopada 2012 r. informację wskazującą okresy pobierania świadczeń przez matkę małoletnich dzieci zarówno z Funduszu Alimentacyjnego, jak również od komornika. Kwoty i okresy, w których matka dzieci pobierała podwójne świadczenia za tożsame okresy, wskazywane są w wymienionej wyżej karcie rozliczeń dołączonej do pisma komornika o stanie zaległości z dnia [...] września 2012 r. sygn. akt [...].
T. K. zarzucił, że kwestionowana decyzja nie uwzględnia też faktu wyegzekwowania od niego rat alimentacyjnych za tożsame okresy czasu dwukrotnie - raz dla małoletnich na mocy wyroku sądu, ponownie dla Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej na mocy decyzji przyznającej świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego, co jest niezgodne z prawem. Miało to miejsce w okresach od [...] sierpnia 2011 r. do [...] września 2011 r., jak również od [...] listopada 2011 r. do [...] grudnia 2011 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. ponownie rozpoznając sprawę, zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., na podstawie przepisów wskazanych w decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. utrzymało tę decyzję w mocy. Uzasadniając zajęte stanowisko przywołano dotychczasowy stan faktyczny i prawny oraz treść art. 163 K.p.a. i art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie podzielając argumentów strony.
Skargę na powyższą decyzję złożył T. K., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r. i poprzedzających je decyzji MOPS w B. W uzasadnieniu skargi przywołał argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, przedstawiając dodatkowo szereg decyzji, jakie zapadły w przedmiotowej materii.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na wstępie części rozważającej uzasadnienia zaskarżonego przedstawił stan prawny istotny dla sprawy, nadto raz jeszcze przypomniał, że pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla W.-F. poinformował, iż od dnia [...] maja 2012 r. egzekucja komornicza dłużnika alimentacyjnego T. K. jest w całości skuteczna i w związku z powyższym złożył on wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o cofnięcie wypłaty z funduszu alimentacyjnego. Powyższa okoliczność uruchomiła postępowanie zmierzające do zmiany decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r. Decyzją tą uchylono w całości decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r. i zmieniono decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. w ten sposób, że ustalono świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dwoje dzieci W. i S. w wysokości po 150 zł miesięcznie od dnia [...] listopada 2011 r. do [...] listopada 2012 r. i w wysokości po 300 zł miesięcznie od [...] grudnia 2011 r. do [...] września 2012 r. Zaskarżona w tej sprawie decyzja zapadła w dniu [...] lutego 2013 r. (błędnie Sąd meriti podał, że datowana jest ona na [...] lutego 2013 r.) i utrzymała w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r. Zatem w dacie wydania ich obu obowiązek wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego ustał.
Opisaną wyżej decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. okres wypłaty zamknięto datą [...] września 2012 r. Przeto zapadłe w sprawie decyzje dokonywały zmiany decyzji, która została niejako skonsumowana, a jest to zabieg niedopuszczalny zdaniem Sądu I instancji. Bowiem zmieniono akt administracyjny, który już nie regulował sytuacji prawnej strony. Przepis art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest przepisem konstytutywnym i ustanawia prawa oraz obowiązki na przyszłość (wedle Sądu meriti ex nunc). Tym samym wydając kontrolowane decyzje organ rażąco naruszył art. 24 omawianej ustawy, bo w stanie faktycznym niniejszej sprawy przepis ten nie ma zastosowania (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.).
W związku z powyższym wszczęte postępowanie powinno być przez organ umorzone. W przekonaniu tego Sądu uchylenie decyzji, choć uwzględniające skargę, jest dla skarżącego niekorzystne, bo pozostała w obrocie prawnym decyzja z dnia [...] sierpnia 2012 r. obowiązująca do [...] września 2012 r., podczas gdy zaskarżona decyzja zamykała okres świadczeniowy do [...] maja 2012 r. Jak wynika z przepisu art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Z tego też względu Sąd I instancji wyeliminował zaskarżone decyzje z obrotu prawnego. Uznał jednak, że przedmiotem badania w niniejszym postępowaniu nie mogą być wszystkie decyzje dotyczące przedmiotu sprawy, bo są one prawomocne i ostateczne, zwłaszcza że decyzje z dnia [...] września 2011 r. i z dnia [...] sierpnia 2012 r. nie naruszają prawa, a decyzja z dnia [...] czerwca 2012 r. została uchylona decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nadto Sąd nie jest władny oceniać legalności decyzji dotyczących nienależnie pobranego świadczenia lub w oparciu o inną podstawę prawną nakazujących zwrot nadpłaconych alimentów.
Jego zdaniem takie badanie nastąpiłoby z naruszeniem art. 134 § 1 P.p.s.a. i wykraczałoby poza granice danej sprawy. Mając powyższe na uwadze w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji opisanego wyroku.
Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł T. K. Zaskarżając je w całości zarzucił mu:
- 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., w związku z art. 24 ust. 1 oraz art. 29 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przez ich niewłaściwe zastosowanie i pozostawienie w obrocie prawnym decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], którą ustalono obowiązek alimentacyjny na dwoje dzieci w wysokości po 150 zł miesięcznie od [...] listopada 2011 r. do [...] listopada 2011 r., w wysokości po 300 zł miesięcznie od [...] grudnia 2011 r. do [...] września 2012 r., pomimo że ostateczna decyzja administracyjna przyznająca prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być zmieniona jedynie na przyszłość, a przedmiotowa decyzja dotyczyła rozstrzygnięcia, na podstawie którego wypłacono już świadczenie za okres od [...] listopada 2011 r. do [...] listopada 2011 r. i od [...] grudnia 2011 r. do sierpnia 2012r.,
- 2. naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie;
- a) art. 7 K.p.a. w zw. z art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez jego niezastosowanie i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, jak również pominięcie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w tym interesu skarżącego;
- b) art. 77 § 1 i art 80 K.p.a. w zw. z art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, oraz naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i błędne ustalenia faktyczne w sprawie;
- c) art. 145 § 1 pkt 2 w z w. z art. 134 § 2 P.p.s.a., poprzez wydanie orzeczenia na niekorzyść skarżącego, a także przez pominięcie okoliczności, iż decyzje administracyjne poprzedzające uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] oraz nr [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. a także decyzja SKO w J. z dnia [...] października 2012 r., nr [...], uchylająca decyzję z dnia [...] sierpnia 2012 r. i umarzająca postępowanie pierwszej instancji - zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i zachodziły przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. pozwalające na stwierdzenie nieważności tych decyzji, a pozostawienie ich w obrocie powoduje niekorzystną sytuację prawną skarżącego.
W oparciu o powyższe zarzuty T. K. postulował uchylenie skarżonego orzeczenia w całości oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty umotywowano wskazując m.in., że pomimo wniosku skarżącego zawartego w skardze z dnia [...] marca 2013 r. o uchylenie w całości decyzji SKO w J. z dnia [...] grudnia 2012 r. oraz wszystkich poprzedzających ją decyzji wydanych na wszystkich etapach postępowania, a także wniosku o uchylenie decyzji SKO w J. z dnia [...] lutego 2013 r. oraz poprzedzających ją decyzji MOPS w B. - brak jest w zaskarżonym wyroku przedstawienia stanu sprawy i objęcia oceną legalności wszystkich tych decyzji, które mieszczą się w granicach danej sprawy w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. Tymczasem sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego (p. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 1998 r., II SA 915/97, OSP 1999, z. 4, poz. 79). Uszło uwadze Sądu meriti, że od decyzji SKO z dnia [...] grudnia 2012 r., która na skutek zaskarżonego wyroku pozostaje w obrocie prawnym, skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który to postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2013 r. orzekł o jej odrzuceniu (sygn. akt: IV SA/Wr 224/13) z uwagi na to, że decyzję tę skarżący mógł zakwestionować w drodze złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy do SKO w J., co ostatecznie uczynił.
Okazało się jednak, że decyzja która zapadła w wyniku wniosku skarżącego - tj. uchylona decyzja SKO w J. z dnia [...] grudnia 2012 r. - w ocenie Sądu I instancji dokonywała zmiany w decyzji, która została skonsumowana, a jest to zabieg niedopuszczalny. W taki oto sposób skarżący został de facto pozbawiony prawa do zaskarżenia tej decyzji. Wskazano wreszcie, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2012 r. uchylająca decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r., następnie uchylona przez SKO, które umorzyło postępowanie w sprawie.
Ponadto zdaniem skarżącego kasacyjnie w zaskarżonym wyroku brak jest wnikliwej oceny prawnej i stosownych zaleceń co do dalszego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że jego rozstrzygnięcie jest w istocie rozstrzygnięciem niekorzystnym dla skarżącego, ale z uwagi na rażące uchybienia prawu zaskarżone decyzje (w ocenie Sądu I instancji tylko decyzja SKO z [...] lutego 2013 r. i poprzedzająca ją decyzja z [...] grudnia 2012r.) nie mogą pozostać w obrocie prawnym. W tych okolicznościach zarzut naruszenia art. 134 P.p.s.a. jest oczywiście uzasadniony.
Skarżący podniósł dalej, że decyzje administracyjne poprzedzające uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego zostały również wydane z rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego i zachodziły przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. pozwalające na stwierdzenie nieważności tych decyzji, tymczasem pozostawienie ich w obrocie powoduje niekorzystną sytuację prawną dla skarżącego. Na koniec podkreślono, iż decyzja z dnia [...] sierpnia 2012 r. wadliwie powołała się na przepis art. 29 cytowanej wyżej ustawy, nadto dotyczyła ona również okresu już zamkniętego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna musiała odnieść skutek, gdyż zawiera usprawiedliwioną podstawę naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie należy jednak przypomnieć, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej.
Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Oparcie skargi kasacyjnej na obu podstawach z reguły wymusza rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych albowiem tylko wówczas, gdy stan faktyczny sprawy został poprawnie ustalony i nie doszło do mających wpływ na wynik sprawy naruszeń procesowych, można przejść do oceny zastosowania i wykładni prawa materialnego.
Podstawa naruszenia prawa procesowego jest usprawiedliwiona, albowiem Sąd I instancji naruszył przepisy art. 134 § 2 i art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jeżeli bowiem dostrzegł, że uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej jest rozstrzygnięciem na niekorzyść skarżącego, to mógł jedynie takie rozstrzygnięcie podjąć wówczas, gdyby decyzje te dotknięte były naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności. Co prawda zdaniem Sądu meriti wspomniane decyzje taką wadą były dotknięte, lecz poza tym stwierdzeniem zawartym w motywach zaskarżonego wyroku, nie znalazło ono wyrazu w sentencji. Tymczasem zastosowanie przepisu art. 134 § 2 P.p.s.a. jest możliwe wówczas, gdy dochodzi do stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu lub czynności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a zatem gdy ma to miejsce w sentencji orzeczenia. Niezrozumiałym jest uznanie kontrolowanych decyzji za nieważne i jedynie ich uchylenie.
Konkluzja Sądu winna przybrać więc postać stwierdzenia nieważności uchylonych przezeń decyzji. Wszak oba rozstrzygnięcia są diametralnie różne z uwagi i na podstawę prawną i na skutki. Ta sprzeczność pomiędzy treścią sentencji i uzasadnieniem wyroku, uprawnioną czyni konkluzję o istotnym naruszeniu procedury prowadzącym do uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Tym bardziej, że trafnym okazał się również zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a, który co prawda nie pojawił się w petitum skargi kasacyjnej, lecz został podniesiony w jej uzasadnieniu, zatem musiał zostać wzięty pod uwagę. Niepodobna zgodzić się z poglądem Sądu I instancji, wedle którego decyzje poprzedzające kontrolowane w sprawie rozstrzygnięcia, jako prawomocne i ostateczne nie podlegają ocenie legalności w tej sprawie. Mogłoby tak bowiem być tylko wówczas, gdyby nie mieściły się w granicach tej sprawy. Przepis art. 134 § 1 P.p.s.a. statuuje zasadę niezwiązania skargą, przeto nakazuje sądowi administracyjnemu orzekanie z urzędu, co obejmuje m.in. stosowanie środków przewidzianych w P.p.s.a. względem innych aktów lub czynności prowadzonych w granicach danej sprawy, o ile dostrzeże naruszenie prawa, a zastosowanie tych środków jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
Przepisy te nie posługują się pojęciem prawomocnego i ostatecznego aktu, co oznacza, że wspomniana kontrola dotyczyć może także takich właśnie decyzji. Jeżeli zatem uchylił Sąd zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję, z powodu nieważności, to winien ocenić również skutki takiego rozstrzygnięcia. Jak trafnie zauważa autorka skargi kasacyjnej skutkami tymi są m.in. pozostawanie w obrocie prawnym wcześniejszych decyzji, których legalność może budzić wątpliwości w świetle wskazanego stanu faktycznego. Na tym etapie postępowania nie sposób ich przesądzić, stąd Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza się do tego wywodu. W tym kontekście wypada tylko podzielić pogląd o niewyjaśnieniu sprawy do rozstrzygnięcia. Co prawda skarga kasacyjna w tym zakresie wskazała jako naruszone jedynie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, których sądy administracyjne nie stosują, i nie powiązała ich z przepisami Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a tylko z przepisem art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, lecz mając na uwadze uchwałę całego Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (ONSAiWSA z 2010 r., nr 1, poz. 1), należało te wywody odnieść do zaskarżonego kasacją orzeczenia.
Zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego są w świetle powyższego przedwczesne, przeto nie wymagają oceny. Dość stwierdzić, że w istocie w orzecznictwie funkcjonuje pogląd o przyszłym tylko działaniu decyzji dotyczących materii sprawy, bo powiada się, że decyzje o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego mogą dotyczyć tylko decyzji nadal regulujących sytuację prawną osoby uprawnionej (otrzymującej bieżące świadczenia). Jednakowoż nie sformułowano poglądu o nieważności decyzji orzekających odmiennie.
Tę, i wskazane wyżej okoliczności, należy wnikliwie rozważyć w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, a oceniając całokształt trzeba też mieć na uwadze przepis art. 29 cytowanej wyżej ustawy. Wynikiem badania legalności zaskarżonej decyzji i ewentualnie innych decyzji wydanych w granicach sprawy, przeprowadzonego przy uwzględnieniu przytoczonych wywodów, winno być wydanie właściwej treści rozstrzygnięcia.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 185 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. Nie zawarł wyrzeczenia o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu skarżącego kasacyjnie, gdyż w tej materii uprawnione są wyłącznie wojewódzkie sądy administracyjne.