Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 322/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.M. na decyzję Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych z dnia [...] 2015 r. w przedmiocie potrącenia części uposażenia miesięcznego, utrzymującą w mocy decyzję Dowódcy 1 Pułku Saperów z dnia [...] 2012 r.
Zaskarżona decyzja dotyczyła potrącenia majorowi w stanie spoczynku J.M. 4/30 części uposażenia miesięcznego (1/30 za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności) w związku z nieusprawiedliwioną nieobecnością w służbie w dniach 22, 24, 29 i 30 listopada 2011 r. Decyzja wydana została na podstawie art. 93 ust. 2 w zw. z art. 60a ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1414 ze zm., dalej "ustawa pragmatyczna").
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. M., zaskarżając go w całości i opierając skargę kasacyjną na następujących podstawach:
- a) wskazanej w art. 174 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "P.p.s.a."), a mianowicie naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 60a w związku z art. 93 ust. 1 ustawy pragmatycznej oraz art. 93 ust. 2 przedmiotowej ustawy poprzez jego błędne niezastosowanie;
- b) wskazanej w art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) P.p.s.a. naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm., dalej "P.u.s.a.") w związku z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 i art. 151 P.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie naruszenia przez organ administracji wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego oraz przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 7 K.p.a., 8 K.p.a., 77 § 1 K.p.a., art. 75 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., 107 § 3 K.p.a., co doprowadziło do niewykonania przez Sąd obowiązku kontroli prawidłowości ustaleń dokonanych przez organ administracji i w konsekwencji utrzymania w obrocie decyzji wydanej na skutek naruszenia przez organ administracji przepisów prawa wskazanych w niniejszej skardze.
Na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2019 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wnosił i wywodził, jak w skardze kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r., a zatem do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego znajduje zastosowanie art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. dalej "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 P.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.
Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu tej sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej, które są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W rozpoznawanej sprawie kluczowym zagadnieniem jest przesądzenie, czy w toku prowadzonego postępowania administracyjnego organy prawidłowo zgromadziły i oceniły materiał dowodowy. Od stwierdzenia, czy przedmiotowe nieobecności skarżącego kasacyjnie miały charakter nieusprawiedliwiony zależy bowiem słuszność podjętych rozstrzygnięć w przedmiocie potrącenia 4/30 części uposażenia miesięcznego.
Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności poddał zatem analizie zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść bowiem dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. II GSK 819/11, LEX nr 1217424 oraz z dnia 26 marca 2010 r., sygn. II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).
W rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. w związku z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 i art. 151 P.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie naruszenia przez organ administracji wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego oraz przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 7, 8, 77 § 1, 75 § 1, 80 oraz 107 § 3 K.p.a.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że charakter nieobecności Skarżącego kasacyjnie w dniach 29 i 30 listopada 2011 r. został oceniony prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1191/12.
Wyrokiem tym Sąd uchylił decyzję Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] 2012 r. ze względu na niedostateczne wyjaśnienie przez organ tego, czy nieobecności Skarżącego kasacyjnie w dniach 22 i 24 listopada 2011 r. miały charakter nieusprawiedliwiony. Sąd stwierdził przy tym, że nieobecności w dniach 29 i 30 listopada 2011 r. bezspornie miały charakter nieusprawiedliwiony.
Zgodnie zaś z art. 170 P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Nie ulega wątpliwości, że dla prawidłowego odczytania treści sentencji powyższego prawomocnego wyroku kluczowa jest konstatacja Sądu I instancji, że obecności w 29 i 30 listopada 2011 r. miały charakter nieusprawiedliwiony. W tym stwierdzeniu ma bowiem swe źródło konkluzja, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien poddać ponownej analizie kwestię nieobecności skarżącego kasacyjnie jedynie w dniach 22 i 24 listopada 2011 r.
Słusznie wskazał Sąd I instancji, że wobec uprawomocnienia się wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1191/12, ustalenia prawne co do oceny charakteru nieobecności skarżącego kasacyjnie w miejscu służby w dniach 29 i 30 listopada 2011 r. wiążą nie tylko stronę i sąd, który wydał ten wyrok, ale również inne sądy i organy państwowe.
Znamiennym jest przy tym, iż kwestia funkcjonowania w obrocie prawnym prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1191/12 została pominięta w rozpatrywanej w niniejszej sprawie skardze kasacyjnej.
Przesądziwszy o charakterze nieobecności skarżącego kasacyjnie w dniach 29 i 30 listopada 2011 r., Naczelny Sąd Administracyjny poddał analizie kwestię nieobecności w dniach 22 i 24 listopada.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego powyższe nieobecności mają nieusprawiedliwiony charakter. Niekwestionowaną okolicznością jest to, że we wskazanych dniach Skarżący kasacyjnie był nieobecny w jednostce wojskowej 1 Pułku Saperów. Mając na uwadze sprzeczne informacje w zakresie charakteru powyższych nieobecności, Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych postanowił przesłuchać Dowódcę 1 Pułku Saperów płka J. P. Przesłuchanie odbyło się dnia 3 grudnia 2014 r. z udziałem skarżącego kasacyjnie. Z zeznań tych wynika jasno, że ani on sam, ani nikt spośród kadry dowódczej nie zwolnił strony z obowiązku wykonywania zadań służbowych w dniach 22 i 24 listopada 2011 r. Ponadto w toku przeprowadzonej rozmowy służbowej skarżący kasacyjnie został zobowiązany do usprawiedliwienia powyższych nieobecności, czego skarżący kasacyjnie nie uczynił.
W świetle powyższych okoliczności organ zasadnie uznał, że nieobecności Skarżącego kasacyjnie w dniach 22 i 24 listopada 2011 r. były nieusprawiedliwione. Słusznie zostało to następnie zaaprobowane przez Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje przy tym, że w rozpoznawanej sprawie bez znaczenia pozostaje kwestia zdolności skarżącego kasacyjnie do służby wojskowej. Zagadnienie to nie jest przedmiotem niniejszego postępowania i nie podlega badaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Za gołosłowne należało ponadto uznać twierdzenia Skarżącego kasacyjnie, że w dniach 22 i 24 listopada 2011 r. przebywał on w Sądzie Rejonowym dla W., Wydziale Rodzinnym i Nieletnim. Poza własnym twierdzeniami, Skarżący kasacyjnie nie przedstawił bowiem żadnego wiarygodnego dowodu na powyższą okoliczność.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że co prawda w procedurze administracyjnej regułą jest, że to na organie spoczywa ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, jednakże również na stronie ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Jeśli organ administracji publicznej ustali, że dana okoliczność nie zachodziła, a przy tym nie można mu postawić z tego tytułu zarzutu, to strona powinna podjąć starania mające na celu wykazanie prawdziwości jej twierdzeń. Przepis art. 7 K.p.a. nie stanowi źródła obowiązku badania wszystkich okoliczności, które w jakikolwiek sposób potencjalnie oddziałują na wynik postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 17 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1681/17, dostępny w CBOSA). Ciążąca na organach powinność zbadania wszystkich okoliczności istotnych w sprawie w żaden sposób nie może usprawiedliwiać bierności zainteresowanej strony oraz nie zwalnia jej z obowiązku współdziałania z organem w wyjaśnieniu sprawy.
Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przedłożenia stosownego przeciwdowodu przez stronę postępowania, zwłaszcza gdy z określonych faktów zamierza ona wyprowadzić korzystne dla siebie skutki prawne (zob. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1711/17, dostępny w CBOSA).
Podkreślić należy, iż skarżący kasacyjnie na żadnym etapie postępowania administracyjnego, bądź sądowoadministracyjnego nie wykazał w szczególności, by jego stawiennictwo w sądzie powszechnym we wskazanych wyżej dniach miało charakter obowiązkowy. Nadto zauważyć należy, iż nawet w świetle wyjaśnień samego J. M. nie sposób uznać, za przesłankę usprawiedliwienia nieobecności w służbie udania się do sądu powszechnego celem uiszczenia opłaty sądowej, w sytuacji jest faktem powszechnie znanym i nie wymagającym dowodu, iż tego rodzaju czynności można skutecznie dokonać także poza siedzibą sądu, za pośrednictwem poczty, bądź banku.
Ustaliwszy, że w rozpoznawanej sprawie prawidłowo zebrany i oceniony został materiał dowodowy, Naczelny Sąd Administracyjny poddał analizie zarzuty naruszenia prawa materialnego.
W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia art. 60a w zw. z art. 93 ust. 1 ustawy pragmatycznej oraz art. 93 ust. 2 ustawy pragmatycznej.
Odnosząc się do powyższego zarzutu wskazać należy, iż art. 60a ustawy pragmatycznej składa się z czterech ustępów, zaś w skardze kasacyjnej nie wskazano, który z nich miałby zostać naruszony przez Sąd I instancji.
Dalej wskazać należy, iż zgodnie z art. 60a ust. 1 ustawy pragmatycznej w brzmieniu obowiązującym w roku 2011, żołnierz zawodowy obowiązany był uprzedzić bezpośredniego przełożonego o niemożności stawienia się do służby lub spóźnieniu z przyczyny z góry wiadomej lub możliwej do przewidzenia oraz określić przewidywany czas trwania nieobecności, zaś ust. 2 tego samego artykułu stanowił, że w razie niestawienia się do służby lub spóźnienia z innej przyczyny niż określona w ust. 1, żołnierz zawodowy jest obowiązany poinformować bezpośredniego przełożonego tego samego dnia o przyczynie nieobecności w służbie i przewidywanym czasie jej trwania lub przyczynie spóźnienia.
Dalej w art. 60 ust. 3 ustawodawca wskazał, że w razie zaistnienia przyczyny uniemożliwiającej dopełnienie obowiązku, o którym mowa w ust. 2, żołnierz zawodowy jest obowiązany poinformować o przyczynie nieobecności w służbie i przewidywanym czasie jej trwania lub przyczynie spóźnienia, niezwłocznie po ustaniu tej przyczyny, zaś w ust. 4, że w przypadkach, o których mowa w ust. 1-3, żołnierz zawodowy jest obowiązany poinformować bezpośredniego przełożonego osobiście lub za pośrednictwem innej osoby, przez środek łączności lub drogą pocztową. Za datę przekazania informacji drogą pocztową uważa się datę stempla pocztowego.
Art. 60a ust. 1 ustawy pragmatycznej nakładał zatem na żołnierza zawodowego obowiązek uprzedzenia o niemożności stawienia się do służby z przyczyny z góry wiadomej, a do takich zaliczyć należy ewentualną konieczność stawienia się w sądzie powszechnym, na co powołuje się skarżący kasacyjnie, ust. 2 i 3 tegoż artykułu nie miały zastosowania w sprawie, bowiem dotyczyły przyczyn innych niż z góry wiadome, zaś ust. 4 precyzował tryb dokonania powiadomienia.
Zgodnie z art. 93 ust. 1 tej samej ustawy, żołnierzowi zawodowemu, który samowolnie opuścił miejsce pełnienia zawodowej służby wojskowej lub poza nim pozostaje albo odmawia pełnienia służby bądź wykonania obowiązku wynikającego z tej służby, zawiesza się od najbliższego terminu płatności wypłatę uposażenia oraz innych należności pieniężnych. W razie uznania nieobecności za usprawiedliwioną wypłaca się żołnierzowi zawieszone uposażenie i inne należności pieniężne.
Zgodnie zaś z art. 93 ust. 2, za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności żołnierz zawodowy traci prawo do 1/30 części miesięcznego uposażenia. Jeżeli żołnierz pobrał już uposażenie za ten czas, odpowiednią kwotę uposażenia potrąca się przy najbliższej jego wypłacie.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt kontrolowanej sprawy przede wszystkim za błędne należy uznać twierdzenia skargi kasacyjnej odnośnie niezastosowania przez Sąd I instancji art. 93 ust. 2 ustawy pragmatycznej. Przepis ten został bowiem zastosowany przez orzekające w sprawie organy i przytoczony jako podstawa prawna zarówno decyzji Dowódcy 1 Pułku Saperów oraz Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych. W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji powoływał co prawda przepis art. 93 ust. 1 ustawy pragmatycznej, to jednak nie wywiera to wpływu na prawidłowość dokonanego przez Sąd rozstrzygnięcia, albowiem art. 93 ust. 2 należy wykładać właśnie z uwzględnieniem treści ust. 1 tego samego artykułu.
Odnosząc się z kolei do twierdzeń skargi kasacyjnej w zakresie wykładni art. 93 ust. 2 ustawy pragmatycznej, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że przepis ten w sposób jednoznaczny przewiduje potrącenie części uposażenia za nieusprawiedliwione nieobecności.
Nieusprawiedliwioną nieobecnością w rozumieniu art. 93 ust. 2 ustawy pragmatycznej jest zaś zarówno nieobecność spowodowana przyczynami, które nie mogą zostać uznane za wystarczające dla jej usprawiedliwienia, jak i nieobecność z przyczyny z góry wiadomej lub możliwej do przewidzenia, o której żołnierz zawodowy nie uprzedził bezpośredniego przełożonego w sposób w wskazany w art. 60a ust. 4 ustawy, jak też nieobecność z innych przyczyn (niż z góry wiadome lub możliwe do przewidzenia), o której żołnierz zawodowy nie poinformował bezpośredniego przełożonego w terminie określonym w art. 60 ust. 2 lub ust. 3 ustawy pragmatycznej.
Odnosząc powyższe do ustalonego stanu faktycznego niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż nieobecności skarżącego kasacyjnie w dniach 22 i 24 listopada 2011 r. miały bezsprzecznie charakter nieusprawiedliwiony.
Skarżący kasacyjnie nie przedstawił żadnego dowodu nie tylko na usprawiedliwiony charakter tych nieobecności, ale też - co w realiach kontrolowanej sprawy ma znaczenie zasadnicze - na okoliczność, iż o nieobecnościach w dniach 22 i 24 listopada 2011 r., mających nawet w świetle jego twierdzeń charakter nieobecności z przyczyny z góry wiadomej (konieczność stawiennictwa na wezwanie w sądzie powszechnym i uiszczenia opłaty sądowej) powiadomił we właściwym trybie bezpośredniego przełożonego.
Wobec prawomocnego przesądzenia o nieusprawiedliwionym charakterze nieobecności w dniach 29 i 30 listopada 2011 r. oraz prawidłowego wykazania takiego charakteru nieobecności w dniach 22 i 24 listopada 2011 r., organy słusznie dokonały potrącenia w wysokości 4/30 uposażenia miesięcznego.
Podobnie słusznie zostało to następnie zaaprobowane przez Sąd I instancji.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a.