Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 190/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę C. K. na pismo informacyjne Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] (dalej pismo z [...] grudnia 2015 r.).
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem skargi jest pismo z [...] grudnia 2015 r. Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie (dalej Prezes IPN) w związku z wnioskiem z 20 sierpnia 2015 r. C. K. (dalej skarżący bądź strona) o udostępnienie na podstawie art. 35c ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu [Dz. U. z 2014 r., poz. 1075 ze zm., dalej uIPN] dokumentów osobowych dotyczących funkcjonariusza organu bezpieczeństwa o nazwisku M. pełniącego służbę w Krośnie nad Wisłokiem.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że dnia 20 sierpnia 2015 r. do Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie wpłynął wniosek skarżącego o udostępnienie na podstawie art. 35c ust. 1 uIPN dokumentów osobowych dotyczących funkcjonariusza organu bezpieczeństwa o nazwisku M., pełniącego służbę w Krośnie nad Wisłokiem.
Pismem z 2 października 2015 r. organ poinformował stronę, że w wyniku prowadzonych poszukiwań w Cyfrowym Archiwum, w Wydziale Informacji i Sprawdzeń w Warszawie oraz w zasobie Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w Rzeszowie, nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących funkcjonariusza służby bezpieczeństwa PRL o nazwisku M..
Pismem z 14 października 2015 r. skarżący wystąpił do Prezesa IPN z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, podając, że z posiadanych informacji wynika, że istnieją dokumenty dotyczące funkcjonariusza o nazwisku M. i ponownie wystąpił o ich udostępnienie.
Pismem z [...] grudnia 2015 r. organ poinformował stronę, że na podstawie obowiązujących przepisów prawa, w przedmiotowej sprawie złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest niecelowe. W piśmie podano, że prawidłowo został poinformowany o przebiegu kwerendy archiwalnej i o możliwości złożenia dodatkowego wniosku o udostępnienie dokumentów, dotyczących funkcjonariusza o nazwisku M. pełniącego służbę w innych miastach niż Krosno nad Wisłokiem.
C. K. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na pismo z [...] grudnia 2015 r. nr [...]. Skarżący nie zgodził się ze sposobem załatwienia jego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, procesowego i zasad współżycia społecznego. Stwierdził, że jego wniosek nie został należycie rozpatrzony. Organ nie zbadał rzetelnie sprawy i nie udzielił wyczerpujących informacji o zebranych w toku postępowania ustaleniach.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie. Zdaniem organu przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie obejmują skarg na pisma informacyjne, za które należy uznać zaskarżone pismo z dnia [...] grudnia 2015 r.
Wojewódzki Sąd uznał, że przedmiotowa skarga jest niedopuszczalna, ponieważ kwestionowane przez skarżącego pismo, nie jest decyzją administracyjną, ani żadnym aktem wymienionym w art. 3 § 2 ppsa, jest jedynie skierowanym do strony pismem informacyjnym.
Pismo z [...] grudnia 2015 r. nie zawiera rozstrzygnięcia odmawiającego dostępu do wnioskowanych dokumentów osobowych, nie rozstrzyga żadnej sprawy administracyjnej ani nie kształtuje praw lub obowiązków skarżącego. Nie stanowi władczego i jednostronnego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach indywidualnej osoby. Ma ono wyłącznie charakter informacyjny; opisuje jedynie procedurę jakiej podlega wniosek o udostępnienie dokumentów osobowych.
Z uwagi na wyżej wymienione cechy zaskarżone pismo z [...] grudnia 2015 r. nie podlega kontroli sądu administracyjnego i nie może być przedmiotem skutecznie wniesionej skargi.
Sąd I instancji odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 58 § 3 ppsa.
W skardze kasacyjnej C. K. reprezentowany przez adw. M. K. zarzucił naruszenie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 1 ppsa przez odmowę dokonania kontroli działalności administracji publicznej - Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu a w związku z tym niezasadne odrzucenie skargi.
Wniósł o: uchylenie skarżonego postanowienia i uwzględnienie skargi ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; zasądzenie na rzecz adw. M. K. kosztów pomocy świadczonej z urzędu, które to koszty nie zostały uiszczone ani w całości ani w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu jawnym. Stosownie do art. 182 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. 846, dalej ppsa), skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym. W świetle art. 90 § 2 ppsa sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie stwierdził zasadności zastosowania powyższego rozwiązania, bowiem rozprawa nie przyczyniłaby się do pełniejszego wyjaśnienia sprawy ponad to, co wynika ze zgromadzonych dokumentów. Art. 90 § 2 ppsa wskazuje jedynie na kompetencję sądu administracyjnego, a decyzja o ewentualnym skierowaniu sprawy na rozprawę zależy zawsze od uznania sądu i ewentualne wnioski stron postępowania nie mają dla sądu charakteru wiążącego (B. Dauter w: w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, uw. 6 do art. 90).
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania określone enumeratywnie w § 2 art. 183 ppsa, które w rozpoznawanej sprawie nie występują.
Wskazać należy, że podstawowym kryterium, które określa i statuuje kognicję sądów administracyjnych do kontroli rozstrzygnięć administracyjnych jest rodzaj i charakter prawnej formy działania administracji publicznej, wyznaczony przez art. 3 § 2 ppsa. Przepis ten enumeratywnie wymienia akty, jak i czynności z zakresu administracji publicznej, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W doktrynie i orzecznictwie trafnie wskazuje się, że akty i czynności o których mowa w ww. przepisie mają charakter władczy, choć nie mają charakteru decyzji lub postanowienia, nie mają charakteru aktów stosowania prawa, ponieważ nie kształtują sytuacji prawnej indywidualnego adresata na podstawie normy prawnej, są podejmowane w sprawach indywidualnych, muszą mieć charakter publicznoprawny, ponieważ tylko w tym zakresie działalność administracji została poddana sądowej kontroli, a ponadto dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisu prawa, jak też musi istnieć ścisły i bezpośredni związek między działaniem (zaniechaniem określonego działania) organu administracji a możliwością realizacji uprawnienia (obowiązku) wynikającego z przepisu prawa przez podmiot niepowiązany organizacyjnie z organem wydającym dany akt lub podejmującym daną czynność.
Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że pismo Prezesa IPN z [...] grudnia 2015 r. przesłanek tych nie spełnia. Jest to bowiem pismo informujące i jako takie nie zawiera trzech decydujących cech, które pozwoliłyby zakwalifikować je jako "inny akt lub czynności za zakresu administracji publicznej", tj. nie jest władczym przejawem woli organu administracji publicznej (władczym rozstrzygnięciem), lecz jest oświadczeniem wiedzy; nie wskazuje podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a przede wszystkim nie rozstrzyga konkretnej sprawy administracyjnej w stosunku do konkretnej osoby fizycznej, a jedynie w sposób generalny wyjaśnia skarżącemu, że na podstawie obowiązujących przepisów prawa złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest niecelowe. W piśmie podano, że skarżącego prawidłowo poinformowano o przebiegu kwerendy archiwalnej i o możliwości złożenia dodatkowego wniosku o udostępnienie dokumentów, dotyczących funkcjonariusza o nazwisku M. pełniącego służbę w innych miastach niż Krosno nad Wisłokiem (k. 1-2 akt administracyjnych).
Pismo nie mogło być ocenione "przez pryzmat art. 3 § 1 pkt 4 ppsa" (s. 3 skargi kasacyjnej), bowiem § 1 art. 3 ppsa nie dzieli się na punkty. Z przyczyn wyżej podniesionych pismo z [...] grudnia 2015 r. nie jest innym aktem lub czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ppsa.
Sąd I instancji trafnie wskazał, że w sprawie zachodziła przesłanka z art. 58 § 1 pkt 1 ppsa (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, s. 191, uw. 3 lit. a). Pismo z [...] grudnia 2015 r., mające charakter stricte informacyjny, nie podlega kontroli sądów administracyjnych. Tym samym, skarga złożona do Sądu I instancji prawidłowo została odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ppsa, jako nienależąca do właściwości sądu administracyjnego.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 1 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w postanowieniu o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 ppsa), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261. Pełnomocnik skarżącego winien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wniosek wraz ze stosownym oświadczeniem.