Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 14 października 2005 r., oddalił skargę P. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia [...], utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...], orzekającą o zwolnieniu skarżącego ze służby w Izbie Celnej w [...], wydaną w powołaniu na art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) w związku z wniesieniem przeciwko niemu aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd, odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) nowelizującej art. 25 ustawy o Służbie Celnej poprzez wprowadzenie do tego przepisu nowego pktu 8a stanowiącego, że funkcjonariusza celnego zwalnia się w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 19 października 2004 r. stwierdził, że art. 2 pkt 1 i 2 powyższej ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej, jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Ponieważ orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP) – kwestia konstytucyjności tego przepisu została rozstrzygnięta.
Ustawa nowelizacyjna weszła w życie z dniem 20 sierpnia 2003 r., natomiast akt oskarżenia przeciwko skarżącemu wniesiony został 30 czerwca 2003 r., tj. przed datą wejścia w życie znowelizowanego przepisu art. 25, jednakże zgodnie z art. 3 tej ustawy, postępowania wszczęte i niezakończone ostatecznie przed wejściem w życie tej ustawy, podlegają rozpatrzeniu wg przepisów dotychczasowych. W sprawie niniejszej dla oceny, jakie przepisy należało stosować, istotne było ustalenie daty wszczęcia postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją. Za datę tę należy uznać dzień 26 sierpnia 2003 r., bowiem w tej dacie podjęta została pierwsza czynność organu w tym postępowaniu – wydana została decyzja o zwolnieniu skarżącego ze służby. Postępowanie administracyjne w sprawie niniejszej zostało więc wszczęte w czasie obowiązywania art. 25 w zmienionym brzmieniu i
Sygn. akt I OSK 236/06 zastosowanie tego przepisu w sprawie było zgodne z powołanym art. 3 ustawy, a tym samym podnoszony w skardze zarzut retroakcji jest bezzasadny.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł P. P. reprezentowany przez adwokata, żądając uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Autor skargi zarzucił, że wymieniony wyrok wydany został z naruszeniem art. 25 ust. 1 pkt 8a powyższej ustawy o Służbie Celnej w związku z art. 2 i art. 8 Konstytucji RP polegającym na uznaniu, że zastosowanie wobec skarżącego przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a pow. ustawy nie narusza zakazu retroakcji.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący akcentuje, że skoro wniesienie aktu oskarżenia przeciwko niemu miało miejsce przed wejściem w życie znowelizowanego przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a, to stosownie do konstytucyjnej zasady lex retro non agit przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawie niniejszej. Zdaniem skarżącego – sądy są uprawnione do niestosowania ustaw sprzecznych z Konstytucją – taką tezę zaprezentowano w wyroku NSA z dnia 9 października 1998 r. Dlatego - Sąd w sprawie niniejszej powinien zastosować przepisy Konstytucji w sposób bezpośredni i odmówić zastosowania wskazanego przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Podnoszona przez skarżącego okoliczność, że akt oskarżenia został wniesiony przed wejściem w życie ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej nie uzasadnia zarzutu, iż wprowadzony tą ustawą przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a nie ma zastosowania w sprawie niniejszej.
Jak trafnie wskazał Sąd I instancji, istotą tego przepisu jest samo oskarżenie, a nie data wniesienia tego oskarżenia. Podgląd taki wyrażony został przez NSA w szeregu wyroków wydanych w analogicznych sprawach (wyroki z dnia 9 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 866/05 i sygn. akt I OSK 988/00, I OSK 907/05 oraz z dnia 23 czerwca 2006 r. OSK I 1280/05). Skoro bowiem w dacie orzekania istniał określony stan spowodowany wniesieniem aktu oskarżenia i nadal trwał stan zawisłości sprawy przed sądem zainicjowany wniesieniem tego aktu oskarżenia, to nie można twierdzić, że stosując ten przepis naruszono zasadę niedziałania prawa wstecz. W takiej sytuacji mamy do czynienia z bezpośrednim jego działaniem w związku z istnieniem stanu faktycznego – zawisłości sprawy karnej przed sądem w dacie obowiązywania tego przepisu. Zarzut retroakcji byłby zasadny tylko wówczas, gdyby przepis wiązał skutki prawne z datą zdarzenia, mającego miejsce w przeszłości. Tymczasem przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a wiąże skutek prawny ze zdarzeniem, które wprawdzie zaistniało wcześniej, ale istniało nadal, a nowe prawo wiązało z nim określone skutki. Zwolnienie skarżącego ze służby nie było więc wyłącznym skutkiem jego wcześniejszego oskarżenia, ale spowodowane było stanem zaistniałym w związku z wniesienie aktu oskarżenia. Akt oskarżenia nadal funkcjonował i zgodnie z nowym brzmieniem art. 25 ust. 1 pkt 8a wywoływał określony skutek prawny.
Na marginesie jedynie, odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej, jakoby Sąd Administracyjny był uprawniony do niestosowania przepisów ustawy, sprzecznej – zdaniem skarżącego – z Konstytucją RP należy wskazać, że problem bezpośredniego stosowania przez sądy przepisów Konstytucji wielokrotnie wyjaśniał Trybunał Konstytucyjny (por. orzeczenia P 12/98, P 8/00, U 4/07, Sk 19/99). Najpełniej problem ten omówiono w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2000 r. P 4/99 wskazując, że w żadnym przypadku podstawą odmowy zastosowania przez sąd przepisów ustawowych nie może być zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji. To podstawowe stwierdzenie Trybunału Konstytucyjnego oznacza przede wszystkim, że bezpośredniość stosowania Konstytucji nie oznacza kompetencji do kontroli przez sądy konstytucyjności obowiązujących ustaw. Tryb tej kontroli został bowiem wyraźnie i jednoznacznie ukształtowany przez samą Konstytucję w przepisie art. 188, który zastrzega orzekanie w tych sprawach do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego.
Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 23 sierpnia 1994 r. I PRN 53/94 oraz z dnia 30 października 2002 r. V CKN 1456/00 akcentuje, że domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a związanie sędziego ustawą przewidziane w art. 178 ust. 1 Konstytucji obowiązuje dopóty, dopóki ustawie tej przysługuje moc obowiązująca. Pogląd ten w całej rozciągłości podziela skład orzekający w sprawie niniejszej.
Z wyżej przytoczonych względów, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.