Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 23 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2371/20

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z 28 stycznia 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 1855/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skarg M. P. i A. I., uchylił decyzję Prezesa [...] z [...] czerwca 2018 r. znak: [...] w części utrzymującej w mocy własną decyzję z [...] października 2017 r., znak: [...] w części umorzenia postępowania w zakresie ustalenia terminu usunięcia naruszenia przez przewoźnika lotniczego art. 7 ust. 1 lit. b w związku z art. 6 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, w stosunku do skarżących.

W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik Prezesa [...] zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.:

1. - art. 205b ust. 1 pkt 2 ustawy z 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ w zw. z art. 205a ust. 1 i 209b ust. 1 ustawy - Prawo lotnicze oraz w zw. z art. 7 ust. 1 lit. b, art. 6 ust. 1 lit. b i art. 16 ust. 1 i 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. U.E. L z 17 lutego 2004 r., s.
2. 1) - dalej rozporządzenie 261/2004, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego polegające na przyjęciu, że prawomocny wyrok sądu powszechnego oddalający roszczenie pasażera o odszkodowanie na podstawie art. 7 ust. 1 lit. b rozporządzenia 261/2004 nie ma wpływu na orzeczenie przez organ w zakresie określenia obowiązku i terminu jego usunięcia przewidzianego w art. 205b ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo lotnicze, podczas gdy prawidłowe zastosowanie tego przepisu w stanie faktycznym sprawy wymagało uznania, że prawomocny wyrok sądu powszechnego przemiennie właściwego, zamyka drogę do powtórnego rozpoznania tej sprawy, wobec czego skarżący kasacyjnie organ zobowiązany był utrzymać w mocy decyzję I instancji umarzającą postępowanie w zakresie określenia obowiązku i terminu jego usunięcia ze względu na materialną prawomocność wyroku sądu powszechnego,
3. - art. 778 kc w zw. z art. 205b ust. 1 pkt 2, art. 205a ust. 1 i 209b ust. 1 ustawy - Prawo lotnicze oraz w zw. z art. 7 ust. 1 lit. b oraz art. 6 ust. 1 lit. b i art. 16 ust. 1 i 2 rozporządzenia 261/2004, przez jego niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło Sąd I instancji do błędnego wniosku, że skarżący kasacyjnie organ orzekał o przedawnieniu roszczenia pasażerów M. P. i A. I. względem przewoźnika lotniczego [...] S.A. z tytułu odszkodowania przewidzianego w art. 7 ust. 1 lit. b rozporządzenia 261/2004, na podstawie art. 778 kc w zakresie, w jakim na podstawie art. 205b ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo lotnicze utrzymał w mocy decyzję I instancji umarzającą postępowanie w przedmiocie określenia obowiązku i terminu jego usunięcia.

W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. - art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 i 2 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 133 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.) – dalej ppsa, przez naruszenie obowiązku kontroli działalności administracji publicznej, które polegało na uchyleniu decyzji z [...] czerwca 2018 r., znak: [...], w sytuacji kiedy decyzja ta oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] października 2017 r., znak: [...], zostały wydane zgodnie z obowiązującym prawem materialnym oraz przy ich wydawaniu została zachowana wymagana przepisami procedura,
2. - art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 ppsa i w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art., 80 i art. 105 § 1, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa w zw. z art. 365 § 1 kpc, przez dokonanie przez Sąd I instancji własnych ustaleń faktycznych sprzecznych z materiałem dowodowym, tj. ustalenie, że organ zobowiązany był uchylić decyzję I instancji i rozpoznać skargę pasażerów M. P. i A. I. w zakresie określenia obowiązku przewoźnika lotniczego [...] S.A. i terminu jego usunięcia, gdy w obrocie prawnym pozostaje prawomocne orzeczenie sądu powszechnego, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że pozostawanie w obrocie prawnym prawomocnego wyroku sądu powszechnego uczyniło postępowanie przed organem administracji publicznej w tym zakresie bezprzedmiotowym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano argumenty mające przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku.

W odpowiedziach na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżących do Sądu I instancji wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niewystarczające do uchylenia zaskarżonego wyroku. Pomimo bowiem częściowo błędnego uzasadnienia zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu.

W uchwale z 7 lutego 2014 r., sygn. akt III CZP 113/13, Sąd Najwyższy stwierdził, że w sprawie, w której pasażer domaga się od przewoźnika lotniczego odszkodowania za opóźniony lot na podstawie art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. U.E. L z 17 lutego 2004 r., s.

1. 1) zachodzi przemienność drogi postępowania przed sądami powszechnymi lub przed Prezesem [...].

Naczelny Sąd Administracyjny podziela przedstawiony pogląd, co w konsekwencji oznacza, że sprawa odszkodowania wynikająca z tej samej podstawy materialnoprawnej, jak w niniejszej sprawie - tj. z art. 7 ust. 1 lit. b w zw. z art. 6 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 – i między tymi samymi stronami, nie może być przedmiotem dwóch rozstrzygnięć wydanych przez organy działające w ramach przemiennej właściwości. Przemienność postępowania ma charakter procesowy ale dotyczy tej samej materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, dlatego skutkiem prawnym przemiennej właściwości sądu cywilnego i organu administracji w niniejszej sprawie, w której występują te same strony, tj. skarżący do Sądu I instancji i przewoźnik lotniczy, jest dopuszczalność prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy tylko przez jeden z tych organów.

Jakkolwiek bowiem z przepisów ustawy z 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (Dz.U. z 2018 r. poz. 1183, ze zm.) nie wynika dopuszczalność stosowania w postępowaniu administracyjnym przed Prezesem [...] przepisów kpc, jak wskazano to w odpowiedzi na skargę kasacyjną – to jednak z samej treści art. 365 § 1 kpc wynika, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Równorzędność mocy wiążącej ustawy – Prawo lotnicze i ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oznacza, że organem administracji publicznej, w rozumieniu powołanego art. 365 § 1 kpc, jest Prezes [...] będący centralnym organem administracji rządowej w sprawach lotnictwa cywilnego - zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy – Prawo lotnicze, dlatego omawiany art. 365 § 1 kpc znajduje zastosowanie także wobec Prezesa [...].

W konsekwencji zaś związania art. 365 § 1 kpc Prezes [...] związany jest także art. 366 kpc, który stanowi, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami.

Prezes [...] jest zatem związany prawomocnym wyrokiem sądu cywilnego w sprawie rozstrzyganej na podstawie art. 7 ust. 1 lit. b rozporządzenia (WE) nr 261/2004, niezależnie od motywów tego rozstrzygnięcia i dlatego nie może rozstrzygać sprawy już prawomocnie rozstrzygniętej przez sąd cywilny między skarżącymi do Sądu I instancji a przewoźnikiem lotniczym. W niniejszej sprawie nie zostało jednak ustalone, czy wyroki Sądu Rejonowego dla m.st. [...]: z [...] marca 2017 r., sygn. akt [...] o oddaleniu powództwa M. P. oraz z [...] sierpnia 2017 r., sygn. akt [...], o oddaleniu powództwa A. I., były prawomocne w chwili podejmowania decyzji przez Prezesa [...] z [...] czerwca 2018 r., znak: [...], na co zwrócił także uwagę Sąd I instancji wskazując, że od wyroków tych - według informacji zawartych w aktach sprawy - zostały złożone apelacje.

Pomimo zatem błędnej argumentacji Sądu I instancji co do braku związania Prezesa [...] prawomocnymi rozstrzygnięciami sądu cywilnego w sprawach odszkodowawczych wytoczonych przez skarżących do Sądu I instancji na podstawie przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 wobec przewoźnika lotniczego, rozstrzygnięcie zaskarżonego wyroku należy uznać za odpowiadające prawu. Obowiązkiem organu przy ponownym rozstrzyganiu sprawy będzie więc ustalenie, czy powództwa cywilne skarżących do Sądu I instancji w granicach zbieżnych z zakresem prowadzonego postępowania administracyjnego zostały prawomocnie rozstrzygnięte, co ma znaczenie dla sposobu zakończenia postępowania administracyjnego w kontekście skutków wynikających z art. 365 § 1 i art. 366 kpc.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 193 zdanie drugie ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 207 § 2 ppsa odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz skarżących do Sądu I instancji ze względu na to, że w odpowiedzi na skargę kasacyjną ograniczono się do poparcia tej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku, która została oceniona w niniejszym postępowaniu, jako błędna.