Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 października 2017 r. oddalił skargę M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] 2017 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] 2016 r. o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na ocieplenie i wytynkowanie łazienki, zakup opału i pralki oraz odgrzybienie pomieszczeń mieszkalnych.
Odmowa przyznania M. K. specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na wskazane potrzeby nastąpiła po ustaleniu jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Przyjęto zatem, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Rodzina utrzymuje się z emerytury wnioskodawczyni w wysokości [...] zł oraz emerytury męża w wysokości [...] zł. Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.). Organy rozważyły zatem możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 ust. 1 tej ustawy. Dokonując zatem dalszych ustaleń organy przyjęły, że małżonkowie mieszkają w budynku wolnostojącym, zajmują dwa pomieszczenia, tj. pokój i kuchnię. Syn wnioskodawczyni zamieszkuje wspólnie z córką w tym samym budynku, jednak prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe.
Zdaniem organów, syn strony powinien również ponosić koszty związane z remontem oraz wyposażeniem łazienki. Zaznaczono, że decyzją z [...] 2016 r. przyznano wnioskodawczyni specjalny zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie na likwidację barier technicznych zgodnie z potrzebami osoby niepełnosprawnej w wysokości [...] zł. W ocenie organów w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, upoważniający organ do przyznania przedmiotowego zasiłku.
M. K. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Sąd wskazał, że wobec niekwestionowanych ustaleń przyjętych przez organy, nie ulega wątpliwości, że uzyskiwany przez rodzinę skarżącej dochód przekracza wysokość kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. 514 zł na osobę w rodzinie. Brak jest zatem podstaw do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy.
W ocenie Sądu słusznie też organy stwierdziły, że w przypadku skarżącej nie zostały również spełnione przesłanki do przyznania zasiłku na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten wymaga dla przyznania specjalnego zasiłku celowego wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", co oznacza znajdowanie się w szczególnej sytuacji życiowej. Z konstrukcji tego przepisu wynika również, że decyzja podejmowana przez organ administracji publicznej nie zależy od uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ nie ma obowiązku automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia, a zwłaszcza w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej, regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).
Zdaniem Sądu, organy pomocy społecznej prawidłowo uznały, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu w art. 41 ustawy o pomocy społecznej i brak było podstaw do przyznania wnioskodawczyni świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na ocieplenie i wytynkowanie łazienki, zakup opału i pralki oraz odgrzybienie pomieszczeń mieszkalnych. Za zdarzenie o charakterze szczególnym nie można uznać ww. potrzeb skarżącej związanych z zakupem opału i pralki, odgrzybieniem pomieszczeń mieszkalnych, czy też wyremontowaniem łazienki. Istotne jest przy tym, jak podkreślił Sąd, że syn wnioskodawczyni mimo, że prowadzi osobne gospodarstwo domowe, to – jak wynika z analizy wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] 2016 r. – korzysta on ze wspólnych pomieszczeń w zamieszkiwanym budynku. Powinien on zatem partycypować w kosztach związanych z utrzymaniem i remontowaniem budynku, w tym łazienki, czy też w kosztach zakupu opału.
Trudno też uznać, że potrzeby te są to zdarzenia nagłe i nadzwyczajne. Z akt sprawy wynika ponadto, że decyzją Burmistrza [...] z [...] 2016 r. przyznano skarżącej zasiłek celowy specjalny na dofinansowanie na likwidację barier technicznych zgodnie z potrzebami osoby niepełnosprawnej w [...] 2016 r. w wysokości [...] zł.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji są zgodne z prawem. Organy prawidłowo uznały, że w niniejszej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający skarżącą do otrzymania świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego i nie można zarzucić, że odmawiając wnioskowanego świadczenia, organy pomocy społecznej naruszyły granice uznania administracyjnego.
W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku M.K., reprezentowana przez adwokata działającego w ramach przyznanego skarżącej prawa pomocy, podniosła zarzuty naruszenia następujących przepisów prawa materialnego:
- 1. art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich błędne zastosowanie polegające na nieudzieleniu skarżącej pomocy społecznej w rozmiarze odpowiednim do okoliczności, to jest jej ciężkiej sytuacji bytowej i materialnej, co z kolei uniemożliwia skarżącej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka;
- 2. art. 39 w zw. z art. 41 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędną wykładnię pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek" polegającej na przyjęciu, że sytuacja życiowa, w której znalazła się skarżąca nie odbiega od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego oraz poprzez błędne przyjęcie, że w pierwszej kolejności pomieszczenie socjalne winno być wykończone przy finansowym wsparciu syna skarżącej podczas gdy on dofinansował budowę pomieszczenia sanitarnego z własnych oszczędności ([...]złotych) oraz przy wsparciu Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie ([...] złotych), w konsekwencji czego odmówiono skarżącej zasiłku celowego.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Jednocześnie pełnomocnik skarżącej zwrócił się o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Oświadczył również o zrzeczeniu się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Na wstępie wypada zauważyć, że w doktrynie podkreśla się, iż udzielenie pomocy społecznej powinno następować wówczas, gdy osoba lub rodzina nie jest w stanie zaspokoić swoich potrzeb z dochodów otrzymywanych z pracy lub świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Państwo nie wyręcza jednostki, gdy jest ona samowystarczalna, wspomaga ją w chorobie, starości, niepełnosprawności, macierzyństwie i ratuje w sytuacjach kryzysowych, których nie jest ona w stanie samodzielnie przezwyciężyć. Rolą organów władzy jest stworzenie podstawowych warunków umożliwiających godną egzystencję. Kiedy warunki bytowe ulegają skrajnemu pogorszeniu, władze publiczne powinny udzielić jednostce lub rodzinie wsparcia. Celami pomocy społecznej są doprowadzenie do życiowego usamodzielnienia świadczeniobiorców oraz zintegrowanie ich ze środowiskiem. (...) Pomoc ta ma charakter przejściowy i zakłada aktywizację podmiotów z niej korzystających. (I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz. Wyd. IV. 2017, Lex)
Warunkiem przyznania zasiłku celowego w jego podstawowej formie jest uzyskiwanie dochodu, który nie przekracza kwot określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, jak stanowi art. 41 ww. ustawy, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (pkt 1), albo zasiłek okresowy, celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (pkt 2). Przyznanie takiego świadczenia oparte jest na uznaniu administracyjnym. Obowiązkiem zatem organu, do którego zwrócono się o udzielenie pomocy w zaspokojeniu swoich potrzeb, w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego, jest rozważenie sytuacji życiowej wnioskodawcy w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego".
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. (por. wyrok NSA z 23 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 383/17)
W warunkach rozpoznawanej sprawy zgodzić się należy z Sądem I instancji, że organy dokonały prawidłowej oceny okoliczności faktycznych, które mogły spowodować przyznanie skarżącej pomocy w zaspokojeniu wnioskowanej potrzeby. Nie budzi wątpliwości, że skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy w trybie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji zasadnym było rozważenie wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 tej ustawy. Dokonując oceny spełnienia tej przesłanki należało zakres i charakter wnioskowanej potrzeby odnieść do warunków materialnych i życiowych strony. W tym kontekście na uwagę zasługuje wynikający z akt administracyjnych fakt, że pomimo prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego syn wnioskodawczyni użytkuje pomieszczenia mieszkalne objęte zakresem zgłoszonej potrzeby. Powinien zatem partycypować w kosztach związanych z ociepleniem i wytynkowaniem łazienki, zakupem opału, czy odgrzybieniem pomieszczeń mieszkalnych.
Wszystkie te potrzeby, jak również wnioskowana konieczność zakupu pralki, przy spełnieniu kryterium dochodowego nie mogły być uznane za zdarzenia nagłe, głęboko ingerujące w plany życiowe strony. Podkreślić trzeba, że sytuacja materialna i życiowa skarżącej jest stabilna i nie odbiega od innych typowych przypadków, które kwalifikują się do otrzymania pomocy społecznej. Niepełnosprawność, czy choroby związane z wiekiem - do których to okoliczności odwołuje się skarga kasacyjna - nie można uznać za okoliczność nadzwyczajną uzasadniającą przyjęcie, że wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Nie sposób zatem zgodzić się ze skargą kasacyjną, że Sąd I instancji dokonał niewłaściwej oceny przesłanek warunkujących przyznanie skarżącej zasiłku celowego.
Z powyższych względów za nieusprawiedliwione należało uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty.
Mając powyższe rozważania na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Należne natomiast od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 p.p.s.a.