Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 14 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 345/13 oddalił skargę W. D. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z [...] czerwca 2012 r. nr [...] Starosta Krakowski orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz W. D., s. W. i S., za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...]ha, obr. [...], jedn. ewid. [...], nabytą z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę Kraków, zajętą pod drogę gminną, ulicę [...] w Krakowie, na podstawie decyzji Wojewody Małopolskiego z [...] stycznia 2012 r. nr [...].
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że określony w art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną termin jest terminem zawitym, którego upływ powoduje utratę przysługującego stronie prawa w razie niezrealizowania go we wskazanym czasie. Roszczenie przestaje przysługiwać bez względu na to, z jakiego powodu uprawniona osoba nie złożyła stosownego wniosku w terminie.
Wobec faktu, że W. D. złożył wniosek o ustalenie odszkodowania z uchybieniem wyżej wymienionego, zawitego terminu, należało odmówić ustalenia i wypłaty odszkodowania na jego rzecz, w trybie art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Po rozpoznaniu odwołania A. D., wniesionego od powyższej decyzji, Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję Starosty Krakowskiego z [...] czerwca 2012 r. nr [...] i orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz: W. D., s. W. i S. oraz A. D., c. J. i S. - na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej, za ww. nieruchomość.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, iż postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] prowadzone było na wniosek złożony przez W. D., jednakże z uwagi na regulację art. 36 § 2 k.r.i.o., wniosek W. D. z 30 stycznia 2012 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość został skutecznie złożony również w stosunku do A. D. Powyższe powoduje, iż osoba ta jest stroną postępowania administracyjnego i winno wobec niej również zostać wydane rozstrzygnięcie w zakresie zgłoszonego wniosku o odszkodowanie.
W dalszej części uzasadnienia Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji, że do uzyskania odszkodowania konieczne jest łączne spełnienie trzech przesłanek, w szczególności wystąpienie przez poprzedniego właściciela z wnioskiem o odszkodowanie w terminie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r.
Wniosek W. D. i A. D. z 30 stycznia 2012 r. o ustalenie odszkodowania złożony został z uchybieniem terminu określonego w tym przepisie, a zatem należało orzec o odmowie jego ustalenia i wypłaty, bez konieczności badania pozostałych przesłanek. Termin na składanie wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania wyznaczony przez ustawodawcę (1 stycznia 2001 r. - 31 grudnia 2005 r.) ma charakter materialnoprawny, co oznacza, iż skutkiem jego uchybienia jest wygaśnięcie roszczenia o przyznanie odszkodowania. Termin prawa materialnego jest terminem, który ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację praw podmiotowych, a jego skuteczny upływ powoduje wygaśnięcie określonego prawa podmiotowego lub niemożliwość jego realizacji. Dodatkowo organ odwoławczy powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07, w którym stwierdzono zgodność omawianej regulacji z Konstytucją RP.
Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. D., zarzucając jej niezgodność z prawem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę podkreślił, że wobec jednoznacznego stwierdzenia zawartego w art. 73 ust. 4 zd. ostatnie ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, iż po 31 grudnia 2005 r. roszczenie o odszkodowanie wygasa, nie jest istotne jakie były przyczyny niezłożenia wniosku o odszkodowanie w ustawowym terminie. Nie ma również możliwości przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o odszkodowanie. Z dniem 1 stycznia 2006 r. roszczenie skarżącego wygasło i w chwili obecnej nie ma prawnych możliwości przyznania mu ekwiwalentu za nieruchomość przejętą z mocy prawa na własność Gminy Kraków.
W ocenie Sądu I instancji Wojewoda Małopolski prawidłowo zreformował wydaną w I instancji decyzję, która pomijała A. D. jako wnioskodawczynię. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podzielił stanowisko, iż w świetle art. 36 § 2 k.r.i.o. należało przyjąć, że wniosek W. D. z 30 stycznia 2012 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość został skutecznie złożony również w stosunku do A. D. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł W. D., zarzucając naruszenie:
- 1) prawa materialnego, a mianowicie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że doszło do wygaśnięcia roszczenia do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie i wypłacenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, podczas gdy z okoliczności faktycznych sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że podmiot uprawniony nie miał możliwości skorzystania z przysługującego mu prawa;
- 2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 1 p.p.s.a. oraz art. 3 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżącego w skardze zarzutu niezgodności z prawem, a także nieustosunkowanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w uzasadnieniu wyroku do tego zarzutu, a także nieskonfontowanie zarzutu i zastrzeżeń skarżącego ze stanowiskiem organu oraz zgromadzonym materiałem dowodowym.
Wskazując na powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach kasacyjnych, jednak żaden z podniesionych w niej zarzutów nie mógł zostać uznany za słuszny, gdyż zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż wniosek z dnia 30 stycznia 2012 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość, która z mocy prawa przeszła na własność Gminy Kraków skarżący skierował do organu z uchybieniem terminu wskazanego w art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
W art. 73 ust. 4 powołanej ustawy ustawodawca określił termin do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania - wprowadził wymóg złożenia wniosku w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. i przyjął, że po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Zatem wyłączną przesłanką wszczęcia i prowadzenia postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną jest złożenie stosownego wniosku przez osobę uprawnioną do uzyskania odszkodowania w wyznaczonym przez ustawodawcę terminie. Termin ten, jak wynika wprost z ustawy zakreślony został w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Przekroczenie powyższego terminu skutkuje, co również expressis verbis wynika z cytowanego przepisu, wygaśnięciem roszczenia. Powyższe oznacza, że aby roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania było roszczeniem skutecznym, koniecznym jest łączne spełnienie ustawowych przesłanek w postaci: złożenia stosownego wniosku, złożenia go przez uprawnioną do tego osobę i złożenia go w terminie wyraźnie w ustawie wskazanym do dokonania tej czynności. Termin ten jest terminem zawitym.
Terminy zawite są terminami, które w sposób wyraźny i precyzyjny zostały w ustawie wskazane. Ustawa wprost określa początek oraz długość trwania takich terminów, o których mowa, nie ma w związku z tym miejsca na swobodną interpretację, co oznacza swoisty rygoryzm w egzekwowaniu dotrzymywania terminów przez stronę. Zaniechanie dokonania czynności w terminie wskazanym w ustawie, skutkuje jej bezskutecznością i wygaśnięciem przysługującego prawa. Podkreślenia wymaga ponadto, iż terminy zawite nie są terminami, do których stosuje się przepisy k.p.a. o przywracaniu terminów, przywracane są bowiem terminy procesowe, nie zaś materialnoprawne - takie jak termin dochodzenia roszczenia odszkodowawczego, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy (taki pogląd był wielokrotnie prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego np.: wyroki z dnia: 1 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 394/06, LEX nr 348011; z dnia 30 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1410/09).
W tym miejscu warto zauważyć, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07 (OTK-A 2009/8/123, Dz. U. RP 2009/160/1275, LEX nr 515880) orzekł, iż art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, Nr 162, poz. 1126, z 2000 r. Nr 6, poz. 70, Nr 12, poz. 136, Nr 17, poz. 228, Nr 19, poz. 239, Nr 52, poz. 632, Nr 95, poz. 1041 i Nr 122, poz. 1312, z 2001 r. Nr 45, poz. 497, Nr 100, poz. 1084, Nr 111, poz. 1194 i Nr 145, poz. 1623 oraz z 2009 r. Nr 31, poz. 206) w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Wracając na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż okolicznościami bezspornymi pozostaje fakt posiadania przez wnioskodawcę uprawnień właścicielskich względem zajętej od dnia 1 stycznia 1999 r., działki nr [...] pod drogę publiczną ulicę [...], która z mocy prawa przeszła na własności Gminy Kraków o czym orzekł Wojewoda Małopolski w decyzji z dnia [...] stycznia 2012 r. Decyzja ta stanowi podstawę, zgodnie z art. 73 ust. 3 ustawy, do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, art. 73 ustawy. Decyzja ta jednak ma charakter jedynie deklaratoryjny. Fakt, że dopiero na podstawie tej decyzji właściciel, czyli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, może skutecznie żądać ujawnienia swojego prawa w księdze wieczystej nie oznacza, że nabycie nieruchomości przez podmioty wskazane w art. 73 ust. 1 nie nastąpiło z dniem 1 stycznia 1999 r.
Żaden przepis ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną lub jakiejkolwiek innej ustawy nie uzależniał samego złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania od wydania decyzji przez wojewodę stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności. Co najwyżej tak złożony wniosek spowodowałby wszczęcie postępowania, które następnie zostałoby zawieszone w oczekiwaniu na decyzję wojewody.
W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że roszczenie skarżącego kasacyjnie wygasło z dniem 31 grudnia 2005 r. Zarzut naruszenia art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną przez Sąd I instancji jest nieuprawniony.
Także nieskuteczny jest zarzut naruszenia art. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 p.p.s.a. w zw. z art. 141 p.p.s.a. Sąd I instancji skontrolował zaskarżone decyzje pod kontem ustalenia stanu faktycznego sprawy jak również obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa co zostało szczegółowo omówione w motywach skarżonego wyroku. Artykuł 141 § 4 p.p.s.a. określający wymogi jakim powinno odpowiadać uzasadnienie orzeczenia, jest przepisem o charakterze formalnym. Z treści art. 141 § 4 p.p.s.a. wynika, że określa on elementy, które powinny znaleźć się w uzasadnieniu wyroku i w tym zakresie wskazuje, iż chodzi tutaj o zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a ponadto jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona, uzasadnienie winno zawierać wskazania, co do dalszego postępowania.
Przy tym wada uzasadnienia musi być na tyle istotna, że mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja w przypadku zaskarżonego wyroku nie zachodzi. Zaskarżony wyrok Sądu I instancji zawiera wszystkie wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a. elementy, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.