Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 17 października 2014 r., sygn. akt I OSK 1018/13 oddalił skargę kasacyjną R. O. (dalej: "skarżący") od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1109/12 w sprawie ze skargi skarżącego oraz Stowarzyszenia Zwykłego [...] na decyzję Komendanta Głównego Policji z [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby funkcjonariusza Policji.
Pismem z 1 października 2017 r. (złożonym osobiście 6 października 2018 r.) skarżący, w oparciu o art. 273 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "P.p.s.a."), złożył skargę o wznowienie postępowania zakończonego ww. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2014 r.
Skarżący podniósł, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2014 r. został oparty na skazujących go wyrokach karnych, tj. wyroku Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie z 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt V K 15/10 utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z 2 marca 2012 r., sygn. akt IV Ka 1154/11, podczas gdy ww. orzeczenia mocą wyroku Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2017 r., sygn. akt V KK 85/17 zostały uchylone i jednocześnie postępowanie karne o czyny objęte tymi wyrokami zostało umorzone. W ocenie skarżącego powyższa okoliczność stanowi przesłankę do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego ww. wyrokiem na podstawie art. 273 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
Jednocześnie skarżący wskazał, że o ww. przyczynie wznowienia dowiedział się 7 lipca 2017 r.
Komendant Główny Policji w odpowiedzi na powyższą skargę o wznowienie postępowania wniósł o jej oddalenie. Jednocześnie wniósł o zasądzenie od skarżącego kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu organ wskazał, że fakt skazania skarżącego za popełnienie przestępstwa nie był jedynym powodem rozwiązania stosunku służbowego. Podniósł, że wprawdzie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 października 2014 r. odnosi się do ww. kwestii, jednakże nie czynił jej wyłączną podstawą zwolnienia skarżącego ze służby. Jednocześnie, zwracając uwagę na treść art. 41 ust. 2 pkt 5 ustawy o Policji, organ stwierdził, że dla zwolnienia funkcjonariusza ze służby nie jest konieczne skazanie policjanta za przestępstwo, wystarczy bowiem samo podejrzenie o działanie niezgodne z prawem. Zwrócił także uwagę, że to nie fakt skazania "lecz negatywna ocena skutków postawienia pod zarzutami w kontekście należytego odbioru społecznego Policji jako formacji mającej za cel zwalczanie przestępczości miała decydujące znaczenie w niniejszej sprawie".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Przedmiotowa sprawa wszczęta została wnioskiem o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2014 r. Dotyczy jej zatem szczególny tryb postępowania przewidziany w dziale VII ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, umożliwiający obalenie prawomocnego orzeczenia w przypadku, gdy dotychczasowe postępowanie dotknięte zostało istotną wadą procesową. Nie jest to więc postępowanie zmierzające do ponownej weryfikacji i oceny dowodów wcześniej zebranych. Sąd administracyjny nie dokonuje bowiem ponownej oceny legalności zaskarżonej decyzji administracyjnej. Rolą sądu w postępowaniu wywołanym skargą o wznowienie postępowania sądowego jest przede wszystkim weryfikacja, czy wskazana przez stronę tego postępowania przyczyna wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w rzeczywistości zaistniała.
Skarga o wznowienie postępowania nie jest typowym środkiem zaskarżenia, jest bowiem środkiem obalania prawomocnych orzeczeń w wyjątkowych, ściśle określonych wypadkach, o odrębnych i właściwych sobie cechach. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przysługuje tylko od precyzyjnie skonkretyzowanych orzeczeń i jest oparta na wąsko określonych podstawach. Przy ich stosowaniu nie można stosować wykładni rozszerzającej.
Zanim dojdzie do merytorycznego rozpoznania skargi, a więc do jej zbadania pod względem materialnym, podlega ona kontroli formalnej. Pierwszy poziom badania dotyczy kwestii formalnych, tj. zachowania przesłanek wymaganych dla każdego pisma procesowego oraz właściwych tylko dla skargi o wznowienie postępowania. Skarga o wznowienie postępowania powinna odpowiadać warunkom formalnym określonym w art. 46 P.p.s.a. oraz zawierać dodatkowe elementy wymienione w art. 279 P.p.s.a. Stanowią je: oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawa wznowienia, a więc wskazanie jednej z podstaw wznowienia wymienionych w art. 271–273 P.p.s.a., uzasadnienie podstawy wznowienia, a także okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi. Niezbędnym elementem skargi o wznowienie postępowania jest żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. Treść tego żądania będzie zależała od przyjętej podstawy wznowienia.
Drugim etapem badania skargi o wznowienie postępowania jest wstępna kontrola, dokonywana przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Obejmuje ona wyłącznie zagadnienia wymienione wyczerpująco w art. 280 § 1 P.p.s.a., a mianowicie zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz okoliczność, czy opiera się ona na ustawowej podstawie wznowienia. Dla uznania zachowania przez skarżącego drugiego z wymagań, wystarczające jest, aby podał on którąkolwiek z podstaw określonych w art. 271, 272 i 273 P.p.s.a. Nie podlega natomiast badaniu, czy przyczyna wskazana przez skarżącego rzeczywiście istniała. Nie oznacza to, że sąd pozbawiony jest możliwości badania już na posiedzeniu niejawnym, czy wskazana podstawa, chociaż formalnie określona została przez skarżącego jako podstawa ustawowa, w rzeczywistości spełnia te warunki. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi.
Taka skarga, jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia, podlega odrzuceniu (por. postanowienie NSA z 17 kwietnia 2007 r., I FSK 607/06). Trzeci etap badania skargi o wznowienie postępowania, przewidziany przepisem art. 281 P.p.s.a. odbywa się na rozprawie. Wówczas sąd rozstrzyga o rzeczywistym istnieniu podstawy wznowienia, a więc o prawdziwości twierdzeń skarżącego. Bezzasadność podstawy wznowienia oznacza jej brak, co prowadzi do odrzucenia skargi na podstawie powyższego przepisu. Do oddalenia skargi dochodzi natomiast wówczas, gdy istnieje podstawa wznowienia (podstawa jest zasadna), ale nie ma ona wpływu na treść uprzedniego wyroku.
Należy zwrócić uwagę, że art. 280 i 281 P.p.s.a. posługują się różnymi sformułowaniami co do podstaw skargi, chociaż ostatecznie wskazują na takie samo rozstrzygnięcie, tj. jej odrzucenie. Art. 280 P.p.s.a. nakazuje sądowi zbadać na posiedzeniu niejawnym, czy skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Zgodnie z art. 281 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę o wznowienie postępowania, jeżeli brak ustawowych podstaw wznowienia. Stwierdzić należy, że czym innym jest oparcie skargi na ustawowej podstawie wznowienia, a czym innym istnienie tej podstawy.
W niniejszej sprawie wnoszący skargę o wznowienie postępowania wskazał jako podstawę tejże skargi przepis art. 273 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia na tej podstawie, że orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym. Skarżący podał, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, którego dotyczy skarga o wznowienie postępowania został oparty na skazujących go wyrokach karnych, tj. na wyroku Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie z 29 kwietnia 2011 r., V K 15/10, utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z 2 marca 2012 r., IV Ka 1154/11, które to orzeczenia mocą wyroku Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2017 r., V KK 85/17 zostały uchylone, a postępowanie karne umorzone.
O wyroku Sądu Najwyższego skarżący dowiedział się 7 lipca 2017 r., ze skargą o wznowienie postepowania wystąpił natomiast 6 października 2017 r., co oznacza, że termin przewidziany art. 277 P.p.s.a. został zachowany.
Przesłanka, na którą powołał się skarżący wnosząc o wznowienie postępowania łączy się ściśle z wpływem, jaki według przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma prawomocny wyrok skazujący na orzeczenie sądu w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jeżeli chodzi o ustalenie faktu popełnienia przestępstwa. O zakresie tej przyczyny wznowienia decyduje zakres związania sądu, wynikającego z treści przepisu art. 11 P.p.s.a. oraz okoliczność, w jakim stopniu w danym przypadku sąd oparł swe rozstrzygnięcie na wyroku karnym skazującym, który następnie został uchylony na przykład w wyniku wznowienia postępowania karnego. Decydujące bowiem jest to, czy rzeczywiście w danym przypadku orzeczenie sądu administracyjnego w zakresie swego rozstrzygnięcia pozostawało w związku z rozstrzygnięciem zapadłym w postępowaniu karnym (por. K. Sobieralski, Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, Zakamycze 2003).
Istota związania skazującym wyrokiem karnym polega bowiem na tym, iż sąd administracyjny, ustalając stan faktyczny sprawy, nie może pominąć czynu opisanego w sentencji karnego wyroku skazującego. Przepis odnosi się jedynie do wyroków skazujących, nie zaś do wszelkiego rodzaju orzeczeń wydanych przez sądy karne, co w sposób jednoznaczny wynika z jego treści. Inne orzeczenia wydane w postępowaniu karnym mają walor dokumentu, który podlega ocenie tak jak każdy inny dokument.
W rozpoznawanej sprawie chociaż sformułowanie podstawy wznowienia odpowiada przepisowi art. 273 § 1 pkt 1 P.p.s.a., to jednak podnoszona przez skarżącego podstawa nie zachodzi. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2014 r. nie został bowiem oparty na wyroku skazującym skarżącego za popełnienie przestępstwa zniesławienia, gdyż tego rodzaju orzeczenie w stosunku do skarżącego nie zostało wydane. Postępowanie karne wobec skarżącego zostało warunkowo umorzone. Warunkowe umorzenie postępowania jest zaś środkiem probacyjnym, który opiera się na zaniechaniu skazania i wymierzenia kary sprawcy winnemu popełnienia przestępstwa. W tej sytuacji nie można uznać, że przyczyna wznowienia podana w skardze o wznowienie postępowania złożonej w rozpoznawanej sprawie potwierdziła się i dlatego skarga ta podlegała odrzuceniu
Dodatkowo zauważyć można, że Sąd Najwyższego wyrokiem z 29 czerwca 2017 r. umorzył postępowanie karne z uwagi na brak skargi uprawnionego podmiotu. Sąd przyjął, że w opisie czynu zawartego w dyspozytywnej treści wyroku wskazano, że pokrzywdzonym zachowaniem skarżącego nie była osoba fizyczna a jednostka organizacyjna Policji. Wychodząc z założenia, że ochrony czci takiej jednostki w ramach postępowania prywatnoskargowego domagać się może wyłącznie organ wymieniony w art. 51 § 1 k.p.k. i że uprawniony organ Policji takiej czynności nie wykonał (nawet zresztą w tym kierunku nie przedsięwziął żadnych kroków), Sąd Najwyższy uznał, że Sąd a quo, czyniąc ustalenia będące podstawą warunkowego umorzenia postępowania karnego, zignorował wystąpienie negatywnej przesłanki w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela, o której mowa w art. 17 § 1 pkt 9 K.p.k.
Sąd Najwyższy nie wypowiadał się natomiast co do popełnienia przez skarżącego przestępstwa zniesławienia. A to właśnie zachowanie skarżącego wypełniające znamiona tego rodzaju przestępstwa stanowiło jeden z elementów nagannego zachowania skarżącego wobec przełożonych, przemawiającego za jego zwolnieniem z Policji z uwagi na ważny interes służby. Zastosowanie instytucji warunkowego umarzenia postępowania musi być poprzedzone stwierdzeniem winy sprawcy i brakiem wątpliwości co do okoliczności popełnienia przestępstwa. Wyrok warunkowo umarzający postępowanie stanowił zatem jeden z dowodów istotnych dla oceny podstaw zwolnienia skarżącego ze służby w Policji. Zauważenia także wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku objętym skargą o wznowienie postępowania rozważał również inne elementy niewłaściwego zachowania skarżącego, które doprowadziło do utraty przez jego przełożonych zaufania do niego, niezbędnego do pełnienia dalszej służby w Policji.
Zaliczył do nich konflikt z przełożonymi, ich lekceważenie i ingerowanie w ich prawa. Powyższe prowadzi do wniosku, że skoro na ważny interes służby, którego ochrona doprowadziła do zwolnienia skarżącego z Policji, składało się wiele elementów, to nawet wyeliminowanie jednego z nich nie mogło mieć wpływu na treść wydanego przez Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnięcia.
Mając powyższe względy na uwadze i uznając, że w sprawie brak podstawy wznowieniowej, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 281 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.