Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt VII SAB/Wa 113/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę G. N. na bezczynność Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego w przedmiocie udostępnienia dokumentów.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż pismem z dnia 9 maja 2011 r. G. N., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego, dalej Szef SKW, w sprawie udostępnienia dokumentów i zbiorów danych zgromadzonych przez ten organ na temat skarżącej oraz przeprowadzenia postępowania skargowego dotyczącego działalności funkcjonariusza SKW, działającego na szkodę skarżącej i jej syna.
Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj. obrazę art. 6, 7 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 zezm.), dalej k.p.a., w zw. żart. 12 § 1, 35 § 1, 36 § 1, 73 § 1, 75 § 1, 77 § 1, 80, 104 § 1, 2, 105 § 1 oraz 107 k.p.a. poprzez nieudzielenie odpowiedzi na wezwanie z dnia 15 marca 2011 r. oraz na poprzedzające to wezwanie pisma, przez co Szef SKW naruszył art. 35 § 1, 36 § 1 k.p.a., niezałatwienie sprawy zgodnie z wnioskami skarżącej, czym organ naruszył art. 6, 7, 8 w zw. z art. 12 § 1, 73 § 1, 75 § 1, 77 § 1, 80 k.p.a., oraz niewydanie decyzji administracyjnej w sprawie, stanowiące naruszenie art. 104 § 1 i 2, 105 § 1 oraz 107 § 1 k.p.a.
Skarżąca wniosła o zobowiązanie Szefa SKW do udzielenia odpowiedzi na pisma o datach wskazanych w uzasadnieniu skargi, zobowiązanie do udostępnienia wglądu do wszystkich materiałów zgromadzonych na temat skarżącej, przedłożenia materiałów, z których wynikałyby cele działań operacyjnych służb specjalnych w stosunku do jej osoby.
W uzasadnieniu skargi szczegółowo opisała dotychczasowy tok korespondencji prowadzonej z Szefem SKW podkreślając, że jest dyskryminowana i prześladowana przez jednego z funkcjonariuszy SKW, a Szef SKW pomimo jej licznych pism wskazujących na przestępczą działalność funkcjonariusza nie podejmuje żadnych działań. Bezprawnie uniemożliwia jej dostęp i weryfikację zgromadzonych dokumentów operacyjnych na jej temat. Skarżąca powołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2005 r., sygn. akt K 32/04, z którego wywiodła prawo dostępu do dokumentów zgromadzonych przez m.in. służby specjalne, dostępnych dla zainteresowanych po zakończeniu czynności operacyjnych. Skarżąca wymieniła też szereg przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego (Dz.U. Nr 104, poz. 709), z których żaden - w jej opinii - nie stwarza przeszkody prawnej do udostępnienia ww. dokumentów.
Zdaniem skarżącej, organ powinien wydać decyzję administracyjną w sprawie, nawet w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a., co pozwoliłoby skarżącej bronić jej praw w trybie postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Szef SKW wniósł o umorzenie postępowania z uwagi na załatwienie sprawy przez organ.
W piśmie z dnia 4 października 2011 r. złożonym na rozprawie skarżąca przedstawiła dodatkowe wyjaśnienia. Podtrzymała zarzuty zawarte w skardze, przytoczyła ponownie ww. wyrok TK z 12 grudnia 2005 r. oraz wyroki TK z dnia 23 czerwca 2009 r., sygn. akt. K 54/07, z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt P 37/09. Wskazała również, że jej zdaniem sprawa bezczynności Szefa SKW należy do właściwości sądu administracyjnego. Podniosła przy tym, że jej skarga dotyczy dostępu do materiałów zgromadzonych w toku postępowania skargowego w rozumieniu działu VIII K.p.a.
W załączniku do protokołu z dnia 7 października 2011 r. skarżąca wskazała przepisy prawa na postawie, których żąda udzielenia informacji od Szefa SKW.
Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji podniósł, iż skarga na bezczynność organu administracji publicznej dopuszczalna jest tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, ostanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lipca 2009 r, sygn. akt II GSK 1101/08, LEX nr 552736). Sądy administracyjne są powołane do kontroli zgodności z prawem działań czy bezczynności w zakresie dostępu do informacji publicznej, lecz tylko wówczas, gdy rzeczywiście poddana ich kognicji kwestia tej materii dotyczy. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej odnosi się jedynie do udzielania informacji publicznej w rozumieniu tej ustawy. Prawo dostępu do informacji publicznej obejmuje zatem prawo żądania udzielenia informacji publicznej o określonych faktach i stanach istniejących w chwili udzielania informacji.
W sytuacji natomiast, gdy wnioskodawca żąda udzielenia informacji, które nie są informacjami publicznymi, organ nie ma obowiązku wydawania decyzji o odmowie udzielenia informacji, lecz zawiadamia jedynie wnoszącego, iż żądane dane nie mieszczą się w pojęciu objętym przedmiotową ustawą. Organ nie był więc zobowiązany do udzielenia informacji w żądanym przez skarżącą zakresie, w formie czynności materialno technicznej, bądź do wydania decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenia postępowania stosownie do art. 16 ust. 1 ww. ustawy.
W świetle przedstawionej argumentacji, w niniejszej sprawie nie mogły mieć również zastosowania regulacje zawarte w art. 4 ust. 1 pkt 3, 4 i 5 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o dostępie do informacji publicznej, w zw. z art. 3 ustawy o ochronie informacji niejawnych, jak wskazywała skarżąca. Wśród spraw objętych kognicją sądu administracyjnego nie jest wymieniona kategoria skargi powszechnej, o której mowa w dziale VIII kodeksu postępowania administracyjnego (art. 221 - 256 k.p.a.), co jednoznacznie przesądza o tym, że w niniejszej sprawie wniesienie skargi w zakresie bezczynności organu w udostępnieniu materiałów zgromadzonych w toku postępowania skargowego w rozumieniu działu VIII k.p.a. również było niedopuszczalne.
Sąd stwierdził również, że skargą do sądu nie jest objęte uproszczone postępowanie o charakterze administracyjnym dotyczące skarg i wniosków uregulowane w dziale VIII k.p.a. (art. 221 - 256). W takim postępowaniu nie rozstrzyga się bowiem konkretnej sprawy administracyjnej.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosła G. N. zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania:
- 1. art. 134 ust. 1 P.p.s.a. w zw. z art. 1 ust. 1, 5 oraz 32 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych poprzez nierozpoznanie istoty sprawy w wyniku niezastosowania art. 32 ustawy o ochronie danych osobowych, co w konsekwencji skutkowało dokonaniem błędnej oceny, że bezczynność dotyczy czynności wyłączonych spod oceny sądownictwa administracyjnego
- 2. art.
- 51. ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zastosował wyżej wymienionych przepisów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż niezastosowanie tychże przepisów prowadziło do błędnej oceny przedmiotu bezczynności postępowania
- 3. art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. przez błędne jego zastosowanie w realiach niniejszej sprawy, co miało istotny wpływ na jej wynik gdyż doprowadziło do odrzucenia skargi przy uznaniu, że wniesienie jej z innych przyczyn jest niedopuszczalne co nie mogło mieć miejsca w niniejszej sprawie.
Powołując się na wymienione podstawy skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.
W motywach skargi kasacyjnej wskazano, iż strona wniosła do Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego o udostępnienie jej dokumentów, ale także zbiorów danych zgromadzonych przez Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego na jej temat. Wbrew ocenie sądu jest to czynność należąca do zakresu badania sądów administracyjnych i to już nie z ochrony przewidzianej ustawą o dostępie do informacji niejawnych, a w związku z ustawą o ochronie danych osobowych. Dostęp do zbiorów danych jest zagwarantowanym konstytucyjnie prawem (art. 51 Konstytucji RP). Zasady dostępu przez skarżącą do tegoż zbioru danych regulują przepisy ustawy o ochronie danych osobowych, a to z tej przyczyny, że przepisy ustawy o ochronie informacji niejawnych są wyłączone z zastosowania z mocy art. 5 ustawy o ochronie danych osobowych. Czynność odmowy dostępu do danych osobowych skarżącej jest czynnością, którą winien jest dokonać organ administracji z mocy art. 32 ustawy o ochronie danych osobowych. Dlatego też rozpoznanie bezczynności przy dokonaniu takiej czynności leży dokładnie w obszarze kognicji sądownictwa administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz na akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa o których mowa w punktach od 1 do 4a art. 3 § 2 (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2009 r. sygn. akt II GSK 1101/08 Lex 552736).
Udostępnienie informacji publicznej następuje w drodze czynności materialno-technicznej, natomiast odmowa jej udzielenia dokonuje się w drodze decyzji administracyjnej. Przy czym w przypadku udostępniania informacji publicznej istotne jest to, że stosownie do postanowień art. 6 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej dokumentem urzędowym w rozumieniu ustawy jest treść oświadczenia woli lub wiedzy, utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy. Oznacza to, że w ramach dostępu do informacji publicznej strona może domagać się udostępnienia jedynie dokumentu wytworzonego przez administrację publiczną względnie przez nią posiadanego.
W niniejszej sprawie opisana sytuacja nie występuje, bowiem skarżąca domaga się od organu administracji – Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego udostępnienia bliżej niesprecyzowanych dokumentów i zbiorów danych zgromadzonych przez ten resort na jej temat. Jak słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, bezczynność organu, jaką zarzuca skarżąca, nie polega więc na niewydaniu aktu lub dokonaniu czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, ale na nieudostępnieniu dokumentów. Wskazane żądanie nie wyczerpuje znamion domagania się udostępnienia informacji publicznej, a tym samym nie można w tym zakresie mówić o bezczynności organu, a dodatkowo żądanie skierowane do organu administracji nie jest objęte sądową kontrolą administracji przewidzianą treścią przywołanego powyżej art. 3 P.p.s.a. W świetle powyższego wyczerpana została przesłanka odrzucenia skargi przewidziana treścią art. 58 § 1 pkt 6 wyżej wymienionej ustawy.
Nie można podzielić również stanowiska skargi kasacyjnej, iż kognicja sądu administracyjnego w niniejszej sprawie wynika z przepisów ustawy o ochronie danych osobowych. Kwestie dotyczące gromadzenia i udostępniania danych osobowych uregulowane zostały w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r., nr 101, poz. 926 z późn. zm.). Zgodnie z regulacją zamieszczoną w art. 18 ustawy w przypadku naruszenia przepisów ustawy Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, w drodze decyzji administracyjnej, nakazuje przywrócenie stanu zgodnego z prawem. W przypadku więc, gdy strona uważa, że podmiot gromadzący jej dane osobowe dopuszcza się naruszenia zasad dotyczących ich udostępniania czy gromadzenia wówczas może wystąpić z wnioskiem do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych o zbadanie, czy nie doszło do naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych.
W ten sposób wszczyna się postępowanie przed Generalnym Inspektorem, a na decyzję wydaną w związku z wniesieniem takiego wniosku stronie, w myśl art. 21 ust. 1 ustawy służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i dopiero na decyzję wydaną wskutek rozpoznania tego wniosku przez Generalnego Inspektora służy skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Ten natomiast tryb w niniejszym postępowaniu nie został przez skarżącą wyczerpany.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 P.p.s.a.