Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 27 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 2477/20

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 sierpnia 2020 r. oddalił skargę M.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] września 2019 r. w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Pismem z 20 czerwca 2019 r. Komenda Stołeczna Policji wystąpiła o wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy skarżącemu z powodu przekroczenia dozwolonej prędkości o więcej niż 50 km/h w obszarze zabudowanym.

Decyzją z [...] lipca 2019 r. Prezydent m.st. Warszawy orzekł o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy na okres 3 miesięcy.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z [...] września 2019 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, wskazując, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy jest decyzją związaną, a organy prowadzące postępowanie nie prowadzą własnych ustaleń w celu weryfikacji przekroczenia dopuszczalnej prędkości.

Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na powyższą decyzję. W uzasadnieniu Sąd potwierdził związany charakter decyzji o czasowym zatrzymaniu prawa jazdy, które następuje w wyniku informacji o popełnionym wykroczeniu. Zaznaczył przy tym, że postępowanie wykroczeniowe nie stanowi zagadnienia wstępnego w stosunku do postępowania o zatrzymanie prawa jazdy, w związku z czym niezakończenie postępowania wykroczeniowego nie wstrzymuje możliwości wydania decyzji o zatrzymaniu dokumentu potwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdami.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i rozpoznanie skargi bądź przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

1. 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, przez jego niezastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że organ naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 10 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, w stopniu mający wpływ na wynik sprawy, przez wydanie przez organ zaskarżonej decyzji bez przeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącego dowodów na okoliczność tego, że nie przekroczył on dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym, a także organ nie dokonał oceny materiału dowodowego, w tym niezasadnej informacji z policji, czy znajduje ona potwierdzenie w stanie faktycznym sprawy, oraz przy tym naruszył zasadę prawdy obiektywnej, gdyż nie ustalił stanu faktycznego przedmiotowej sprawy czy doszło do przekroczenia dopuszczalnej prędkości przez skarżącego o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym, aby wydać zaskarżoną decyzję administracyjną;
2. 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa przez jego niezastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że organ naruszył przepisy art. 7a § 1 kpa w zw. z art. 140 kpa przez odebranie skarżącemu uprawnienia w postaci zatrzymania prawa jazdy na okres 3 miesięcy w sytuacji rozstrzygnięcia wątpliwości na niekorzyść skarżącego, gdyż art. 129 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2018 r., poz. 1990), nie pozawala Policji na montowanie i używanie przyrządów kontrolno-pomiarowych w pojeździe policyjnym, przy czym wideorejestrator nie stanowi przyrządu pomiarowego, gdzie na podstawie tego nielegalnego dowodu, Policja niezasadnie powiadomiła organ pierwszej instancji o rzekomym przekroczeniu dopuszczalnej prędkości przez skarżącego o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym;
3. 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa przez jego niezastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że organ naruszył przepisy art. 78 § 1 kpa w zw. z art. 140 kpa przez błędne przyjęcie, że wnioski dowodowe zgłoszone przez skarżącego na okoliczność tego, że skarżący nie przekroczył dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy;
4. 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa przez jego niezastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że organ naruszył przepisy art. 2, art. 42 ust. 3 Konstytucji RP i art. 6 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolnościach przez uznanie skarżącego winnym przekroczenia dopuszczalnej prędkości na obszarze zabudowanym o więcej niż 50 km/h i wymierzenie mu dodatkowej kary administracyjnej przez zatrzymanie prawa jazdy na okres 3 miesięcy, pomimo braku prawomocnego wyroku albo innego prawomocnego rozstrzygnięcia, w tym mandatu karnego, stwierdzającego fakt, że skarżący przekroczył dopuszczalną prędkość na obszarze zabudowanym o więcej niż 50 km/h;
5. 5) art. 134 § 1 ppsa przez niezbadanie sprawy poza granice zarzutów, tj. że wnioski dowodowe zawarte w piśmie skarżącego złożonym w toku postępowania przed organem pierwszej instancji zmierzały do wykazania na mocy art. 76 § 3 kpa, że informacja z Policji, o której jest mowa w art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 541), dalej: ustawa zmieniająca, i która stanowiła podstawę wydania w tej sprawie zaskarżonych decyzji, nie stwierdza okoliczności faktycznych w niej zawartych;
6. 6) art. 141 § 4 ppsa przez błędne przyjęcie, że twierdzenia skarżącego, iż nie przekroczył dopuszczalnej prędkości, w sytuacji braku prawomocnego wyroku albo innego prawomocnego rozstrzygnięcia, w tym mandatu karnego, nie wymagają przeprowadzenia postępowania dowodowego, a także, wtedy kiedy za pomocą zgłoszonych dowodów skarżący chce wykazać na gruncie art. 76 § 3 kpa, że informacja z Policji, o której jest mowa w art. 7 ust 1 pkt 2 ustawy zmieniającej, i która stanowiła podstawę wydania w tej sprawie zaskarżonych decyzji, nie stwierdza faktycznych okoliczności w niej zawartych;

art. 151 ppsa przez jego zastosowanie i nieuwzględnienie skargi;

8) art. 102 ust. 1 pkt 4 i art. 102 ust. 1c ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2020 r., poz. 1268) w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej przez ich błędną wykładnię wskutek nietrafnego przyjęcia, że przepisy te nie pozwalają na prowadzenie postępowania dowodowego przez organ prowadzący postępowanie o zatrzymanie prawa jazdy, oraz weryfikacji treści zawartych w informacji z Policji, o której mowa w art. 7 ust 1 pkt 2 ustawy zmieniającej.

W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej rozwinął argumentację na poparcie powyższych zarzutów.

Na rozprawie w dniu 27 marca 2024 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wskazał, że art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt K 4/21, został uznany za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Jak wynika z art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, przy czym Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, który według ustawy nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy. Ponadto z art. 190 ust. 2 i ust. 3 Konstytucji RP wynika zasada, że z dniem opublikowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego we właściwym organie urzędowym przepis prawa uznany w tym orzeczeniu za niezgodny z Konstytucją RP traci domniemanie konstytucyjności i co do zasady z tym dniem przepis taki traci moc obowiązującą, chyba że Trybunał określił inny termin w tym zakresie.

Analiza powyższych przepisów wskazuje zatem, że sądy, w tym sądy administracyjne, związane są prawidłowo opublikowanym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez niego niekonstytucyjności przepisu prawa i nie mogą się uchylić od tego związania.

Zgodnie z kolei z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazanie przez ustrojodawcę w przywołanym przepisie na wzruszanie m.in. prawomocnego orzeczenia sądowego wydanego na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP powoduje, że nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 2478/19).

W rozpoznawanej sprawie podstawą prawną decyzji organów administracji obu instancji, a także przedmiotem rozważań zawartych w zaskarżonym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej. Wyrokiem z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt K 4/21, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis ten rozumiany w ten sposób, że podstawę wydania decyzji, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2021 r. poz, 1212, ze zm.), stanowi wyłącznie informacja organu kontroli ruchu drogowego o ujawnieniu popełnienia czynu opisanego w art. 135 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 988, ze zm.), jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 19 grudnia 2022 r. pod poz. 2659, co oznacza, że przepis art. 7 ust. 1 pkt 2 nie może być już stosowany w kształcie normatywnym uznanym przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją RP.

W konsekwencji powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku oraz decyzji organów obu instancji, jako wydanych na podstawie przepisu prawa w kształcie normatywnym uznanym za niekonstytucyjny (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 2478/19).

W świetle powyższych wywodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188, art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 193 zd. 1 i art. 135 ppsa w zw. z art. 193 ust. 4 Konstytucji i art. 145a § 1 kpa, uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżone decyzje organów administracji obu instancji.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ zobowiązany będzie uwzględnić treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt K 4/21.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa.