Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2012 r. (sygn. akt I SA/Wa 408/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi I. M., uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Orzeczeniem z dnia [...] listopada 1952 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 1, 10, 21, 24 i 40 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 4, poz. 31), zwanego dalej: "dekretem", Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa m. in. nieruchomość położoną w dawnej wsi T., oznaczoną jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2, nr gosp. [...], stanowiącą własność J. i M. małżonków L. (punkt 11 orzeczenia).
Pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. I. M. oraz A. L. (następczynie prawne byłych współwłaścicieli tej nieruchomości) wystąpiły z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia, w części dotyczącej działki nr [...].
Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Minister Infrastruktury, działając na wniosek następczyń prawnych byłych właścicieli w/w nieruchomości, w osobach: I. M. i A. L., odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego we wskazanej części a rozpoznając sprawę, na skutek wniosku o ponowne jej rozpatrzenie, organ centralny decyzją z dnia [...] maja 2010 r. utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu swego stanowiska Minister Infrastruktury stwierdził, że wnioskodawcą wywłaszczenia był Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w L. a inwestycja została zatwierdzona w planie budownictwa na lata 1950-52. Wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego zostało zatem zainicjowane przez uprawniony organ władzy państwowej występujący jako wykonawca narodowych planów gospodarczych – w rozumieniu § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 47, poz. 354).
Ponadto, zgodę na nabycie przedmiotowej nieruchomości wyraził Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwoleniem z dnia [...] sierpnia 1950 r. nr [...], wskazując jednocześnie, że ostateczna wielkość gruntów przeznaczonych na realizację narodowego planu gospodarczego zostanie określona w decyzji Prezydium Rady Narodowej w L. W związku z powyższym – zdaniem Ministra - zostały spełnione przesłanki z art. 1, 4, 5, 6 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.
Ustalono także, iż wezwaniem z dnia [...] lutego 1952 r. Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego, powołując się na zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, zwrócił się do właścicieli nieruchomości z ofertą odstąpienia jej własności za cenę, określoną na podstawie art. 28 dekretu i zatwierdzoną przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego lub przejęcia nieruchomości - na wniosek jej właścicieli - w zamian za nieruchomość zamienną, o ile takowe zostałyby przekazane do dyspozycji Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L. przez Prezydia Miejskiej i Powiatowej Rady Narodowej w L. Oferta spełniała zatem – jak wywodził organ - wymagania wskazane w art. 8 w związku z art. 30 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Podkreślono przy tym, że wezwanie do odstąpienia nieruchomości zostało skutecznie doręczone stronom postępowania poprzez obwieszczenie na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L., Prezydium Gminnej Rady Narodowej w W. oraz Prezydium Gminnej Rady Narodowej w Z..
Na zastosowanie formy zbiorowego wezwania właścicieli wszystkich nieruchomości wyraził bowiem zgodę Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w piśmie z [...] sierpnia 1951 r. nr [...], stanowiącym uzupełnienie zezwolenia z dnia [...] sierpnia 1950 r. (art. 7 ust. 3 dekretu w brzmieniu opublikowanym w Dz. U. z 1949 r. Nr 27, poz. 197). Wyjaśniono w tym miejscu, iż wprawdzie w dacie skierowania powyższej oferty obowiązywał już od 18 dni tekst jednolity znowelizowanego dekretu (Dz. U. z 1952 r. Nr 4 poz. 31), ale przepis art. 8 ust. 3 w wersji znowelizowanej odpowiadał przepisowi art. 7 ust. 3 dekretu sprzed jego ujednolicenia. Z tej przyczyny - zdaniem organu - nie można było w tym przypadku mówić o błędnej podstawie prawnej, na jakiej wydano kwestionowane orzeczenie, gdyż jedynie naruszenie przepisów, wpływające na treść rozstrzygnięcia, mogło być uznane za rażące naruszenie prawa.
Minister Infrastruktury wskazał również, iż w dalszej kolejności Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w L. zwrócił się do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z wnioskiem z dnia [...] marca 1952 r. o wywłaszczenie nieruchomości o łącznej powierzchni [...] ha [...] arów [...] m2, jako niezbędnych dla realizacji narodowego planu gospodarczego w postaci budowy obiektu wojskowego. We wniosku wywłaszczeniowym wystąpiono też o wydanie decyzji zezwalającej na niezwłoczne objęcie zawnioskowanych do wywłaszczenia nieruchomości, z uwagi na konieczność realizacji inwestycji w ramach narodowego planu gospodarczego. Do wniosku dołączono: rejestr pomiarowy na rok 1952 (w którym wymieniona była działka ewid. nr 14), wezwania skierowane do właścicieli nieruchomości o zawarcie umów sprzedaży lub zamiany, odpis zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, egzemplarze planu sytuacyjnego nieruchomości z zaznaczeniem granic wywłaszczenia oraz odpis opinii Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. W uzasadnieniu wniosku wskazano zaś, iż - za zgodą właścicieli nieruchomości - przystąpiono w 1950 r. do budowy obiektu wojskowego i inwestycja będzie kontynuowana.
Wobec jednak niemożności nabycia przedmiotowych nieruchomości w drodze dobrowolnych umów sprzedaży lub zamiany, konieczne stało się prawne objęcie nieruchomości przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych celem kontynuacji prac.
Powyższe - w ocenie Ministra - nie dowodziło jednak, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej, co sugerowały wnioskodawczynie. Z planu orientacyjnego z dnia [...] lipca 1950 r. wynikało bowiem, że sporny teren sąsiadował z parcelami zajętymi już przez wojsko.
Działając na podstawie art. 19 ust. 1 dekretu, decyzją z dnia [...] czerwca 1952 r. L.dz. [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. zezwoliło Wojewódzkiemu Urzędowi Bezpieczeństwa Publicznego na niezwłoczne objęcie, wnioskowanych do wywłaszczenia, nieruchomości po uprzednim dokonaniu ustaleń niezbędnych do określenia odszkodowania i obwieszczeniem z tej samej daty organ zawiadomił J. i W. L. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego.
Minister wyjaśnił także, iż w dniu [...] października 1952 r. została przeprowadzona rozprawa, w której (jak wynika z jej protokołu) J. L.i wziął czynny udział, gdyż oprócz zgłoszenia wniosku o przyznanie nieruchomości zamiennej, wniósł o przyznanie odszkodowania za zniszczone – "na skutek mijania się przyczep" – buraki cukrowe.
Organ nie dopatrzył się również wad samego orzeczenia orzekającego o wywłaszczeniu, wyjaśniając, że wskazano w nim, iż wywłaszczenie polega na odjęciu prawa własności nieruchomości dotychczasowym właścicielom ujawnionym w załączonym wykazie, z przeznaczeniem na cele inwestycji realizowanej przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w L. Ponadto - zgodnie z art. 24 ust. 2 dekretu - organ wywłaszczeniowy poinformował strony o możliwości i trybie złożenia odwołania od orzeczenia.
Odnosząc się do zarzutu braku rozstrzygnięcia, co do oceny legalności decyzji z dnia [...] listopada 1952 r. nr [...], dotyczącej przyznania odszkodowania za zniszczone uprawy i plony oraz decyzji z dnia [...] listopada 1953 r. nr [...], dotyczącej przyznania J. i W. L. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, Minister Infrastruktury podniósł, że decyzje te są objęte odrębnym postępowaniem nadzorczym, prowadzonym odpowiednio pod nr [...] i [...] i w stosunku do nich zostaną wydane odrębne rozstrzygnięcia.
Na wyżej przedstawioną decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2010 r. I. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 21 grudnia 2010 r. (sygn. akt I SA/Wa 1390/10) ją oddalił. Sąd uznał bowiem, że organ dokonał poprawnej oceny wniosku wywłaszczeniowego oraz dołączonych do niego dokumentów i zasadnie uznał, że uzasadniały one wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Podzielił również stanowisko organu, że orzeczenie wywłaszczeniowe było dotknięte żadną z wad, określonych w art. 156 § 1 K.p.a.
Rozpoznając sprawę, na skutek skargi kasacyjnej, wniesionej przez I. M., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 stycznia 2012 r. (sygn. akt I OSK 1057/11) uchylił jednak w/w wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W motywach wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadny zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 3 § 1 oraz art. 133 i art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. - poprzez wadliwie przeprowadzoną sądową kontrolę zaskarżonej decyzji, wskutek niedostrzeżenia naruszenia, w przeprowadzonym przez Ministra Infrastruktury postępowaniu nadzorczym, zarówno przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i prawa materialnego.
Orzekając ponownie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uchylił – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 207), zwanej dalej: "P.p.s.a." – zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...].
Sąd, na wstępie przytoczył główne tezy, zawarte w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2012 r. (sygn. akt I OSK 1057/11) i powołał się na związanie wykładnią prawa, dokonaną w tej sprawie przez Sąd drugiej instancji. Stwierdził także, że w tej sytuacji nie mógł stosować postanowień art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a. bez uwzględnienia brzmienia przepisów art. 168 § 3, art. 183 § 1 oraz art. 190 P.p.s.a. Nie uległ bowiem zmianie stan faktyczny sprawy ani nie zmienił się stan prawny, na podstawie którego można byłoby zastosować nowe przepisy do starego stanu faktycznego.
Wobec powyższego Sąd uznał, że był zobowiązany do uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2010 r., gdyż zostały one (cyt.): "wydane na gruncie, sprzecznej z przyjętą przez NSA, wykładnią prawa". Zdaniem Sądu, zaskarżone decyzje naruszały art. 7, 77, 80 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
We wskazaniach, co do dalszego toku postępowania, Sąd stwierdził, że ponownie prowadząc postępowanie, organ administracji winien zbadać, czy postępowanie prowadzone było w stosunku do orzeczenie mającego walor ostateczności, co prowadziło w szczególności do konieczności odniesienia się do znajdującego się w aktach odwołania J. i W. L. z dnia [...] grudnia 1953 r.
Ponadto, Sąd polecił by organ zajął również stanowisko w stosunku do zarzutu, podnoszonego przez stronę w trakcie postępowania administracyjnego, a dotyczącego przyznania nieruchomości zamiennej. W rezultacie zatem, ponownie prowadząc postępowanie, organ administracji powinien zbadać wskazane wyżej okoliczności i ocenić je - w kontekście przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie przepisów postępowania, z uwagi na fakt, iż uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:
- 1. art. 133 § 1 P.p.s.a. - poprzez podjęcie zaskarżonego rozstrzygnięcia z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego,
- 2. art. 134 § 1 oraz art. 190 P.p.s.a. - poprzez przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy, Sąd związany był ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12.01.2012 r. (sygn. akt I OSK 057/11), w sytuacji gdy ustalenia te były sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym,
- 3. art. 145 §1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7,77 i 80 K.p.a. - poprzez nieprawidłowe uznanie, że organ naruszył ww. przepisy k.p.a., gdyż nie ocenił zarzutów strony dotyczących przyznania nieruchomości zamiennych, co miało wpływ na wynik sprawy.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący kasacyjnie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał orzeczenie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnoszono, że odwołanie J. i W. L. z dnia [...] grudnia 1953 r. dotyczyło orzeczenia o przyznaniu odszkodowania, nie zaś orzeczenia wywłaszczeniowego, które było przedmiotem uchylonych przez Sąd decyzji z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] oraz z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...]. Na powyższe wskazuje treść tego odwołania, gdzie wprawdzie strony wspominają o "sprawie wywłaszczenia", jednakże to określenie należy traktować jako dookreślenie sprawy, której ma ono dotyczyć, a mianowicie kwestii odszkodowania za wywłaszczenie. Ponadto, redakcja, dalsza treść oraz data odwołania wskazują jednoznacznie, iż przedmiotem zaskarżenia stron było orzeczenie o przyznaniu odszkodowania, nie zaś o wywłaszczeniu.
Akcentowano też, że gdyby nawet uznać, iż powyższe odwołanie odnosiło się także do orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] grudnia1952 r. to (na co organ zwrócił uwagę także w ww. piśmie z dnia [...].06.2012 r. nr [...]) to zostało ono złożone z przekroczeniem terminu, określonego w art. 24 ust. 2 dekretu. Przedmiotowe orzeczenie zostało bowiem wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. w dniach [...].12.1952 r. –[...].12.1952 r. (pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. z dnia [...].12.1952r. nr [...]). Zatem, składając odwołanie po upływie prawie roku od doręczenia orzeczenia poprzez obwieszczenie, strona nie dochowałaby 14 dniowego terminu do jego złożenia, tym bardziej, iż wraz z odwołaniem nie został złożony wniosek o przywrócenie terminu.
W tej sytuacji, autor skargi kasacyjnej twierdził, że złożenie odwołania z uchybieniem terminu nie pozbawia orzeczenia przymiotu ostateczności, nawet przy braku w obrocie prawnym postanowienia potwierdzającego ten fakt. Zatem zasadnym było podniesienie zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 133 § 1 P.p.s.a., poprzez ustalenie stanu faktycznego z pominięciem całokształtu akt sprawy i wydanie sprzecznego z aktami sprawy orzeczenia.
Twierdzono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa i rozpoznać sprawę w granicach określonych w art. 134 § 1, jeżeli: stan faktyczny sprawy, ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania, uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ponadto, wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe, przy czym z określenia "związany jest wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do stanu faktycznego sprawy, ponieważ ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa.
W sprawie niniejszej – jak wywodził autor skargi kasacyjnej - ustalony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12.01.2012 r. (sygn. akt I OSK 1057/11) stan faktyczny nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy, a wręcz akta te wskazują na zgoła odmienny, od przyjętego przez Naczelny Sąd Administracyjny, stan faktyczny. W ocenie skarżącego, powyższe obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do odstąpienia od przyjętego przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska i rozpoznania sprawy w granicach 134 § 1 P.p.s.a. Pozostanie zaś przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przy, przyjętym przez Naczelny Sąd Administracyjny, błędnym stanie faktycznym, w ocenie organu stanowiło naruszenie art. 134 § 1 oraz art. 190 P.p.s.a.
Skarżący kasacyjnie podnosił również, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszył ponadto przepis art. 145 §1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7, 77 i 80 k.p.a., gdyż uznał, że organ nie odniósł się w zaskarżonej decyzji (dotyczącej kwestii wywłaszczeniowych) do zarzutów dotyczących przyznania nieruchomości zamiennej za nieruchomość wywłaszczoną. Z wyroku nie wynika jednak, w jakim stopniu rozpatrywanie kwestii nieruchomości zamiennej miało znaczenie dla kwestii wywłaszczeniowych, zważywszy na okoliczność, że w sprawie odszkodowania a zatem i przyznania nieruchomości zamiennej, były wydane osobne rozstrzygnięcia organu wywłaszczeniowego i będą one oceniane w osobnym postępowaniu nadzorczym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Wojskowa Agencja Mieszkaniowa Oddział Regionalny w L., wnosiła o jej uwzględnienie. Zdaniem uczestnika postępowania, nie znajdowały bowiem potwierdzenia w materiale dowodowym ustalenia faktyczne, dokonane przez Naczelny Sąd Administracyjny, zatem orzekanie w przedmiotowej sprawie, zgodnie z ustaleniami faktycznymi, dokonanymi przez Naczelny Sąd Administracyjny, prowadziłoby do naruszenia zasady prawdy materialnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze, które jednak okazały się nieuzasadnione.
Przedmiotowa sprawa dotyczyła stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1952 r. nr [...], wydanego na podstawie art. 1, 10, 21, 24 i 40 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 4, poz. 31), przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa m. in. nieruchomości położonej w dawnej wsi T., oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2, stanowiącej własność J. i M. W. małżonków L. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Minister Infrastruktury utrzymał w mocy swoje pierwotne rozstrzygnięcie, w którym odmówił stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia a skargę na tę decyzję, oddalił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (wyrok z dnia 21 grudnia 2010 r.). Rozpatrując jednak skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2012 r. (sygn. akt I OSK 1057/11) uznał, że Sąd Wojewódzki naruszył art. 3 § 1 oraz art. 133 i art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. - poprzez wadliwie przeprowadzoną sądową kontrolę zaskarżonej decyzji, wskutek niedostrzeżenia naruszenia, w przeprowadzonym przez Ministra Infrastruktury postępowaniu nadzorczym, zarówno przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i prawa materialnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę na ostateczną decyzję Ministra Infrastruktury, nie dostrzegł bowiem, że organ ten prowadził postępowanie nadzorcze w stosunku do orzeczenia wywłaszczeniowego, wydanego w pierwszej instancji, które - w części dotyczącej nieruchomości J. i W. małż. L. - nie posiada waloru ostateczności. Zdaniem Sądu drugiej instancji, od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] listopada 1952 r. właściciele nieruchomości wnieśli bowiem odwołanie do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej, w którym zakwestionowali wywłaszczenie, a także ustalone odszkodowanie oraz wnieśli o przyznanie nieruchomości zamiennej. W aktach sprawy brak było natomiast decyzji organu odwoławczego, chociaż o tym, że postępowanie odwoławcze się toczyło, świadczyły kserokopie: odwołania J. i W. L. z dnia [...] grudnia 1953 r. oraz dokumentu zatytułowanego "Postanowienie", adresowanego do odwołujących się małżonków L. z wezwaniem dostarczenia do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej dowodów dotyczących posiadanych nieruchomości.
Powyższe – jak wywodził Naczelny Sąd Administracyjny - świadczyło m. in. o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji normy materialnej, zawartej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez zaakceptowanie decyzji, opartej na niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu przez organ administracji.
Niezależnie od tego, naruszenie przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego polegało także, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, na niedostrzeżeniu, iż organ nadzoru, oceniając podniesiony przez stronę zarzut niedostarczenia nieruchomości zamiennej wywłaszczonym właścicielom, pominął zupełnie uregulowanie zawarte w art. 30 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., zgodnie z którym dostarczenie nieruchomości zamiennej powinno być uwzględnione z urzędu przez organ wywłaszczający przy orzekaniu o wywłaszczeniu, nie mówiąc o tym, że - jak wynika z treści art. 6 dekretu – kwestia ta powinna być rozważona jeszcze przed objęciem nieruchomości przez wykonawcę.
W tej sytuacji, zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił obie decyzje wydane w rozpoznawanej sprawie, uznając, że naruszały one art. 7, 77 i art. 80 k.p.a. Sąd polecił przy tym, by organy oceniły, czy prowadzone postępowanie dotyczyło orzeczenia mającego walor ostateczności, w kontekście odwołania wniesionego prze małżonków L. i odniosły się do zarzutu dotyczącego przyznania byłym właścicielom nieruchomości zamiennej.
Jak z powyższego zatem wynika, kluczowym zagadnieniem, które wystąpiło w rozpoznawanej sprawie była kwestia zakresu związania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2012 r., gdyż - zgodnie z art. 190 P.p.s.a. - Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny i może od niej odstąpić jedynie w wyjątkowych sytuacjach, które w tym przypadku nie zachodziły.
W związku z powyższym należy zauważyć, że z treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2012 r. wynikają dwa zasadnicze wnioski. Po pierwsze, w wyroku tym Sąd zawarł pewne sugestie, dotyczące dalszego toku postępowania dowodowego, które wiązały się z poglądem, że odwołanie z dnia [...] grudnia 1953 r. małżonkowie J. i W. L. wnieśli zarówno od orzeczenia orzekającego o odszkodowaniu, jak i o wywłaszczeniu. Oczywiście sugestie te, jako dotyczące tylko stanu faktycznego, nie były wiążące ani dla Sądu I instancji, ani dla organu. Stąd zgodzić się trzeba z autorem skargi kasacyjnej, że - w tym zakresie - Sąd Wojewódzki nie był związany żadną wykładnią prawa – w rozumieniu art. 190 P.p.s.a. a w związku z tym, winien ustalenia faktyczne, wynikające z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a odnoszące się do kwestii zakresu w/w odwołania, ocenić, we własnym zakresie i w pełni swobodnie.
Tym niemniej, należało uznać, że zaskarżony wyrok, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiadał prawu. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2012 r. oprócz bowiem, wspomnianych wyżej sugestii, dotyczących postępowania dowodowego, Sąd dokonał jednak wykładni prawa materialnego i wykładnia ta jest wiążąca – w rozumieniu art. 190 P.p.s.a. – zarówno dla wszystkich składów orzekających Sądu Wojewódzkiego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Rozpoznawana sprawa dotyczyła wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne oraz objęcia jej w posiadanie przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych jeszcze przed orzeczeniem o jej wywłaszczeniu. Zatem w sprawie miały zastosowanie przepisy art. 6 ust. 3 i art. 30 w/w dekretu z 1949 r. Zgodnie przy tym z art. 30 ust. 1 dekretu, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowi m. in. gospodarstwo rolne, wywłaszczający obowiązany jest zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, położoną o ile możności, w tej samej miejscowości i o tym samym zbliżonym charakterze. Po myśli zaś art. 6 ust. 3 dekretu, właścicielowi, któremu w przypadku wywłaszczenia nieruchomości przysługiwałoby prawo otrzymania nieruchomości zamiennej (art. 30), nieruchomość zamienna powinna być dostarczona w miarę możności przed objęciem nieruchomości, przewidzianym w ust. 1.
W omawianym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że (cyt.): "dostarczenie nieruchomości zamiennej powinno być uwzględnione z urzędu przez organ wywłaszczający przy orzekaniu o wywłaszczeniu, nie mówiąc o tym, że - jak wynika z treści art. 6 dekretu – kwestia ta powinna być rozważona jeszcze przed objęciem nieruchomości przez wykonawcę". Ponieważ – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji – kwestie te nie były w tym postępowaniu rozważane przez organ, stąd uchylenie obu decyzji wydanych w rozpoznawanej sprawie, było – w tym kontekście - zasadne. W związku z powyższą oceną prawną, należało bowiem uznać, że postępowanie wyjaśniające było przeprowadzone z naruszeniem art. 7, 77 i art. 80 k.p.a.
W tej sytuacji, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że – jak wyżej wspomniano - pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, zaskarżony wyrok odpowiadał jednak prawu, co skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej – na zasadzie art. 184 P.p.s.a.
Oddalenie wniosku I. M. o przyznanie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego spowodowane zaś było brakiem poniesienia takich kosztów przez uczestniczkę postępowania.