Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1906/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. Z. na decyzję Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1996 r., nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż Minister Przemysłu i Handlu decyzją z dnia (...) czerwca 1996 r. nie stwierdził nieważności orzeczenia Nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) grudnia 1948 r. o przejęciu na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. G. Zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji z dnia (...) czerwca 1996 r. stronom przysługiwała skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą należało złożyć w terminie 30 dni od daty jej doręczenia. Stosownie do powyższego pouczenia B. O. - poprzedniczka prawna skarżącej - wniosła w dniu 15 lipca 1996 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę żądając jej uchylenia. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 1998 r., (sygn. akt IV SA 1289/96) Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił przedmiotową skargę, w uzasadnieniu stwierdzając, że skarga ta została wniesiona bezpośrednio do Sądu bez wyczerpania trybu określonego w art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm. - dalej zwaną ustawą o NSA).
W dniu 28 lutego 2006 r. B. O. i J. W. (poprzednicy prawni skarżącej) złożyli do Ministra Gospodarki w trybie art. 127 § 3 K.p.a. w związku z art. 112 K.p.a. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1996 r.
Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2006 r. Minister Gospodarki przywrócił B. O. i J. W. termin do wniesienia, na podstawie art. 127 § 3 K.p.a., wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1996 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Gospodarki decyzją wydaną w dniu (...) października 2008 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1996 r.
Następnie M. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję z dnia (...) października 2008 r. Sąd wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2009 r. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz postanowienia z dnia (...) czerwca 2006 r. Sąd zobowiązał organ do ponownego rozpoznania wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.
Od powyższego wyroku M. Z. złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, która do dnia dzisiejszego nie została rozpoznana.
Jednocześnie w dniu 4 listopada 2009 r. M. Z. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła skargę na decyzję Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1996 r., a zatem decyzję wydaną przez organ w pierwszej instancji. W związku z tym Sąd pierwszej instancji podniósł, że skarga na decyzję wydaną w pierwszej instancji jest niedopuszczalna, podlega ona odrzuceniu. Stosownie bowiem do art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) skargę do sądu administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć - zgodnie z § 2 powołanego artykułu - sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosła M. Z. zaskarżając je w całości oraz wnosząc o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.
- naruszenie przepisu art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. oraz art. 52 § 1 P.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie,
- naruszenie przepisów postępowania przez błędną interpretację art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), dalej ustawa wprowadzająca oraz art. 153 P.p.s.a.
W motywach skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, iż istota niniejszego sporu, a w konsekwencji potrzeba wniesienia niniejszej skargi kasacyjnej sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii związania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wcześniejszymi orzeczeniami wydanymi przez sądy administracyjne, a mianowicie związania, postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 1998 r. sygn. akt IV SA 1289/96 oraz wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1981/08.
Skarżąca wskazała, iż skutecznie wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. doprowadziła do ponownego zbadania rozstrzygnięcia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1996 r. Nr (...) w trybie przewidzianym przepisem art. 127 § 3 k.p.a. Dokonane działanie jednak w ocenie WSA w Warszawie wyrażonej w wyroku z dnia 11 sierpnia 2009 r. było niedopuszczalne, gdyż zdaniem Sądu "W rozpoznawanej sprawie, jak już wskazano, oceniając uwarunkowania prawne sprawy Sąd wyraził w uzasadnieniu postanowienia o sygn. akt IV SA 1289/96 pogląd, iż warunkiem zaskarżenia decyzji z dnia (...) czerwca 1996 r. jest złożenie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w myśl art. 34 ust. 3 ustawy o NSA. Obecnie, odpowiednikiem tego trybu są regulacje zawarte w art. 52 ust. 3 i 4 P.p.s.a." (s. 6 wyroku), tj. dokonanie wezwania do usunięcia naruszenia prawa.
Strona mając powyższe orzeczenia na względzie, wezwała organ administracji publicznej do usunięcia naruszenia prawa. Powyższe działanie okazało się błędem w świetle aktualnie zaskarżonego wyroku, z którego wynika że właściwym środkiem zaskarżenia byłoby zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Skarżąca podniosła, iż ocena prawna dokonana przez WSA jest prawidłowa i nie kwestionuje jej, jednak nie znajduje ona zastosowania w niniejszej sprawie z uwagi na przepis art. 99 ustawy wprowadzającej oraz art. 153 P.p.s.a.
Zgodnie z przepisem art. 99 ustawy wprowadzającej, ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., z zastrzeżeniem art. 100, wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. W niniejszej sprawie zarówno organy administracji publicznej jaki i wojewódzki sąd administracyjny związany jest oceną prawną wyrażoną w postanowieniu z dnia 17 kwietnia 1998 r. Oznacza to, że środkiem wyczerpującym przesłankę zawartą w przepisie art. 52 § 1 P.p.s.a. w niniejszej sprawie jest wezwanie do usunięcia naruszenia prawa - co dokonała strona postępowania, nie zaś zgodnie z twierdzeniem sądu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), skargę do sądu administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed właściwym organem w sprawie. Przez "wyczerpanie środków zaskarżenia" w rozumieniu art. 52 § 2 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, kiedy strona określonego postępowania administracyjnego lub inny jego uczestnik na prawach strony złożył określony środek zaskarżenia od danego aktu lub czynności. W ten sposób zostaje spełniony wymóg wyczerpania środków zaskarżenia i każdy z podmiotów wymienionych w art. 50 P.p.s.a., uzyskuje prawo zaskarżenia do sądu administracyjnego rozstrzygnięcia wydanego wskutek złożenia środka zaskarżenia. Z kolei zgodnie z §4 powołanego przepisu jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, należy również przed wniesieniem skargi do sądu wezwać na piśmie właściwy organ do usunięcia naruszenia prawa.
Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja była już przedmiotem postępowania sądowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, który w postanowieniu z 17 kwietnia 1998 r. (sygn. akt IV SA 1289/96) odrzucił skargę B. O. (poprzedniczki prawnej strony wnoszącej skargę kasacyjną) na przedmiotową decyzję Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1996 r. uznając, iż została ona wniesiona z naruszeniem trybu przewidzianego w art. 34 ust. 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, czyli bez wyczerpania środków zaskarżenia. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż w sytuacji, gdy ustawa nie przewiduje środków odwoławczych (a taka właśnie sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie), wniesienie skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego jest dopuszczalne jedynie w przypadku wcześniejszego doręczenia właściwemu organowi wezwania do usunięcia naruszenia prawa.
Należy zatem uznać, iż Naczelny Sąd Administracyjny w prawomocnym wyroku przesądził, że decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1996 r. jest decyzją ostateczną, co do której nie przysługuje żaden środek odwoławczy. Obecnie na gruncie niniejszej sprawy, odpowiednikiem trybu zawartego w art. 34 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym jest regulacja zawarta w art. 52 § 4 P.p.s.a., który stanowi, że jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, przed wniesieniem skargi do sądu należy wezwać na piśmie właściwy organ do usunięcia naruszenia prawa.
Zgodnie z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Przepis powyższy będzie miał zastosowanie w sprawie niniejszej, gdyż postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt IV SA 1289/96 zostało wydane przed datą określoną w art. 99 Przepisów wprowadzających. Jego odpowiednikiem w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest art. 153.
Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, również będąc związany oceną prawną, wyrażoną w przedmiotowym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego nieprawidłowo odrzucił skargę M. Z., gdyż skarga ta została wniesiona z wyczerpaniem trybu określonego w art. 53 §4 P.p.s.a. Skarżąca bowiem przed wniesieniem przedmiotowej skargi, w dniu (...) września 2009 r. wystosowała do Ministra Gospodarki wezwanie do usunięcia naruszenia prawa sprawy zakończonej decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1996 r. Z uwagi na związanie oceną prawna zawartą w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt IV SA 1289/96), stwierdzającą, iż zaskarżenia powyższej decyzji musi zostać poprzedzone wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa (art. 34 ust. 3 ustawy o NSA) Sąd pierwszej instancji w sposób nieprawidłowy przyjął za podstawę odrzucenia skargi art. 52 §1 i 2 P.p.s.a. odnoszący się do sytuacji, w której skarżącemu przysługiwały środki zaskarżenia w postępowaniu toczącym się przed organem pierwszej instancji, a które musiał wyczerpać przed wniesieniem skargi do sądu. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny przesądził bowiem, że zaskarżona decyzja jest decyzją ostateczną od której nie przysługuje żaden środek odwoławczy. Należy zatem uznać, iż Sąd pierwszej instancji zamiast odrzucać skargę na podstawie art. 58 §1 pkt. 1 P.p.s.a. zobowiązany był rozpoznać ją merytorycznie.
W tej sytuacji zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. oraz art. 52 § 1 P.p.s.a w związku z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uznać za uzasadniony.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 P.p.s.a.