Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 19 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2490/16

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 1 lipca 2016 r. I SA/Wa 2052/15 (dalej wyrok z 1 lipca 2016 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę "A" Sp. z o. o. z siedzibą w [...], A.G., A.G., J.W., B.K., A.K. i Z.R. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Dnia [...] maja 1919 r. została zawarta umowa spółki "A" Sp. z o. o. z siedzibą w [...] (dalej Spółka).

Na mocy decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1948 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] czerwca 1948 r.) majątek Spółki został przejęty na rzecz Skarbu Państwa. Spółka nie została wykreślona z rejestru handlowego. W wyniku postępowań spadkowych - właścicielem udziałów w Spółce stał się J.K., który wniósł o ustanowienie kuratora dla osoby prawnej – spółki "A" Sp. z o.o. z siedzibą w [...].

Sąd Rejonowy dla [...] postanowieniem z [...] lutego 2002 r. sygn. akt "[...]" [winno być "[...]"] oddalił wniosek. Na skutek złożonej apelacji Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z dnia [...] czerwca 2002 r. sygn. akt [...] zmienił zaskarżone postanowienie i ustanowił kuratora w osobie B.C. (dalej Kurator) dla spółki "A" Sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Jednocześnie ustalił, że Kuratorowi przysługuje m.in. uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z [...] czerwca 1948 r. nr [...] [k. 27-29=75-77 tom 3 akt administracyjnych].

Wnioskiem z [...] października 2002 r. spółka "A" Sp. z o.o., reprezentowana przez Kuratora, zwróciła się do Ministra Gospodarki o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] czerwca 1948 r. nr [...] o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa - w części dotyczącej reprezentowanej przez niego Spółki [k. 34-51 t. 3 akt administracyjnych].

Postanowieniem z [...] października 2005 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla [...] zmienił postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] czerwca 2002 r. [...] w ten sposób, że dodatkowo upoważnił kuratora Spółki "A" Sp. z o.o. z siedzibą w [...] do reprezentowania spółki przed Ministrem Gospodarki i Pracy w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z [...] czerwca 1948 r. nr [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa "A" Sp. z o.o. z siedzibą w [...] oraz w instancjach właściwych w wyżej wymienionej sprawie, w tym i do udziału w postępowaniach wszczętych na skutek złożenia skarg na decyzje, postanowienia lub bezczynność Ministra Gospodarki i Pracy w ww. sprawie [k. 134 t. 8 akt administracyjnych].

Po rozpatrzeniu wniosku kuratora o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] czerwca 1948 r. nr [...], Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] sierpnia 2014 r.): 1. nie stwierdził nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1948 r. nr [...] o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa "A" Sp. z o.o. [...] z wyłączeniem parceli nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...];

2. stwierdził, że orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1948 r. nr [...] w zakresie dotyczącym "A" w części dot. parceli nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] zostało wydane z naruszeniem prawa [k. 177-189 t. 8 akt administracyjnych].

Pismem z [...] września 2014 r. "A" Sp. z o.o. z siedzibą w [...] oraz J.W., B.K., A.K., Z.R., A.G. i A.G., wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy [k. 1-5 t. 9 akt administracyjnych,].

Minister Gospodarki (dalej Minister) pismem z [...] grudnia 2014 r. wystąpił do Sądu Rejonowego dla [...] z zapytaniem odnośnie zaistnienia przesłanek uchylenia postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z [...] czerwca 2002 r. sygn. akt "[...]" [winno być "[...]"], zmienionego postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 2005 r. sygn. akt [...].

W odpowiedzi Sąd Rejonowy dla [...] poinformował Ministra o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zmiany postanowienia w przedmiocie kurateli dla spółki "A" Sp. z o.o. z siedzibą w [...], jednocześnie przesyłając postanowienie z 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt [...], wydane w tym przedmiocie [k. 18-19 t. 9 akt administracyjnych].

Minister Gospodarki, uznając, że orzeczenie Sądu w ww. kwestii może mieć wpływ na zakres podmiotowy prowadzonej sprawy, postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] (dalej postanowienie z [...] lipca 2015 r.) zawiesił z urzędu na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa postępowanie w sprawie o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z [...] sierpnia 2014 r. nr [...], wskazując na wystąpienie zagadnienia prawnego, które jest rozstrzygane przez Sąd Rejonowy dla [...], a od którego zależeć będzie rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji [k. 20-21 t. 9 akt administracyjnych].

Pismem z 21 lipca 2015 r. "A" Sp. z o.o. z siedzibą w [...], J.W., B.K., A.K., Z.R., A.G. i A.G., wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy [k. 28-30 t. 9 akt administracyjnych].

Minister Gospodarki postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. nr [...] (dalej postanowienie z [...] września 2015 r.), po rozpatrzeniu wniosku "A" Sp. z o.o. w Krakowie, J.W., B.K., A.K., Z.R., A.G. i A.G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoje postanowienie z [...] lipca 2015 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] sierpnia 2014 r. [k. 32-36 t. 9 akt administracyjnych].

Skargę na powyższe postanowienie Ministra Gospodarki do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli "A" Sp. z o.o. z siedzibą w [...], J.W., B.K., A.K., Z.R., A.G. i A.G. [k. 3-6 akt sądowych].

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ppsa skargę oddalił.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Ministra Gospodarki z [...] września 2015 r. utrzymujące w mocy postanowienie własne z [...] lipca 2015 r. o zawieszeniu postępowania w sprawie o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z [...] sierpnia 2014 r.

Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 kpa organ zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przez pojęcie "zagadnienia wstępnego" rozumie się zagadnienie prawne o charakterze materialnym, które wyłoniło się w toku postępowania w sprawie administracyjnej i do którego rozstrzygnięcia nie jest właściwy organ prowadzący postępowanie, ale inny organ lub sąd oraz rozstrzygnięcie tego zagadnienia jest koniecznym warunkiem załatwienia "głównej" sprawy administracyjnej. Chodzi tu o taką sytuację, w której brak rozstrzygnięcia określonej kwestii prawnej wyklucza każde, zarówno pozytywne, jak i negatywne dla strony zakończenie postępowania administracyjnego (wyrok NSA z 20.12.2012 r. II OSK 1570/11, Lex 1367328). Istotne znaczenie ma ustalenie, czy istnieje bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym.

W sprawie niniejszej Minister Gospodarki zasadnie uznał, że wynik postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla [...] w przedmiocie zmiany postanowienia tego Sądu z [...] października 2005 r. [...], którym zmieniono zakres umocowania ustanowionego kuratora dla Spółki "A" Sp. z o.o. z siedzibą w [...], jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 kpa.

Postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z [...] czerwca 1948 r. - zawieszone postanowieniem z [...] lipca 2015 r. - wszczęto na skutek wniosku złożonego przez Kuratora Spółki "A" Sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Następnie Kurator uzyskał umocowanie do reprezentowania przedmiotowej Spółki w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1948 r. nr [...] - w tym do udziału w postępowaniach wszczętych na skutek złożenia skarg na decyzje, postanowienia lub bezczynność Ministra Gospodarki i Pracy w ww. sprawie. Ewentualna zmiana dotycząca zakresu umocowania kuratora może mieć zatem wpływ na posiadanie przez niego legitymacji do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1948 r. nr [...] i występowania w imieniu skarżącej Spółki we wszczętym przez organ postępowaniu administracyjnym.

W doktrynie i w orzecznictwie reprezentowany jest pogląd, że czynności kuratora, o których mowa w art. 42 kodeksu cywilnego są ściśle określone, wyznaczając zakres jego działania. Poza tym ściśle wyznaczonym zakresem, kurator nie może prowadzić spraw osoby prawnej. Kurator jest bowiem przedstawicielem ustawowym osoby prawnej i należy stosować do niego przepisy o przedstawicielstwie. Przedstawicielstwo polega na tym, że przedstawiciel dokonuje w imieniu innej osoby czynności prawnej, która, o ile mieści się w granicach umocowania, czyli upoważnienia przedstawiciela do działania w imieniu reprezentowanego, wywołuje skutki prawne nie na rzecz przedstawiciela, lecz bezpośrednio na rzecz reprezentowanej przez niego osoby. Skoro kurator nie może zastępować statutowych organów spółki, to nie może reprezentować Spółki w sprawie, która nie dotyczy czynności wynikających z art. 42 § 2 kc. Kurator nie może skutecznie złożyć wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego i występować w imieniu spółki, którą reprezentuje, w postępowaniu nieważnościowym dotyczącym tego orzeczenia.

Postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] czerwca 2002 r. [...], którym legitymował się kurator B.C. składając w imieniu skarżącej Spółki wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] czerwca 1948 r., jako podstawę prawną jego wydania wskazuje jedynie art. 386 § 1 i częściowo art. 385 kodeksu postępowania cywilnego. Powołane w powyższym orzeczeniu przez Sąd przepisy są przepisami z zakresu prawa procesowego.

Również postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z [...] października 2005 r. [...], zmieniające postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] czerwca 2002 r. [...] (znajdujące się w aktach sprawy) nie zawiera podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Brak powołania przepisów prawa materialnego, na podstawie których ustanowiono kuratora, budzi poważne wątpliwości co do jego prawidłowego ustanowienia, a co za tym idzie, co do jego możliwości działania w imieniu Spółki. Tym bardziej, że utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych jest jednolite w tym zakresie i uznaje, że uprawnienia kuratora spółki są ściśle określone w art. 42 kc i regulują powinność kuratora do podjęcia czynności zmierzających do powołania organów tej osoby, a w razie potrzeby do jej likwidacji. Kurator nie jest upoważniony do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, gdyż nie jest to czynność zmierzająca do powołania organów spółki, ani jej likwidacji.

Dlatego bezsprzecznie wynik postępowania dotyczącego zmiany orzeczenia ustalającego zakres uprawnień kuratora będzie miał wpływ na wynik sprawy dotyczącej rozpatrzenia wniosku kuratora o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej z 1948 r.

Podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 kpa są nieuzasadnione. Również pozostałe zarzuty skargi uznać należało za chybione. W ocenie Sądu organ prawidłowo prowadził sprawę, zasadnie uznał za konieczne zawieszenia postępowania z uwagi na wystąpienie zagadnienia wstępnego; prawidłowo i wyczerpująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.

Skargę kasacyjną wywiedli "A" Sp. z o.o. z siedzibą w [...] oraz J.W., B.K., A.K., Z.R., A.G. i A.G., reprezentowani przez adw. B.C. Skarżący kasacyjnie zaskarżyli wyrok I SA/Wa 2052/15 w całości i zarzucili mu naruszenie:

1. I. prawa materialnego - art. 42 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej kc) w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej kpa) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w świetle brzmienia powyższego artykułu zachodzą wątpliwości, co do tego czy kurator osoby prawnej może podejmować czynności niewymienione w art. 42 § 2 kc, w tym czynności niezbędne celem ochrony majątku osoby prawnej, podczas gdy z literalnej treści przepisu wynika, że kuratora w trybie art. 42 kc ustanawia się dla osoby prawnej, która nie może prowadzić swoich spraw, a więc i strzec swoich praw majątkowych, z tych względów na kuratorze przejściowo spoczywa ten obowiązek i tylko taki sposób wykładni powyższego przepisu daje się pogodzić z treścią art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, w konsekwencji czego nie sposób powiedzieć by na gruncie sprawy doszło do wystąpienia zagadnienia wstępnego, a tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa winien uchylić postanowienie Ministra Gospodarki z [...] września 2015 r. nr [...], Ldz. [...] i poprzedzające je postanowienie z [...] lipca 2015 r. nr [...], L.dz.: 1933 w całości;
2. II. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy:
3. 1) art. 97 § 1 pkt 4 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa polegające na oddaleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi na postanowienie z [...] września 2015 r., utrzymujące w mocy postanowienie z [...] lipca 2015 r. w sytuacji, gdy Sąd naruszył przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy z uwagi na powołanie się na występujące w sprawie zagadnienie wstępne związane z wszczęciem przez Sąd Rejonowy dla [...] Wydział IlI Rodzinny i Nieletnich pod sygn. akt [...], z urzędu, postępowania w przedmiocie zmiany postanowienia o ustanowieniu kuratora dla "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, podczas gdy zawieszenie prowadzonego postępowania administracyjnego z uwagi na występujące w sprawie zagadnienie wstępne dotyczy wyłącznie sytuacji zagadnień prawnych (a nie faktycznych) o charakterze materialnoprawnym, które są w bezpośrednim i bezwzględnym związku przyczynowym z przedmiotem rozpoznania sprawy i wydaniem samej decyzji, a w konsekwencji okoliczność wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie zmiany postanowienia o ustanowieniu kuratora dla "A"sp. z o.o. nie jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa;
4. 2) art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (dalej kpc) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa polegające na oddaleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi na postanowienie z [...] września 2015 r., utrzymujące w mocy postanowienie z [...] lipca 2015 r. w sytuacji gdy Sąd naruszył przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy z uwagi na przyjęcie, że w sprawie występuje zagadnienie wstępne wymagające uprzedniego rozstrzygnięcia przez inny organ lub sąd związane z wszczęciem przez Sąd Rejonowy dla [...] pod sygn. [...] z urzędu postępowania w przedmiocie zmiany postanowienia o ustanowieniu kuratora dla "A" sp. z o.o., podczas gdy istnieją prawomocne, wykonalne i wiążące organy administracyjne i sądy administracyjne orzeczenia Sądu Okręgowego w [...] z [...] czerwca 2002 r. [...] i Sądu Rejonowego dla [...] z [...] października 2005 r. [...] w przedmiocie ustanowienia dla "A" sp. z o.o. kuratora oraz określeniu zakresu jego upoważnienia do działania w imieniu skarżącej, które na podstawie art. 365 § 1 kpc wiążą organy administracyjne i sądy administracyjne, a w konsekwencji w sprawie nie występuje zagadnienie wstępne, które obliguje do zawieszenia postępowania administracyjnego;
5. 3) art. 29 w zw. z art. 30 § 3 kpa w zw. z art. 577 w zw. z art. 521 § 1 kpc w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa polegające na oddaleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi na postanowienie z [...] września 2015 r., utrzymujące w mocy postanowienie z [...] lipca 2015 r. w sytuacji gdy Sąd naruszył przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy z uwagi na przyjęcie przez Sąd, że wszczęcie postępowania przez Sąd Rejonowy dla [...] sygn. [...] w przedmiocie zmiany postanowienia o ustanowieniu kuratora dla "A" sp. z o.o. wpływa na skuteczność czynności podjętych przez kuratora na podstawie podlegających zmianie postanowień Sądu Okręgowego w [...] z [...] czerwca 2002 r. [...] i Sądu Rejonowego dla [...] z [...] października 2005 r. sygn. [...], a tym samym skutkuje wsteczną utratą legitymacji kuratora do złożenia skargi o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu nr [...] z [...] czerwca 1948 r. i w konsekwencji winno zostać uznane za zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa, w sytuacji gdy postanowienie w przedmiocie zmiany postanowienia o ustanowieniu kuratora dla "A" spółka z o.o. wywołuje skutki ex nunc, a czynności podjęte przez kuratora na podstawie poprzednich prawomocnych i wykonalnych orzeczeń Sądu, następnie zmienionych, są ważne i skuteczne, a tym samym w sprawie nie wystąpiło wstępne zagadnienie, którego rozstrzygniecie warunkuje rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji;
6. 4) art. 1 ppsa w zw. z art. 365 § 1 kpc w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa polegające na oddaleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi na postanowienie z [...] września 2015 r., utrzymujące w mocy postanowienie z [...] lipca 2015 r. w sytuacji gdy Sąd naruszył przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy, a to kwestionowanie prawidłowości prawomocnych, niezaskarżonych orzeczeń sądu powszechnego o ustanowieniu kuratora dla "A" sp. z o.o., w sytuacji gdy na podstawie art. 365 § 1 kpc sąd administracyjny jest związany prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego w przedmiocie ustanowienia dla Spółki kurateli, a badanie prawidłowości tego orzeczenia nie stanowi sprawy sądowoadministracyjnej w rozumieniu art. 1 ppsa;
7. 5) art. 9 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 kpa w zw. z art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 138 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa polegające na oddaleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi na postanowienie z [...] września 2015 r., utrzymujące w mocy postanowienie z [...] lipca 2015 r. w sytuacji gdy Sąd naruszył przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy z uwagi na to, że ostatnie z ww. postanowień skonstruowane było w sposób nazbyt ogólnikowy oraz lakoniczny i przede wszystkim nie zawierało w swojej treści całokształtu ustalonego stanu faktycznego, w tym w szczególności tego (1) z jakich powodów budziło wątpliwości organu postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z [...] października 2005 r. sygn. [...]; (2) z jakich przyczyn organ uznał, że zachodzą przesłanki do uchylenia z urzędu postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z [...] czerwca 2002 r. sygn. [...], zmienionego postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] października 2005 r. sygn. [...]; (3) jaki wpływ ma ewentualne zaistnienie ww. przesłanek na toczące się postępowanie administracyjne o stwierdzenie nieważności decyzji, podczas gdy organ administracji publicznej winien działać na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, a w sporządzonym uzasadnieniu, stanowiącym integralną część rozstrzygnięcia, ujawnić w sposób precyzyjny, jasny, pozbawiony, lakoniczności i pełny wszystkie motywy swojego rozstrzygnięcia zgodnie z zasadą informowania i wyjaśniania zasadności przesłanek wyrażoną w art. 11 kpa, tak by zachowana została możliwość kontroli rozstrzygnięcia, a także by osoba niezadowolona z rozstrzygnięcia mogła (po uprzednim odczytaniu przyczyn rozstrzygnięcia) broniąc swoich praw odnieść się do argumentów organu przedstawiając swoje stanowisko, w odwołaniu lub wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy;
8. 6) art. 12 w zw. z art. 6 w zw. z art. 7 w zw. z art. 156 w zw. z art. 157 w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 138 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa polegające na oddaleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi na postanowienie z [...] września 2015 r., utrzymujące w mocy postanowienie z [...] lipca 2015 r. w sytuacji gdy Sąd naruszył przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy z uwagi na przyjęcie przez Sąd, że nawet w sytuacji gdy zaskarżone rozstrzygnięcie, będące przedmiotem głównego postępowania, podlegające kontroli (w trybie odwołania lub wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy), jest wadliwe z uwagi na rażące naruszenie przepisów postępowania dotyczących sposobu orzekania przez organ (które organ winien wziąć pod uwagę z urzędu) to i tak zachodzi podstawa do zawieszania prowadzonego postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, podczas gdy, w sytuacji gdy podlegająca kontroli decyzja z [...] sierpnia 2014 r., nie wskazuje w sentencji okoliczności, z powodu których organ nie stwierdza nieważności decyzji, to zasada legalizmu, szybkości i prostoty postępowania przemawia za jak najszybszym i niezwłocznym uchyleniem ww. wadliwego rozstrzygnięcia, ponieważ nie odpowiada ono regułom orzekania i nie może wywołać skutków prawnych, a nadto pozostają nierozstrzygnięte i niewyjaśnione kwestie mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (dlaczego organ ograniczył się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa) - bez względu na to czy do ostatecznego wyjaśnienia sprawy wymagane jest rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego (o ile takie wystąpi).

Skarżący kasacyjnie wnieśli o: uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania w tych kosztów zastępstwa, wg norm przypisanych. Skarżący kasacyjnie zrzekli się rozprawy (k. 87-100 akt sądowych).

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł uczestnik postępowania G. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], reprezentowana przez r. pr. A.J. Uczestnik wniósł o: oddalenie skargi kasacyjnej w całości jako nieuzasadnionej; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie (k. 118-121 akt sądowych).

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł Minister Rozwoju i Finansów reprezentowany przez r. pr. I.K. Minister wniósł o: oddalenie skargi kasacyjnej w całości; zasądzenie od skarżących na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Minister nie żądał rozpoznania niniejszej sprawy na rozprawie (k. 123-130 akt sądowych).

Pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. Minister Przedsiębiorczości i Technologii reprezentowany przez r. pr. A.K., wskazał, że: Minister podjął postępowanie nadzorcze zawieszone zaskarżonym postanowieniem, Sąd powszechny uchylił kuratelę dla skarżącej kasacyjnie spółki - "A" sp. z o.o. z siedzibą w [...], spółka ta utraciła byt prawny.

Minister załączył potwierdzone za zgodność z oryginałem: postanowienie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z [...] sierpnia 2018 r. podejmujące postępowanie administracyjne, zawieszone postanowieniem Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2015 r. nr [...]; odpis postanowienia z [...] grudnia 2016 r. [...], którym Sąd Rejonowy dla [...] uchylił kuratelę dla osoby prawnej - spółki "A" sp. z o.o. z siedzibą w [...] ustanowioną w osobie B.C. postanowieniem tut. Sądu z [...] lutego 2002 r. w sprawie [...], zmienionym postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z [...] czerwca 2002 r. w sprawie [...], a następnie zmienionym postanowieniem tut. Sądu z [...] października 2005 r. w sprawie [...]; pismo Sądu Rejonowego dla [...] XI Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego informujące, że wobec "A" Sp. z o.o. [...] nie było prowadzone postępowanie o przerejestrowanie przedwojennej spółki do KRS (k. 145-149 akt sądowych).

Pismem z 4 września 2018 r. J.W., A.K., K.R., T.R., J.R., J.R., A.G. i A.G., reprezentowani przez pełnomocnika adw. B.C.: cofnęli skargę kasacyjną od wyroku Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2052/15 w zakresie wniesionym przez J.W., B.K., A.K., Z.R., A.G., A.G.; wnieśli o: umorzenie postępowania kasacyjnego; zwrot 100,00 zł wpisu uiszczonego od skargi kasacyjnej. J.W., A.K., K.R., T.R., J.R., J.R., odpisami aktów poświadczenia dziedziczenia - odpowiednio - prawidłowo wykazali swe następstwo prawne po zmarłych: Z.R. i B.K. (k. 151-164 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

W świetle art. 183 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

I. Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej osób fizycznych: J.W., B.K., A.K., Z.R., A.G., A.G., reprezentowanych przez pełnomocnika adw. B.C., należało wziąć pod uwagę, że utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie jest pogląd, że zgodnie z art. 60 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej ppsa) skarżący może cofnąć skargę. Cofnięcie skargi wiąże sąd. Jednak sąd uzna cofnięcie skargi za niedopuszczalne, jeżeli zmierza ono do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do skarg kasacyjnych (art. 193 ppsa).

Skarżący kasacyjnie może rozporządzać skargą kasacyjną po jej wniesieniu, ponieważ jego oświadczenie w tej kwestii jest, co do zasady, wiążące dla sądu (wyrok NSA z 23.8.2016 r. II FSK 2216/16, cbosa). Cofnięcie skargi kasacyjnej jest dla NSA wiążące i skutkuje umorzeniem postępowania. Z uwagi na zasadę związania granicami skargi kasacyjnej sąd ten nie jest władny badać zasadności cofnięcia (postanowienie NSA z 23.3.2007 r. II FSK 400/06, aprobowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, R. Stankiewicza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 790, nb 6). Wykładnię tę wzmacnia wejście w życie art. 178a ppsa. Wojewódzki sąd administracyjny, orzekając na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego – co oczywiste – nie jest władny badać, czy w sprawie doszło do nieważności postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny z mocy art. 183 § 1 ab initio ppsa związany jest granicami skargi kasacyjnej, co oznacza, że ustawodawca zarówno jej wniesienie, jak i zakres rozpoznania, uzależnił od woli wnoszącego skargę kasacyjną. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że cofnięcie skargi kasacyjnej przez J.W., A.K., K.R., T.R., J.R., J.R., A.G. i A.G. jest dopuszczalne.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 193 ppsa, orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O zwrocie wpisu od skargi kasacyjnej orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 ppsa (punkt 3 sentencji wyroku).

B. Skarga kasacyjna "A" sp. z o.o. z siedzibą w [...] nie została cofnięta.

Skarga kasacyjna "A" sp. z o.o. z siedzibą w [...] podlegała odrzuceniu. Z przedłożonych w toku postępowania przed Naczelny Sądem Administracyjnym dokumentów, w tym potwierdzonego za zgodność z oryginałem odpisu pisma Sądu Rejonowego dla [...] XI Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego w [...] z [...] lipca 2017 r. wynika, że wobec podmiotu "[...]" [winno być "[...]"; k. 21-26 t. 3akt administracyjnych] "A" Sp. z o.o. [...] nie było prowadzone postępowanie o przerejestrowanie przedwojennej spółki do KRS. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. nr 121, poz. 770 ze zm.), ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2001 r., z wyjątkiem art. 38 pkt 1 lit. f, który wchodzi w życie z dniem 1 kwietnia 2001 r. Ustawa Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym w art. 9 ust. 2a stanowi, że podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W przypadku gdy wniosek o wpis złożony przed dniem 1 stycznia 2016 r. został po tej dacie zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie o wpis zostało umorzone, skutki określone w niniejszym przepisie oraz przepisach ust. 2b-2g i 2i powstają z dniem następującym po dniu zwrotu, odrzucenia, oddalenia wniosku albo umorzenia postępowania.

Wpisowi do rejestru przedsiębiorców podlegają kapitałowe spółki prawa handlowego, czyli spółka z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółka akcyjna. Wymóg wpisu wynika z art. 12, 164 § 1 ksh (obecnie Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.). Zgodnie z art. 12 ksh, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji albo spółka akcyjna w organizacji z chwilą wpisu do rejestru staje się spółką z ograniczoną odpowiedzialnością albo spółką akcyjną i uzyskuje osobowość prawną. Z tą chwilą staje się ona podmiotem praw i obowiązków spółki w organizacji. Z niekwestionowanych okoliczności sprawy wynika, że "A" sp. z o.o. z siedzibą w [...] nie złożyła do dnia 31 grudnia 2015 r. wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego ani nie była spółką w upadłości (uchwała SN z 21.12.2016 r. III CZP 83/16, OSNC 2017/10/107). W tej sytuacji w świetle art. 9 ust. 2a pwKRS uznaje się ją za wykreśloną z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. Zdolność sądowa takiej spółki zezwala jedynie na wystąpienie o rejestrację oraz na uczestniczenie w prowadzonych przeciwko spółce postępowaniach sądowych lub egzekucyjnych.

Spółka nie ma zdolności sądowej do dochodzenia roszczeń oraz inicjowania jakichkolwiek postępowań sądowych, a ograniczona osobowość prawna nie pozwala na dokonywanie czynności prawnych i uczestniczenie w obrocie prawnym (art. 9 ust. 3 pwKRS; postanowienie SN z 28.2.2014 r. IV CSK 365/14, OSNC 2015/1/12; wyrok NSA z 9.5.2018 r. I OSK 1466/16, Lex 2527603).

Zgodnie z art. 25 § 1 ppsa zdolność sądowa, to zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 ppsa, mającym odpowiednie zastosowanie do postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na podstawie art. 193 ppsa, Sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej.

"A" sp. z o.o. z siedzibą w [...], reprezentowana przez kuratora w osobie profesjonalisty - adw. B.C., dnia 22 października 2002 r., wniosła do Ministra Gospodarki o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] czerwca 1948 r. nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa – części dotyczącej reprezentowanej przez niego spółki. Mimo, że ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. nr 121, poz. 770 ze zm.) oraz ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym, weszły w życie z dniem 1 stycznia 2001 r., z wyjątkiem art. 38 pkt 1 lit. f, Kurator nie wniósł do 31 grudnia 2015 r. o przerejestrowanie "A" sp. z o.o. z siedzibą w [...] do Krajowego Rejestru Sądowego.

Do czasu rejestracji, zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1 [ustawy o KRS], nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2015 r., zachowują moc dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych (art. 9 ust. 2 pwKRS).

Po dniu 22 października 2002 r. doszło do zmian stanu prawnego w zakresie istotnym dla oceny zdolności sądowej do dochodzenia roszczeń. W szczególności z dniem 17 lipca 2010 r. dodano ustęp 4 art. 9 pwKRS (Dz. U. z 2010 r. nr 106, poz. 671). Kolejnymi nowelizacjami dokonano zmian ustępu 3 art. 9 pwKRS: z dniem 1 stycznia 2004 r. - Dz. U. z 2003 r. nr 217, poz. 2125; z dniem 17 lipca 2010 r. - Dz. U. z 2010 r. nr 106, poz. 671; z dniem 30 grudnia 2013 r. - Dz. U. z 2013 r., poz. 1622. Ustawą z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 1924), dodano ustępy 2a-2j do art. 9 pwKRS.

W wyniku tych zmian, podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1 [ustawy o KRS], które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W przypadku gdy wniosek o wpis złożony przed dniem 1 stycznia 2016 r. został po tej dacie zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie o wpis zostało umorzone, skutki określone w niniejszym przepisie oraz przepisach ust. 2b-2g i 2i powstają z dniem następującym po dniu zwrotu, odrzucenia, oddalenia wniosku albo umorzenia postępowania (art. 9 ust. 2a pwKRS).

Z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nabytego mienia za zobowiązania podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru (art. 9 ust. 2b pwKRS).

Po wydaniu wyroku z 1 lipca 2016 r. I SA/Wa 2052/15, postanowieniem z [...] grudnia 2018 r. [...] Sąd Rejonowy dla [...], powołując art. 180 § 1 kro, uchylił kuratelę dla osoby prawnej – spółki "A" sp. z o.o. z siedzibą w [...] ustanowioną w osobie B.C. postanowieniem tutejszego Sądu z dnia [...] lutego 2002 r. w sprawie [...] zmienionym postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z [...] czerwca 2004 r. w sprawie [...], a następnie zmienionym postanowieniem tutejszego Sądu z dnia [...] października 2005 r. w sprawie [...]. W uzasadnieniu Sąd Rejonowy wskazał, że kuratela została ustanowiona na wniosek J.K. - spadkobiercy udziałowców spółki. Pismem z [...] grudnia 2016 r. następcy prawni J.K.: A.K., M.K., L.E., J.K. i I.K., zgłosili się do postępowania [...] i wnieśli o "wycofanie ze Sądu" postępowania w niniejszej sprawie – ze względu na śmierć J.K. i R.M. oraz odpadnięcie przyczyny, dla którego prowadzona była niniejsza sprawa.

Wskazując że postępowanie w niniejszej sprawie zainicjował wnioskiem J.K., a jego następcy prawni nie widzą podstaw kontynuowania postępowania, Sąd Rejonowy stwierdził, że odpadł cel, dla którego kuratela została ustanowiona (art. 180 § 1 kro; k. 148 akt sądowych).

Skoro "A" sp. z o.o. z siedzibą w [...] nie ma zdolności sądowej w postępowaniu ze skargi kasacyjnej z [...] września 2016 r. w niniejszej sprawie, skarga kasacyjna wniesiona przez ten podmiot podlegała odrzuceniu (art. 178 w zw. z art. 180 ppsa; wyrok NSA z 21.3.2018 r. I OSK 1409/16, cbosa; B. Dauter w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, uw. 10 do art. 180; punkt 2 sentencji wyroku).

Wniosek Ministra Przedsiębiorczości i Technologii o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oddalono z uwagi na brak podstaw do jego uwzględnienia (art. 203 i 204 ppsa).