Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 27 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2518/13

Uzasadnienie

Wyrokiem z 18 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 457/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Wójt Gminy C. decyzją z [...] lutego 2013 r., wydaną na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1 b, ust. 5, art. 20, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2011 r. Nr 298, poz. 1769), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 959), odmówił J. D. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem M. D., legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności. W uzasadnieniu decyzji, odwołując się do treści przepisów art. 2 i 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, organ stwierdził, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowanie pojęcie rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. Oznacza to, że nie jest możliwe uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałby na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, czy pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. W dalszej kolejności organ podał, że syn J. D. M. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Orzeczenie zostało wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. [...]stycznia 2013 r., na okres do [...] stycznia 2015 r. Z przedłożonego nakazu płatniczego za 2012 rok wynika, iż mąż skarżącej W. D. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowych, będącego przedmiotem dzierżawy, co potwierdza umowa dzierżawy zawarta [...] stycznia 2013 r. pomiędzy W. D. a W. N. oraz kserokopia wykazu zmian w danych ewidencji gruntów i budynków.

Z informacji udzielonej przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wynika, iż ustało ubezpieczenie społeczne i zdrowotne J. D., która nie ma stwierdzonej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie zaistniała określona w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie J. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli matka dziecka nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponieważ J. D. jest rolnikiem – prowadzi gospodarstwo rolne i nie ma orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie, nie zrezygnowała więc z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z tego też powodu nie jest osobą uprawnioną do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała na ciężki stan zdrowia syna M. i stwierdziła, że ze względu na jego chorobę od dłuższego czasu nie chowają w gospodarstwie zwierząt, a pola obsiewają zbożem. Postanowili więc wraz z mężem wydzierżawić całą ziemię na okres 10 lat. Dzierżawa została zgłoszona do Urzędu Gminy i do KRUS. Skarżąca podała, że zrezygnowała z prowadzenia działalności rolniczej i nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, została wyrejestrowana z KRUS. Pokreśliła, że całkowita rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym związana była z opieką nad synem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z [...] marca 2013 r., wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy odwołał się do niekwestionowanych ustaleń faktycznych organu I instancji, iż M. D. legitymuje się orzeczeniem zaliczającym go do grona osób niepełnosprawnych.

Ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny pozwala stwierdzić, że nie zostały spełnione warunki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uprawniające do ustalenia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawą do odmowy przyznania tego świadczenia jest okoliczność, iż skarżąca, pomimo wydzierżawienia gospodarstwa rolnego i niepodlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego, zatem jest rolnikiem. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 5 ust. 8 i 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969, z późn. zm.). Ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem:

1. 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego;
2. 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną;
3. 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Z brzmienia cytowanych przepisów wynika, że ustawodawca w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż uzyskuje się dochód z gospodarstwa rolnego niezależnie od tego czy się w nim pracuje czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie. Zatem w rozumieniu ww. ustawy utrzymuje się z gospodarstwa rolnego ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne, tj. w dzierżawę lub w użytkowanie. I jedynie w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w cytowanym wyżej przepisie art. 5 ust 8a pkt 1-3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przeniesienie posiadania gospodarstwa z właściciela na posiadacza zależnego powoduje, że właściciel "nie utrzymuje" się z tego gospodarstwa w rozumieniu art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ wskazał także, że zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych na podstawie pisemnej umowy zawartej na co najmniej 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie nie będącej małżonkiem emeryta lub rencisty, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą z małżonkiem emeryta lub rencisty we wspólnym gospodarstwie domowym, małżonkiem zstępnego, pasierba lub osoby pozostającej z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym.

Organ podkreślił, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych umowa dzierżawy, stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, może być zawarta wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w tych przepisach, w świetle których wydzierżawiąjącym pozostaje zawsze emeryt lub rencista. Jest tak dlatego, że wypłata emerytury lub renty rolniczej ulega zawieszeniu, jeżeli emeryt lub rencista prowadzi działalność rolniczą, natomiast zawarcie umowy dzierżawy przez emeryta lub rencistę pozwala na uznanie, że zaprzestał tej działalności. Skoro zatem skarżąca nie jest osobą mającą ustalone prawo do emerytury lub też renty rolniczej i wykazano, że uzyskuje dochód z oddanego w dzierżawę gospodarstwa rolnego, to tym samym nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. braku podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki.

Organ odwołał się też do stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który w wyroku z 7 lipca 2010 r., II SA/Bd 463/10 stwierdził, iż "stosownie do art. 3 pkt 22 ustawy pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powyższym rozumieniu oznacza zatem, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w powyższych formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta".

Organ zwrócił uwagę, odwołując się do argumentacji zawartej w powyższym wyroku, iż trzeba brać pod uwagę przepis art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, z którego treści wynika, że osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej. Z przepisu tego wynika, że za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może być uznany rolnik, który musi przynajmniej część czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego. Organ podkreślił, że wykładnię art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającą na uznaniu, iż sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, za prawidłową uznał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 marca 2011 r., I OSK 1987/10, a także skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w uchwale z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie art. 156 § 1 ust. 2, art. 16 § 1, art. 111, art. 113 § 1 i art. 138 § 1 K.p.a. przez błędną wykładnię tych przepisów i ich niewłaściwe zastosowanie, a tym samym rażące naruszenie prawa i wniosła o uchylenie tej decyzji oraz decyzji organu I instancji lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że ojciec dziecka pracuje w prywatnym zakładzie pracy, gospodarstwo rolne jest oddane w dzierżawę na 10 lat, a ona nie wykonuje żadnej pracy zawodowej. Wskazała na treść przepisu art. 17 i art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wywiodła, że rolnik, który nie wykonuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej niezależnie od wielkości gospodarstwa rolnego, może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż spełnia warunek zawarty w art. 17 ust. 1 ww. ustawy tj. warunek bycia osobą, która w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

18 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wydał powołany na wstępie wyrok.

Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem M. D. Wniosek o to świadczenie złożyła [...] stycznia 2013 r., co oznacza, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, nadanym ustawą zmieniającą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przy czym stosownie do treści przepisu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych pod pojęciem "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Syn skarżącej – M. D., urodzony [...] września 2003 r. jest osobą niepełnosprawną od urodzenia, w stosunku do której istnieje konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. [...] stycznia 2013 r., na okres do [...] stycznia 2015 r. Sąd zwrócił uwagę, że dla rozpatrzenia niniejszej sprawy istotnym jest przede wszystkim status skarżącej. Związany on jest z sytuacją jej męża W. D., który jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, położonego w Ś. Skarżąca, jako żona rolnika, była ubezpieczona w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS). Zgodnie bowiem z art. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291; ze zm.), przepisy tej ustawy, dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi, stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym w tym gospodarstwem rolnym. [...] stycznia 2013 r. mąż skarżącej wydzierżawił na okres 10 lat grunty wchodzące w skład tego gospodarstwa rolnego (z wyjątkiem części działki nr 250 o powierzchni 0,25 ha).

Czynsz dzierżawny ustalono w wysokości [...] zł z hektara rocznie. W związku z zawarciem tej umowy, [...] lutego 2013 r. KRUS wydał decyzję stwierdzającą ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w stosunku do skarżącej od [...] stycznia 2013 r. Skarżąca nie ma stwierdzonej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, oraz nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych.

W ocenie Sądu I instancji stanowisko skarżącej, która upatruje swoich praw do świadczenia pielęgnacyjnego w tym, że zrezygnowała z prowadzenia działalności rolniczej, nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i została wyrejestrowana z KRUS, nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżąca w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o to świadczenie nie pozostawała w zatrudnieniu, ani nie wykonywała innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, więc nie mogła zrezygnować z zatrudnienia, lub z innej pracy zarobkowej. Jako żona rolnika objęta była ubezpieczeniem społecznym rolników, co było możliwe tylko dlatego, że pracowała w gospodarstwie rolnika albo w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym.

Praca w gospodarstwie rolnym nie jest zatrudnieniem ani inną pracą zarobkową w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżącej nie można też uznać za osobę niepodejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie zaprzestała bowiem prowadzenia działalności rolniczej na skutek zawarcia umowy dzierżawy. Umowa ta, co jest bezsporne w niniejszej sprawie, nie została zawarta w celu uzyskania prawa do emerytury lub renty, a tylko wtedy mogłaby wywołać skutek oczekiwany przez skarżącą. Wynika to z art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Tak więc zawarcie umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego na okres 10 lat nie daje możliwości uznania, na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, że doszło do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli umowy takiej nie zawarł emeryt lub rencista z zachowaniem trybu ww. przepisu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Ponadto Sąd podkreślił, że istnieje domniemanie uzyskiwania dochodu z gospodarstwa rolnego niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia. Wynika ono z art. 5 ust. 8 i 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W niniejszej sprawie skarżąca i jej rodzina uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego w postaci ustalonego umową czynszu dzierżawnego. W sytuacji zatem, gdy nie doszło do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej i z gospodarstwa rolnego jest uzyskiwany dochód, w ocenie Sądu pierwszej instancji organy prawidłowo uznały, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia rodzinnego wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Sąd odwołał się również do uchwały NSA z 11 grudnia 2012 r., w uzasadnieniu której stwierdzono między innymi, że istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy.

Powyższy wyrok stał się przedmiotem skargi kasacyjnej J. D. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca kasacyjnie, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako "P.p.s.a."), zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy skarżąca nie pozostawała w zatrudnieniu ani nie wykonywała innej pracy zarobkowej, więc nie mogła z niej zrezygnować, ponadto skarżąca nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej w rozumieniu tychże przepisów, co powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem nie może być przyznane.

Wskazując na powyższy zarzut, na podstawie art. 176 w zw. z art. 188 P.p.s.a., wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T., a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i rozpoznanie skargi, ewentualnie na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 P.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy.

Ponadto wniosła o:

‒ zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

‒ przedstawienie powstałego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi w celu podjęcia ponownej uchwały w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 269 § 1 i 2 P.p.s.a.

‒ zawiadomienie o toczącym się postępowaniu i wezwanie do wzięcia udziału w przedmiotowej sprawie Rzecznika Praw Obywatelskich, albowiem wymaga tego ochrona praworządności oraz praw człowieka i obywatela.

W ocenie skarżącej kasacyjnie Sąd I instancji, opierając swoje rozstrzygnięcie głównie na wykładni art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, błędnie zinterpretował powyższe przepisy.

Mimo, iż celem podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny ww. uchwały było rozstrzygnięcie wątpliwości prawnych dotyczących kwestii przyznawania rolnikom prowadzącym gospodarstwo rolne świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to na skutek treści tejże uchwały owe wątpliwości i kontrowersje w praktyce orzeczniczej nadal występują.

Argumentując podniesiony zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżąca kasacyjnie wskazała, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Definicję legalną "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" zawiera art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W definicji tej nie wymieniono prowadzenia działalności rolniczej przez rolnika indywidualnego, jako desygnatu określenia "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa". Zdaniem skarżącej kasacyjnie skoro ustawodawca dokonał definicji legalnej pojęcia i zawarł tę definicję w ustawie, to ani organy administracyjne, ani sąd nie mogą poddawać wykładni, czy to zawężającej czy to rozszerzającej, treści zawartej w definicji legalnej.

Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdziła, że rozszerzająca interpretacja definicji zawartej w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadziłaby do sytuacji, w której osoba będąca w posiadaniu gospodarstwa rolnego, sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną, byłaby pozbawiona możliwości skorzystania z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego, co oznacza, że dla uzyskania możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne musiałaby wyzbyć się gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżącej kasacyjnie sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego nie może wykluczać rolnika z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w sytuacji, gdy posiadane przez niego gospodarstwo oraz rodzaj upraw, pozwalałby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny.

Jednocześnie skarżąca kasacyjnie zwróciła uwagę, że art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje zamknięty katalog podmiotów, którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Wśród enumeratywnie wymienionych przesłanek przesądzających o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, ustawodawca nie wymienia rolnika podlegającego obowiązkowemu ubezpieczeniu z racji prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zatem, w ocenie skarżącej kasacyjnie, osoba prowadząca gospodarstwo rolne może być traktowana na równi z osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W konsekwencji stwierdziła, że przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 183 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy jej rozpoznawaniu, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1. 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2. 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 P.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

Naczelny Sąd Administracyjny, ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja w odniesieniu do prawa materialnego bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd I instancji.

W przedmiotowej skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną ich wykładnię, jednocześnie nie sformułowano żadnego zarzutu naruszenia prawa procesowego, w tym oparcia orzeczenia Sądu na wadliwie ustalonym stanie faktycznym.

Konsekwencją powyższego jest przyjęcie, że stan faktyczny sprawy nie został zakwestionowany i tenże stan faktyczny uznany za prawidłowy przez Sąd pierwszej instancji, stanowić będzie podstawę oceny zasadności zarzutu kasacyjnego przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności, wobec wniosków zawartych w skardze kasacyjnej, zasadnym jest wskazanie, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę w pełni podziela stanowisko zajęte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, uznając, że dotyczy ono także sytuacji prawnej skarżącej kasacyjnie. Wobec tego nie zaistniały warunki określone w art. 269 § 1 P.p.s.a. do wystąpienia z wnioskiem o podjęcie powtórnej uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Sąd miał także na uwadze, że ustawą z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567) z 15 maja 2014 r. w ustawie o świadczeniach rodzinnych zostały wprowadzone zmiany polegające m.in. na dodaniu art. 17b regulującego warunki ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez rolników, małżonków rolników bądź domowników. Przepis ten odnosi się do zagadnienia rozstrzyganego powyższą uchwałą.

W zakresie wniosku o zawiadomienie Rzecznika Praw Obywatelskich o toczącym się postępowaniu i wezwanie do wzięcia udziału w przedmiotowej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują instytucji wzywania przez sąd Rzecznika Praw Obywatelskich do wzięcia udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Przesłanką udziału Rzecznika Praw Obywatelskich w tym postępowaniu jest potrzeba ochrony wolności i praw człowieka i obywatela. Te przesłanki udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym wiążą aktywność Rzecznika z konkretną stroną postępowania.

Do zgłoszenia przez Rzecznika Praw Obywatelskich udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym lub do wszczęcia takiego postępowania przez złożenie skargi dochodzi natomiast na podstawie własnej oceny Rzecznika, że wskutek działania lub zaniechania organów administracji nastąpiło naruszenie tych praw lub istnieje stan grożący takim naruszeniem.

W postępowaniu toczącym się przed Sądem ze skargi J. D. Rzecznik Praw Obywatelskich nie zgłosił swojego udziału.

Formułując zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach zdrowotnych skarżąca kasacyjnie wskazała na jego naruszenie poprzez błędną wykładnię. Argumentacja użyta dla uzasadnienia tego zarzutu prowadzi jednak do wniosku, iż skarżąca kasacyjnie, zarzucając naruszenie powyższego przepisu, wskazuje również na jego niewłaściwe zastosowanie. Zasadnym jest zatem odwołanie się do prezentowanego w doktrynie poglądu, iż dopuszczalne jest zarzucenie w skardze kasacyjnej obydwu form naruszenia prawa materialnego w sytuacji, gdy niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego było konsekwencją jego błędnej wykładni (por. H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. LexisNexis 2011, s. 811; B. Gruszczyński /w:/ B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Zakamycze 2006, s. 378).

We wskazanej wcześniej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu tej uchwały stwierdzono w szczególności, iż jakkolwiek przepis art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych odnosi się wprost do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, których nie podejmuje lub z których rezygnuje osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, a nie do tego, jaką działalność prowadzi ta osoba, to jednak ratio legis tego przepisu wskazuje, że chodzi tu o osobę, której wyłącznym źródłem utrzymania (dochodów) jest zatrudnienie lub inna praca zarobkowa w rozumieniu ww. ustawy. Istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polega bowiem na tym, że świadczenie to adresowane jest wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 212 ustawy o świadczeniach rodzinnych, formy aktywności zawodowej. Są bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. W wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, iż wprawdzie zasadniczo ocena normatywna spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się na gruncie pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale ustawa ta nie definiuje pojęcia "rolnik". Definicję taką zawiera natomiast art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym, ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku – rozumie się przez to pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. W myśl tej definicji rolnikiem jest zatem osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego.

Natomiast w zakresie pojęcia "gospodarstwo rolne" ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 6 odsyła do przepisów o podatku rolnym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujący się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej.

W rozpoznawanej sprawie, jak prawidłowo przyjął Sąd pierwszej instancji, status skarżącej kasacyjnie związany jest z sytuacją jej męża W. D., będącego właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...]ha.

Zgodnie z art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przepisy tej ustawy, dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi, stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym.

Skarżąca kasacyjnie w przedmiotowym gospodarstwie rolnym swojego męża pracowała i była ubezpieczona w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Mają zatem do niej zastosowanie przepisy regulujące kwestie świadczeń przysługujących rolnikowi.

W świetle powyższej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro praca w gospodarstwie rolnym nie jest zatrudnieniem ani inną pracą, uznać należy, że skarżąca, w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, nie pozostawała w zatrudnieniu, ani nie wykonywała innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji oznacza to, że nie mogła zrezygnować z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej.

O rezygnacji przez skarżącą kasacyjnie z prowadzenia działalności rolniczej nie świadczy również zawarcie umowy dzierżawy przedmiotowego gospodarstwa rolnego, co nastąpiło [...] stycznia 2013 r.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest już stanowisko, zgodnie z którym w ustawie o świadczeniach rodzinnych ustawodawca przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia. W rozumieniu ustawy "utrzymuje się" z gospodarstwa rolnego zatem także ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne (por. wyroki NSA z 3 września 2009 r., I OSK 3/09, z 9 marca 2011 r., I OSK 1922/10, dostępne na stronie internetowej https://cbois.nsa.gov.pl). Do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w sytuacji wydzierżawienia gruntów rolnych dochodzi tylko w sytuacji, gdy umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego zostaje zawarta na podstawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W myśl art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając:

1. 1) gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej na co najmniej 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej:
2. a) małżonkiem emeryta lub rencisty,
3. b) jego zstępnym lub pasierbem,
4. c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym,
5. d) małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b) lub c).

Treść powyższego przepisu jednoznacznie wskazuje, że umowa dzierżawy jest zawierana wyłącznie pomiędzy podmiotami w nim wymienionymi, a wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista.

W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca.

Bezspornym jest, iż skarżąca na skutek zawarcia umowy dzierżawy nie stała się emerytem lub rencistą rolniczym, któremu przysługuje pełne prawo do emerytury, a umowa dzierżawy gruntów rolnych, na którą powołuje się skarżąca, nie została zawarta w trybie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zauważyć nadto należy, że istotę umowy dzierżawy, będącej umową dwustronnie zobowiązującą, konsensualną i wzajemną, wyjaśnia przepis art. 639 Kodeksu cywilnego. W myśl tego przepisu przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz.

Jak wynika ze znajdującej się w aktach umowy dzierżawy, mąż skarżącej zyskał prawo pobierania czynszu dzierżawnego, którego wysokość kształtowana jest wolą stron. Pobierany z tytułu dzierżawy czynsz stanowi zatem dochód skarżącej i jej rodziny uzyskiwany z gospodarstwa rolnego. Powyższe znajduje potwierdzenie w treści art. 5 ust. 8 i 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tymi przepisami w przypadku ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (ust. 8). Ustalając zaś dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem:

1. 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego;
2. 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną;
3. 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów miejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (ust. 8a).

W uchwale z 11 grudnia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny określając istotę świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznał, że do tego rodzaju świadczenia nie jest uprawniona osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. Skarżąca i jej rodzina uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego w postaci określonego w umowie z [...] stycznia 2013 r. czynszu dzierżawnego.

Reasumując, skoro prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego, a okoliczności przedmiotowej sprawy wskazują, że skarżąca kasacyjnie nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej i z gospodarstwa rolnego uzyskiwany jest dochód, to jako prawidłowe należy ocenić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżąca kasacyjnie nie spełnia warunków do przyznania świadczenia rodzinnego wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest pozbawiony usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.