Wyrok NSA z 21 kwietnia 2022 r., I OSK 252/19

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 21 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych B. P. i J. K.

Od orzeczenia

od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 405/18

Skład

Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: NSA Zygmunt Zgierski (spr.) del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska

Sprawa

w sprawie ze skarg B. P. i J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji

Sentencja

1. oddala skargi kasacyjne

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 września 2018 r. oddalił skargi B. P. i J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2017 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Skargi kasacyjne od powyższego wyroku złożyli B. P. i J. K., Zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości wnieśli o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu B. P. zarzucił naruszenie:

1. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2017, z późn. zm.), dalej: pusa, w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, polegające na oddaleniu skargi i nieuchyleniu decyzji, pomimo że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie wyjaśniono m.in.:

1. jaka była wola S. B. oraz M. B. w odniesieniu do rozporządzenia gospodarstwem rolnym, w sytuacji, gdy organ nadzoru oraz Sąd pierwszej instancji dowolnie interpretują treść dokumentów (podania, oświadczenia, zwrotne potwierdzenie odbioru, notatki, adnotacje) znajdujących się w aktach sprawy oraz przypisują różne role i znaczenia podpisom właścicieli gospodarstwa wbrew ustaleniom Sądu Najwyższego zawartym w postanowieniu z dnia 23 maja 2013 r. sygn. I CSK 490/12 dotyczącym części rzekomo przejętego gospodarstwa rolnego;
2. czy M. B. podpisała się zamiast S. B. pod podaniem o przejęcie w zarząd gospodarstwa rolnego, albowiem posiadała ona we współwłasności z mężem 1,42 ha, co stanowiło zbyt małą powierzchnię, by mogła otrzymać emeryturę za przekazane gospodarstwo na rzecz Państwa, zaś z ilości adnotacji, czy też notatek odnoszących się do M. B. można odnieść wrażenie, że to ona była osobą zainteresowaną przekazaniem gospodarstwa nie zaś S. B.;
3. czy w dniu wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa Naczelnik Dzielnicy W. pełnił swoją funkcję, czy też może był odwołany, a w związku z tym nie istniało stosowne upoważnienie dla B. F.,

• wskutek czego doszło do nierozpoznania istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności i rażącego naruszenia art. 45 i art. 52 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. z 1977 r. Nr 32, poz. 140), dalej: ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt 5 kpa przez uznanie, że decyzja o przejęciu nieruchomości rolnej nie była niewykonalna, w sytuacji, gdy decyzja ta była ograniczona warunkami wynikającymi z art. 52 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym przez fakt, że to od wniosku rolnika zależało czy zostanie ona ujawniona w księdze wieczystej nieruchomości, czego ani organ ani Sąd pierwszej instancji nie zauważył;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 99 § 1 kpa w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji przez niewskazanie w podstawie prawnej decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej przepisu art. 52 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, który to przepis wskazuje moment przejęcia gospodarstwa i warunkuje wykonalność decyzji;
4. art. 1 § 2 pusa w zw. z art. 3 § 2 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 kpa przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli, polegające na pominięciu przez organ nadzoru oraz Sąd, że S. B. w podaniu o przejęcie w zarząd gospodarstwa rolnego wskazał, że nie posiada dzieci, nie zaś następców, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego zastosowania prawa materialnego – art. 43 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym;
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 133 § 1 ppsa w zw. z 80 w zw. z art. 107 § 3 kpa przez uznanie, że:

1. zwrotne potwierdzenie odbioru z datą 30 czerwca 1979 r. dotyczy odbioru decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej, w sytuacji, gdy z adnotacji znajdujących się na tym potwierdzeniu w żaden sposób to nie wynika;
2. adnotacja na drugiej stronie decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej "B." oznacza doręczenie tej decyzji, w sytuacji, gdy nie można z takiego napisu wywnioskować, że rzeczywiście do doręczenia doszło, ponadto nie wiadomo kiedy został naniesiony ten podpis, a tym samym, w jakiej dacie doręczono M. B. decyzję, jeżeli w ogóle do doręczenia doszło;
3. skoro w decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej wskazano, że była ona wydana po rozpatrzeniu wniosku S. B. oraz że w jej treści wskazano, że "Ob. B. lat 65 złożył wniosek o przejęcie" to wynika, że z takim wnioskiem wystąpił S. B., zaś Sąd niewłaściwie domniemywa, że gdy w późniejszym piśmie zostało użyte słowo "przejęcie" bez wskazania, że "w zarząd" lub "na własność" to słowo to musiało oznaczać zmianę planów S. B. z przekazania w zarząd na domniemaną wolę zbycia własności;
4. art. 52 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym przez niezastosowanie i uznanie, że S. B. przekazał na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne w zamian za rentę, w sytuacji, gdy moment przekazania nieruchomości pozostawał w gestii rolnika, albowiem tylko on mógł złożyć wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej, co miało wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu J. K. zarzucił naruszenie:

1. art. 1 § 1 i 2 pusa, w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 ppsa, w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa polegające na oddaleniu skargi i nieuchyleniu decyzji, pomimo że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie wyjaśniono m.in.:

1. czy zgodnie ze stanem faktycznym organ wskazał na decyzji z [...] marca 1979 r., że decyzja ta stała się ostateczna [...] czerwca 1979 r. i podlega wykonaniu, skoro miała ona zostać odebrana przez S. B. [...] czerwca 1979 r., tj. 10 dni po stwierdzeniu jej ostateczności i wykonalności;
2. czy zwrotne potwierdzenie odbioru z [...] czerwca 1979 r. dotyczy doręczenia decyzji z [...] marca 1979 r., w sytuacji, gdy z adnotacji znajdujących się na tym potwierdzeniu nie można tego stwierdzić, gdyż znajduje się na nim numer sprawy, który nie jest tożsamy z numerem decyzji, wobec czego powstaje wątpliwość czy przedmiotowa decyzja została doręczona S. B., a tym samym czy mogła stać się ostateczna i wykonalna;
3. czy podpis pod podaniem o przejęcie w zarząd gospodarstwa był podpisem S. B. czy też M. B., ewentualnie czy podpis pod adnotacją "wydano kartę informacyjną" widniejącą na tym podaniu złożyła M. B. czy też S. B., gdyż podpisy te sprawiają wrażenie, że są nakreślone jedną ręką;
4. czy znajdujące się w aktach sprawy kopie/odpisy decyzji odpowiadają jej oryginałowi, gdyż każda ma inny układ tekstu, a na jednej z nich znajduje się data stwierdzenia, że decyzja jest ostateczna i podlega wykonaniu, brak jest zaś podpisu "B.", który figuruje na drugiej kopii/odpisie, co może sugerować niezgodność z oryginałem jednego z tych dokumentów, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w postanowieniu z 23 maja 2013 r., sygn. I CSK 490/12;

• wskutek czego doszło do nierozpoznania istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności i rażącego naruszenia art. 45 i art. 52 ust. 2 i 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym;

2. art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 ppsa porzez brak rozważenia (rozpoznania i dokonania oceny prawnej) zarzutów sformułowanych w sprawie przez stronę skarżącą, m.in. w odniesieniu do daty pokwitowania odbioru korespondencji – 30 czerwca 1979 r. – co doprowadziło do niewywiązania się przez Sąd pierwszej instancji z obowiązku wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny;
3. art. 1 § 2 pusa w zw. z art. 3 § 2 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 kpa przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli polegające na uznaniu przez Sąd za uzasadnione stanowiska organu nadzoru, zgodnie z którym S. B. wystąpił z wnioskiem o przejęcie gospodarstwa na rzecz Państwa, podczas gdy prawidłowo rozpatrzony materiał dowodowy prowadzić powinien do odmiennych wniosków, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego zastosowania prawa materialnego – art. 45 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 133 § 1 ppsa w zw. z 80 w zw. z art. 107 § 3 kpa przez uznanie, że:

1. sformułowanie w podaniu o przejęcie w zarząd gospodarstwa nie ma znaczenia, gdyż regulacje prawne nie przewidywały przejęcia prywatnych gospodarstw w zarząd w zamian za emeryturę lub rentę, co oznacza, że wolą S. B. nie było przekazanie gospodarstwa na rzecz Państwa, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego zastosowania prawa materialnego – art. 52 ust. 2 i 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym;
2. oświadczenie z [...] lutego 1979 r. M. B. jest jej wyraźnym wnioskiem dotyczącym przejęcia gospodarstwa, w sytuacji, gdy oświadczenie to nie zostało sporządzone przez nią osobiście, wobec czego nie można stwierdzić, że jej wolą było przekazanie gospodarstwa rolnego oraz czy rzeczywiście wskazała, że nie ma następców do dziedziczenia tego gospodarstwa, czy też została niewłaściwie poinformowana o kręgu osób, które mogłyby być następcami;
3. dla wykazania kwalifikacji skarżącego do przejęcia gospodarstwa rolnego niewystarczające jest przedłożenie aktu własności ziemi, z którego wynika, że był on współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, w sytuacji gdy z art. 76 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym wprost wynika, że dla współwłaścicieli gospodarstw rolnych miały być określone szczegółowe zasady stosowania tej ustawy stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego zastosowania prawa materialnego – art. 45 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym;
4. art. 44 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że M. B. złożyła wyraźny wniosek dotyczący przejęcia gospodarstwa, w sytuacji, gdy żadne z oświadczeń nie zostało sporządzone jej ręką, a widniejące podpisy są tożsame z podpisem widniejącym pod podaniem o przejęcie w zarząd gospodarstwa mającym należeć do S. B., co może sugerować, że jeden z nich nie jest nakreślony ręką osoby wskazanej z imienia i nazwiska, co miało wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skarg kasacyjnych.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skargi kasacyjne nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.

Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skarg kasacyjnych należy wyjaśnić, że decyzją z [...] marca 1979 r. Naczelnik Dzielnicy W. orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez zabudowań składającego się z działek ewidencyjnych nr [...] i [...] o powierzchni 4,52 ha położonego na terenie dzielnicy W., obręb A., stanowiącego własność M. i S. B. Kontrolowanymi decyzjami z [...] listopada 2012 r. oraz z [...] grudnia 2017 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że w odniesieniu do decyzji z 1979 r. brak jest podstaw do stwierdzenia jej nieważności.

Na wstępie należy podnieść, że tryb stwierdzenia nieważności jest szczególnym trybem postępowania, który stanowi wyjątek od przewidzianej w art. 16 kpa zasady trwałości decyzji ostatecznych. Oznacza to, że przesłanki wzruszenia decyzji ostatecznych podlegają wykładni ścisłej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1541/17), a zatem spełnienie podstaw stwierdzenia nieważności decyzji powinno być wywiedzione ponad wszelką wątpliwość. Brak dowodów pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie istnienia ciężkich wad prawnych decyzji ostatecznej, co do zasady wyklucza możliwość jej wyeliminowania jej z obrotu prawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2087/19). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie autor skarg kasacyjnych wskazuje wyłącznie na istnienie szeregu wątpliwości co do prawidłowości przeprowadzenia procesu przeniesienia własności spornej nieruchomości rolnej, nie przedstawiając dowodów ani argumentów dostatecznie przemawiających za uwzględnieniem sformułowanych zarzutów kasacyjnych.

Analiza akt postępowania administracyjnego nie pozostawia wątpliwości, jaka była rzeczywista wola S. i M. B. co do przekazania nieruchomości rolnej, na którą składały się działki [...] i [...]. Wola ta została wystarczająco wyraźnie uwidoczniona we wniosku o przejęcie nieruchomości rolnej oraz innych pisma procesowych kierowanych do organu w toku postępowania zakończonego wydaniem decyzji z 1979 r. Dokumenty te jednoznacznie wskazują, że wolą małżonków było przekazanie nieruchomości rolnej bez zabudowań na własność Państwa w zamian za przyznanie im obojgu świadczenia emerytalnego. Zaznaczyć w tym miejscu należy, co zresztą prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, że przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym nie przewidywały możliwości przekazania nieruchomości rolnej (gospodarstwa rolnego) w zarząd. Tym samym, jeżeli intencją złożenia wniosku o przejęcie było uzyskanie świadczenia emerytalnego, to jedynym sposobem uzyskania tego świadczenia było przekazanie tego gospodarstwa na własność Państwa.

W rozpoznawanej sprawie nie ulega również wątpliwości, kto był inicjatorem postępowania i od kogo pochodził wniosek o przejęcie nieruchomości rolnej. Fakt, że M. B. posiadała we współwłasności z mężem nieruchomość o powierzchni, której wielkość nie uprawniała jej do uzyskania świadczenia emerytalnego, nie ma znaczenia w sprawie. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym świadczenie emerytalne przysługiwało małżonkom wspólnie. Korzystała ona zatem z emerytury przyznanej w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego niezależnie od faktu, że jej niewielki udział w gospodarstwie nie umożliwiał jej ubiegania się o indywidualną emeryturę.

Autor skargi kasacyjnej wniesionej w imieniu B. P. nie wskazał także na żadne okoliczności, które mogłyby prowadzić do wniosku, że decyzja z 1979 r. została podpisana przez osobę, której upoważnienie do wydawania rozstrzygnięć w imieniu organu wygasło. Zarzut zawarty w tym środku zaskarżenia wskazuje wyłącznie na fakt niewyjaśnienia czy w dniu wydania decyzji nr [...] Naczelnik Dzielnicy W. pełnił swoją funkcję, nie wskazując przy tym żadnych argumentów uprawdopodobniających konieczność zbadania tej kwestii.

Odnosząc się do podniesionego we wniesionych środkach zaskarżenia zarzutu sfałszowania (nieautentyczności) podpisu (nie wyjaśniono, czy M. B. podpisała się zamiast S. B. pod podaniem o przejęcie w zarząd gospodarstwa rolnego - pkt I.1.b skargi kasacyjnej B. P.), (niewłaściwe uznanie, że M. B. złożyła wyraźny wniosek dotyczący przejęcia gospodarstwa – pkt II. skargi kasacyjnej J. K.) podnieść należy, że zarzut ten nie może być analizowany w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r. Zakresem właściwości organu administracyjnego nie jest ustalenie faktu ewentualnego fałszu podpisu. Ustalenie fałszu podpisu dokumentu należy do właściwości drogi postępowania karnego (Rozdział XXXIV - Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów).

W świetle powyższych ustaleń należało uznać, że zawarte w skardze kasacyjnej B. P. zarzuty naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 1 § 1 i 2 pusa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 ppsa w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa, zaś w skardze kasacyjnej J. K. zarzuty naruszenia art. art. 1 § 2 pusa w zw. z art. 3 § 2 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 kpa oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 133 § 1 ppsa w zw. z 80 w zw. z art. 107 § 3 kpa, nie zasługiwały na uwzględnienie.

Za niezasadny należało uznać także zarzut skargi kasacyjnej B. P. naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 99 § 1 kpa w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji z 1979 r. przez niewskazanie w podstawie prawnej decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej przepisu art. 52 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym. Wskazać należy, że kontroli sądowoadministracyjnej podlega postępowanie, które doprowadziło do wydania przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności aktu, nie zaś decyzja z 1979 r. Zarzut ten nie został sformułowany w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 kpa, a zatem jego konstrukcja wskazuje na odniesienie go w do decyzji niebędącej przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. Na marginesie należy jednakże wskazać, że autor skargi kasacyjnej formułując ten zarzut nie wskazał, w jaki sposób pominięcie art. 52 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. okoliczności wymaganej przez art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa. Ponadto zauważyć należy, że niewskazanie pełnej podstawy prawnej w decyzji nie powoduje, że decyzja taka wydana jest z rażącym naruszeniem prawa bądź bez podstawy prawnej, jeżeli podstawa rozstrzygnięcia istnieje w krajowym porządku prawnym. Błędne, niepełne powołanie podstawy prawnej decyzji stanowi wadę formy decyzji i nie może być zakwalifikowane jako działanie bez podstawy prawnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 2697/19).

Przechodząc do analizy podniesionych w obu skargach kasacyjnych zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 1 § 2 pusa w zw. z art. 3 § 2 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa wskazać należy, że zarzut ten oparty jest na konstrukcji wykluczenia zastosowania postępowaniu o przejęciu nieruchomości rolnej art. 43 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym. Zgodnie z tym przepisem pierwszeństwo w przejęciu gospodarstwa rolnego ma następca pracujący w tym gospodarstwie, wskazany przez rolnika. Zdaniem autora skarg kasacyjnych w rozpoznawanej sprawie istniały przesłanki przejęcia spornej nieruchomości rolnej przez J. K., który był współwłaścicielem tego gospodarstwa i stale w nim pracował. Tymczasem zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pod pojęciem następca należało rozumieć zstępnych, rodzeństwo i dzieci rodzeństwa rolnika oraz jego pasierbów i wychowanków, którzy posiadają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie przekroczyli 55 lat życia i nie są inwalidami I lub II grupy, a w razie braku takich osób następcą mógł być współwłaściciel gospodarstwa spełniający te warunki. Z kolei zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1972 r. Nr 31 poz. 215, z późn. zm.) za kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego uważa się ukończenie szkoły rolniczej, przysposobienia rolniczego lub uzyskania tytułu kwalifikacyjnego w zawodach rolniczych. Jak wynika z akt postępowania, w sprawie zwrócono się do J. K. o udokumentowanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstw rolnych, który nie przedstawił jednak wymaganych dokumentów. W sytuacji takiej fakt stałej pracy w gospodarstwie rolnym, którego był współwłaścicielem, nie czynił z niego następcy wnioskodawców w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, w związku z czym organy zasadnie uznały, że w sprawie brak było podstaw do zastosowania art. 43 ust. 3 tej ustawy.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 133 § 1 ppsa w zw. z 80 w zw. z art. 107 § 3 kpa (skarga B. P.) i art. 1 § 1 i 2 pusa, w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 ppsa, w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa (skarga J. K.) wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uznania, że zwrotne potwierdzenie odbioru z datą [...] czerwca 1979 r. dotyczy innej decyzji niż decyzja z [...] marca 1979 r., zwłaszcza że potwierdzenie to zawiera sygnaturę wspomnianej decyzji. Podobnie brak jest dostatecznych przesłanek do podważenia, że adnotacja "B." na drugiej stronie kwestionowanej przez autora skargi kasacyjnej decyzji oznacza dowód jej doręczenia M. B. Zauważyć bowiem należy, że w myśl obowiązującego w tamtym czasie art. 39 § 2 kpa pisma, w tym także decyzje administracyjne, mogły być doręczane również w lokalu administracji państwowej, jeżeli przepisy szczególne nie wykluczały tego rozwiązania. Brak jest tym samym dostatecznych podstaw do stwierdzenia na podstawie akt postępowania, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wejścia decyzji z 1979 r. do obrotu prawnego. Ponadto odnosząc się do kwestii zamiaru przekazania gospodarstwa w zarząd, a nie na własność Państwa, to jak wyjaśniono to powyżej, z całokształtu sprawy, brzmienia obowiązujących przepisów oraz treści pism procesowych kierowanych przez przekazujących gospodarstwo małżonków jednoznacznie wynikało, że z uwagi na chęć uzyskania świadczenia emerytalnego w sprawie miało dojść do przekazania własności nieruchomości rolnej Państwu, a nie przekazania nad nią zarządu czego nie przewidywały obowiązujące ówcześnie przepisy. Z uwagi na powyższe analizowany zarzut, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okazał się niezasadny.

Odnosząc się do podniesionego w skardze kasacyjnej B. P. zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt 5 kpa oraz art. 52 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, wskazać należy, że ostatni z przywołanych przepisów stanowi, że umowa i decyzja o przekazaniu gospodarstwa stanowią podstawę do ujawnienia stanu własności w ewidencji gruntów oraz na wniosek rolnika w księdze wieczystej. Zarówno wpis do księgi wieczystej, jak i ewidencji gruntów nie mają charakteru wpisów konstytutywnych. Dokonywane są one bowiem na podstawie dokumentów, w tym umów i decyzji przenoszących własność nieruchomości, i mają odzwierciedlać stan prawny nieruchomości wynikający z dokumentów stanowiących podstawę wpisu. Odnotować należy, że sam art. 52 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym wskazuje, że jego zastosowanie prowadzi do ujawnienia stanu własności w ewidencji gruntów oraz księdze wieczystej, a nie jego kreacji czy wejścia w życie czy do obrotu prawnego. Oznacza to, że zmiana własności spornej nieruchomości nie była uzależniona od złożenia przez wnioskodawcę wniosku o ujawnienie tego faktu w księdze wieczystej, a niezłożenie wniosku nie powodowało, że decyzja stawała się niewykonalna do czasu złożenia wniosku. Tym samym w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 52 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt 5 kpa.

Reasumując, treścią zarzutów obu skarg kasacyjnych nie wykazano, iż decyzja Naczelnika Dzielnicy W. z [...] marca 1979 r. dotknięta jest naruszeniem prawa o kardynalnym ciężarze na tyle zasadniczym i kwalifikowanym, że upoważnia do uznania, iż akt ten ex tunc nie wywołuje skutków prawnych. Tym samym niezasadny jest wniosek zawarty we wniesionych środkach zaskarżenia o uchylenie wyroku Sądu I instancji, treścią którego oddalona została skarga na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2017 r. o odmowie stwierdzenia nieważności aktu z 1979 r.

Jak to wyżej podniesiono autor skarg kasacyjnych zwalcza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jedynie poprzez wskazanie na istnienie szeregu wątpliwości co do prawidłowości (poprawności) przeprowadzenia postępowania zakończonego wydaniem rozstrzygnięcia o przejęciu na własność Państwa przedmiotowego gospodarstwa rolnego.

Nie bez znaczenia dla oceny wywiedzionych zarzutów jest i to, że oboje małżonkowie B. do daty swojej śmierci otrzymywali świadczenia emerytalne, warunkiem przyznania których było przekazanie Państwu gospodarstwa rolnego (art. 2 ust. 1 pkt 4, art. 45 i 52 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

\W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ppsa w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.