Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 14 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2535/19

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 maja 2019 r. sygn. II SA/Po 136/19 uwzględnił skargę S.M. na decyzję Rektora [...] z dnia 13 grudnia 2018r. Nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego i uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału [...] z dnia 6 listopada 2018r. nr [...].

W uzasadnieniu Sąd przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Decyzją z dnia 13 grudnia 2018 r. nr [...] Rektor [...] działając na podstawie art. 104 oraz art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 poz.1257, ze zm.) w związku z art. 207 ust. 1, art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 175 ust. 1 i ust. 3, art. 179 oraz art. 186 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 poz. 2183, ze zm.), § 1 i § 2 Regulaminu pomocy materialnej dla studentów studiów I i II stopnia Uniwersytetu [...], wprowadzonego Zarządzeniem nr [...] Rektora [...] z dnia 27 sierpnia 2018 roku, po rozpatrzeniu odwołania S.M., od decyzji Dziekana Wydziału [...] z dnia 6 listopada 2018 roku nr [...], odmawiającej przyznania pomocy materialnej w formie stypendium socjalnego na rok akademicki 2018/2019 utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym sprawy.

Dnia 2 października 2018 roku skarżący złożył wniosek o przyznanie stypendium socjalnego. We wniosku oświadczył, iż w skład rodziny, który należy uwzględnić przy obliczaniu dochodu wchodzi matka studenta – E. M. oraz wnioskodawca – S. M. Razem z wnioskiem złożono komplet wymaganych dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskanych przez studenta oraz jego matkę w 2017 roku.

Jako potwierdzenie dochodu uzyskanego w roku poprzedzającym okres stypendialny skarżący przedstawił następujące dokumenty:

1. - zaświadczenie o dochodzie członka rodziny podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, 30e i 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, uzyskanym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z dnia 28 września 2018 r., wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] potwierdzające, iż dochód w 2017 roku wyniósł 2.080,00 zł, podatek należny wyniósł 0,00 zł, składki na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu wyniosły 0,00 zł;
2. - zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...], z dnia 26 września 2018 r. informujące o braku wpłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za 2017 rok;
3. - oświadczenie o uzyskaniu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres stypendialny dochodu niepodlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w 2017 roku z tytułu świadczenia alimentacyjnego - w łącznej wysokości 3.200,00 zł.

Do oświadczenia dołączone zostały następujące dokumenty: odpis wyroku Sądu Rejonowego [...] Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich sygn. akt [...] z dnia 7 maja 2009 r., zaświadczenie Komornika o bezskuteczności egzekucji alimentów oraz zaświadczenie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o wypłaconych świadczeniach z funduszu alimentacyjnego w 2017 r. w wysokości łącznej 3.200,00 zł.

Ponadto, wnioskodawca złożył oświadczenie o dochodzie utraconym z tytułu utraty zatrudnienia z dniem 31.08.2017 r. w wysokości 2.226,00 zł netto. Na potwierdzenie powyższego dołączył zaświadczenie wystawione dnia 2.10.2018 r. przez Muzeum [...] o wypłaceniu przez tę instytucję wynagrodzenia netto za okres od 1.08.2017 r. do 31.08.2017 r. w kwocie 2226,00 zł, oraz stwierdzające zatrudnienie studenta w okresie od 1-31 sierpnia 2017 roku.

Na podstawie wymienionych wyżej dokumentów, organ kierując się art. 3 pkt. 23 lit. c oraz art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2018 r. poz. 2220, dalej: u.ś.r.), ustalając dochód S. M. z 2017 roku stwierdził, że nie uwzględnia się dochodu osiągniętego z tytułu zatrudnienia utraconego z dniem 31.08.2017 r. W związku z powyższym dochód netto uzyskany w 2017 roku wyliczono jedynie w oparciu o wysokość świadczenia alimentacyjnego otrzymanego przez wnioskodawcę w 2017 roku. Średniomiesięczny dochód uzyskany przez S. M. w 2017 roku wyniósł 266,67 zł. (kwota 3200 zł podzielona przez 12 miesięcy).

Jako potwierdzenie dochodu uzyskanego w roku poprzedzającym okres stypendialny matki wnioskodawcy – E. M. - do wniosku dołączone zostały następujące dokumenty:

1. - zaświadczenie o dochodzie członka rodziny podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, 30e i 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, uzyskanym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z dnia 26 września 2018 r., wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] potwierdzające, iż dochód w 2017 roku wyniósł 14.500,20 zł, podatek należny wyniósł 0,00 zł, składki na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu wyniosły 1.927,04 zł. Na zaświadczeniu wskazano ponadto, że kwota dochodu zawiera też kwotę otrzymaną na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 1.112,04 zł;
2. - zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...], z dnia 26 września 2018 r. wskazujące kwotę składek na ubezpieczenie zdrowotne za 2017 rok - w łącznej wysokości 1091,57 zł;
3. - oświadczenie o uzyskaniu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres stypendialny dochodu niepodlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych otrzymanego na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 1.112,04 zł.

Ponadto, E. M. złożyła oświadczenie o dochodzie utraconym w wysokości 10.191,05 zł netto z tytułu utraty zatrudnienia. Na potwierdzenie powyższego dołączyła zaświadczenie wystawione dnia 02.10.2018 r., przez Muzeum [...], o wypłaceniu przez tę instytucję E. M. wynagrodzenia netto w 2017 r. w łącznej kwocie 10.191,05 zł oraz potwierdzające jej zatrudnienie na czas określony od 1.04.2017r. do 30.09.2017 r. Okres zatrudnienia został potwierdzony również przedłożoną do akt kserokopią świadectwa pracy wystawionego dnia 30.09.2017 r. przez Muzeum [...].

Na podstawie wymienionych wyżej dokumentów organ kierując się art. 3 pkt. 23 lit. c oraz art. 5 ust. 4 u.ś.r. i ustalając dochód E. M. z 2017 roku uznał, że nie uwzględnia się dochodu osiągniętego z tytułu zatrudnienia utraconego z dniem 30.09.2017 r. W związku z powyższym dochód uzyskany w 2017 roku obliczono w następujący sposób: z kwoty dochodu uzyskanego w 2017 roku w wysokości 14.500,20 zł wyłączono kwotę otrzymaną na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym w wysokości 1.112,04 zł. Od różnicy odjęto składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 1.927,04 zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 1091,57 zł oraz dochód netto utracony w wysokości 1.0191,05 zł. Pozostały dochód w kwocie 178,50 zł oraz kwotę 1.112,04 zł podzielono przez 12 miesięcy. Średniomiesięczny dochód uzyskany w 2017 roku przez E. M. wyniósł 107,55 zł.

Ponadto, do wniosku dołączone zostało zaświadczenie wystawione dnia 14 września 2018 roku przez Muzeum [...] o zatrudnieniu E. M. w okresie od 4.04.2018 r. do 31.12.2018 r. oraz wysokości wynagrodzenia uzyskanego za maj w kwocie 1750,04 zł netto. W związku z przedłożeniem informacji o podjęciu zatrudnienia przez E. M. od dnia 4 kwietnia 2018 roku i kontynuowaniu zatrudnienia w okresie, na który wnioskowano o przyznanie świadczenia, zgodnie z art. 5 ust. 4b u.ś.r. dochód matki wnioskodawcy obliczono dodając do dochodu członka rodziny uzyskanego w 2017 roku dochód uzyskany po miesiącu od uzyskania dochodu, tj. za maj 2018 roku w kwocie 1750,04 zł. Zatem miesięczny dochód E. M. będący podstawą do obliczenia dochodu rodziny studenta wyniósł łącznie 1857,59 zł.

Łączny dochód rodziny w rozumieniu sumy dochodów jej członków wyniósł 2.124,26 zł, następnie dzieląc go przez dwóch członków rodziny - dochód na jedną osobę w rodzinie S. M. wyniósł 1.062,13 zł.

W oparciu o art. 179 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 2 Regulaminu pomocy materialnej dla studentów studiów I i II stopnia Uniwersytetu [...], stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Na podstawie art. 179 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 2 ust. 2 wyżej przytoczonego Regulaminu pomocy materialnej, ustalono, iż wysokość dochodu na osobę w rodzinie uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne na rok akademicki 2018/2019 wynosi 1051,70 zł, co zostało podane w załączniku nr 4 do wyżej przywołanego Regulaminu.

Jednocześnie, na podstawie art. 186 ust. 1 ww. ustawy szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1 - 3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustalił rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego wydając Zarządzenie nr [...] Rektora [...] z dnia 27 sierpnia 2018 roku.

Ponieważ dochód na osobę w rodzinie studenta przekroczył wysokość dochodu na osobę w rodzinie uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne w roku akademickim 2018/2019 Dziekan Wydziału [...] wydał dnia 6 listopada 2018 r. decyzję odmawiającą przyznania stypendium socjalnego ([...]).

Następnie, dnia 19 listopada 2018 roku wpłynęło odwołanie od ww. decyzji. W odwołaniu strona wskazała, iż obliczenie dochodu było nieprawidłowe, ponieważ do dochodu wliczono całą kwotę dochodu uzyskanego w miesiącu następującym po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za maj 2018 r., włącznie z jednorazową premią. Na potwierdzenie tego do odwołania przedłożono zaświadczenia o dochodach netto matki osiągniętych w okresie kwiecień - październik 2018 r. w wysokości odpowiednio: 1530,00 zł, 1750,04 zł, 1530,00 zł, 1530,00 zł, 1530,00 zł, 1530,00 zł oraz 1577,97 zł oraz ZUS RMUA za maj 2018 r.

Opisaną we wstępie decyzją Rektor [...] utrzymał w mocy decyzję Dziekana z 6 listopada 2018 r.

W ocenie Rektora, zawarte w odwołaniu zarzuty nie mogły być uwzględnione, gdyż wysokość dochodu rodziny studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendia socjalne może zostać wyliczona jedynie zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 179 ust. 5 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym, tj. w oparciu o zapisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Wobec powyższego zgodnie z art. 5 ust. 4b wyżej przywołanej ustawy stanowiącym, że: "w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę ucząca się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochody dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych", do wyliczenia dochodu należało przyjąć pełną kwotę podaną w zaświadczeniu przez pracodawcę matki studenta jako dochód osiągnięty za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu z tytułu podjęcia zatrudnienia od 4.04.2018 r., tj. za maj 2018 r., który wyniósł 1.750,04 zł. Ponadto wynikający z zaświadczenia okres otrzymywania dochodu spełnia dodatkowy warunek uzyskiwania dochodu, tzn. jest uzyskiwany w okresie, na który przyznawane jest stypendium socjalne (zatrudnienie do 31.12.2018 r.).

W związku z powyższym, kwotę dochodu netto za maj 2018r. w całości należało dodać do średniomiesięcznego dochodu osiągniętego w 2017r., jednocześnie nie uwzględniając dochodu utraconego z 2017 r. Organ zwrócił uwagę, że w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód oznacza przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy o podatku dochodowym od osób pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy (podlegające opodatkowaniu zgodnie z art. 27 ww. ustawy) uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych. Na podstawie przedłożonego ZUS RMUA za maj 2018r. przychód uzyskany za ten okres przez E. M. został pomniejszony o składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz podatek dochodowy. Ponieważ przychód ten spełnia wymogi wyżej przytoczonych aktów prawnych należało go ująć w całości obliczając dochód rodziny stanowiący podstawę ustalenia sytuacji materialnej rodziny wnioskodawcy.

Następnie S. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

Sąd I instancji powołanym na wstępie wyrokiem uwzględnił skargę uznając, iż organy obu instancji dokonały nieprawidłowego wyliczenia dochodu na jednego członka rodziny skarżącego wskutek błędnej wykładni powołanych przepisów, ze szczególnym uwzględnieniem art. 5 ust. 4b u.ś.r. Zważywszy na doniosłość materii podlegającej rozstrzygnięciu z punktu widzenia skarżącego, determinującej bezpośrednio samą możność kontynuowania kształcenia w toku studiów stacjonarnych, a także cele przyświecające stosowaniu ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz Prawa o szkolnictwie wyższym w zakresie warunków przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym, a wyrażające się w dążeniu do materialnego wsparcia, nieuprawnione było w ocenie Sądu poprzestanie przez organy na językowej wykładni i to części zastosowanych przepisów, w szczególności art. 5 ust. 4b u.ś.r., bez uwzględnienia całego brzmienia tego przepisu oraz wykładni systemowej i funkcjonalnej.

W rozpatrywanej sprawie, istota sporu sprowadzała się do właściwej interpretacji art. 5 ust. 4b u.ś.r., który zdaniem organów obu instancji należało rozumieć w sposób ograniczający się ustalenia dochodu przez doliczenie dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło osiągniecie dochodu, zaś według skarżącego przy wyliczeniu dochodu organ nie powinien uzależniać swojego rozstrzygnięcia od jednorazowo uzyskanego dochodu, który odbiega od dochodu uzyskiwanego przeciętnie w stosunku miesięcznym, a przez to nie odzwierciedla rzeczywistego poziomu dochodów w rodzinie skarżącego. Sąd I instancji w swojej analizie skoncentrował się na tych aspektach sprawy, przechodząc do porządku nad okolicznościami w sprawie bezspornymi.

W niniejszej sprawie, organy przy wyliczeniu dochodu matki skarżącego, tj. E. M., uwzględniły w całości uzyskany przez nią dochód w maju 2018 r. w kwocie 1750,04 zł do ustalenia przeciętnego miesięcznego dochodu w rodzinie skarżącego, nie przypisując należytej wagi tej okoliczności, iż wysokość dochodu za ten miesiąc miała charakter jednostkowy i w kwietniu oraz od czerwca do września 2018 r. kwota ta wynosiła każdorazowo 1530,00 zł, zaś w październiku było to 1577,97 zł. Uzyskanie przez matkę skarżącego w maju 2018 r. wyższego dochodu aniżeli w pozostałych miesiącach 2018 r. było następstwem przyznania jej za ten okres premii w kwocie 308,00 zł, co dokumentuje raport miesięczny dla osoby ubezpieczonej ZUS RMUA (premia), na który to dokument powoływał się skarżący. Organy obu instancji nie dołożyły więc należytej wagi stwierdzonej dysproporcji w wysokości osiąganego dochodu przez matkę skarżącego na przestrzeni 2018 r. i nieprawidłowo oparły się na językowej wykładni części art. 5 ust. 4b u.ś.r.

Wprawdzie, z dosłownego brzmienia przepisu art. 5 ust. 4b u.ś.r. wynika, że w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę do ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, niemniej jednak zastosowanie tego przepisu z pominięciem reguł wynikających z ustawy (ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu na członka rodziny w roku kalendarzowym) oznaczałoby, iż decyzja o przyznaniu świadczenia rodzinnego lub odmowie jego przyznania byłaby determinowana nie rzeczywistym dochodem, a dochodem powiększonym o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, nawet jeżeli w poprzednich czy następnych miesiącach uległby on obniżeniu, czy w ogóle nie byłby osiągany.

W tym kontekście, niebagatelnego znaczenia nabiera końcowa część art. 5b ust. 4 u.ś.r., tj. "jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych". Odnosząc treść tego uregulowania do okoliczności niniejszej sprawy, zaliczenie dochodu za maj 2018 r. byłoby dopuszczalne wyłącznie wówczas, gdyby dochód w takiej samej wysokości byłby osiągany przez matkę skarżącego w kolejnych miesiącach, tj. w czerwcu, lipcu, sierpniu, wrześniu, aż do października 2018 r., kiedy to skarżący złożył wniosek o przyznanie stypendium socjalnego. Tego rodzaju sytuacja nie miała jednak miejsca w rozpatrywanej sprawie, zatem uprawnione jest przekonanie, iż organu dopuściły się obrazy przepisu art. 5 ust. 4b u.ś.r. albowiem premia w kwocie 308,00 zł uzyskana przez matkę skarżącego w maju 2018 r. miała charakter jednorazowy i w żadnej mierze nie stanowiła stałego komponentu otrzymywanego przez nią wynagrodzenia w przekroju 2018 r. i nie można uznać, że dochód w wysokości 1750,04 zł był przez nią uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane było prawo do stypendium.

Sąd I instancji zaznaczył, że korekty dochodu związane czy to z dochodem uzyskanym czy utraconym przewidziane w art. 5 ust. 4 – 4 c u.ś.r. mają na celu ustalania rzeczywistej/faktycznej sytuacji osoby ubiegającej się o świadczenia. Zakładając możliwość zróżnicowania miesięcznej wysokości osiąganych dochodów ustawodawca wprowadził zasadę uśredniania dochodu (przeciętny dochód) w określonym okresie (roku). Zakładając, że w rodzinie ubiegającego się o świadczenia w okresie, na który ustalane jest świadczenie doszło do uzyskania dochodu winna nastąpić korekta dochodu przez doliczenie dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Przy czym z uwagi na urzeczywistnienie i uśrednienie osiąganych dochodów dla potrzeb przyznawanych świadczeń wskazano, ze takie doliczenie może nastąpić jeżeli ten doliczony dochód jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane jest świadczenie.

W niniejszej sprawie dochód w kwocie 1750,04 zł nie był przez matkę skarżącego osiągany w okresie na który ustalane było stypendium socjalne. Tym samym jego jednorazowe (w takiej kwocie) osiągniecie, skutkujące przekroczeniem kryterium dochodowego nie stanowiło urzeczywistnieniu sytuacji materialnej rodziny w okresie na jaki przyznawane było świadczenie.

Nadto, sąd I instancji zwrócił uwagę, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, iż uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jednym miesiącu nie wpływa na prawo do świadczenia rodzinnego. Opierając się w tym względzie na treści art. 5 ust. 4b u.ś.r. nie ulega wątpliwości, że jego prawidłowe odczytanie winno prowadzić do konstatacji, że w przepisie tym nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez jeden miesiąc, lecz doliczeniu winien podlegać dochód z tego miesiąca w wysokości w jakiej jest uzyskiwany w okresie na który ustalane jest stypendium.

W konsekwencji, dochód uzyskany w jednym miesiącu i zawyżony względem dochodu z miesięcy, od których przyznane ma być stypendium na skutek przyznania jednorazowej premii, nie powinien wpływać na prawo do świadczeń socjalnych, tym przypadku stypendium socjalnego. Zasadą jest bowiem, pozostając na gruncie wykładni art. 5 ust. 4b u.ś.r. że dla uwzględnienia danego dochodu przy badaniu uprawnienia do tego rodzaju świadczeń ma znaczenie fakt jego osiągania w czasie procedowania w przedmiocie przyznania świadczenia, co jednakże w omawianej sprawie nie miało miejsca.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Rektor [...], zaskarżając wyrok w całości i – na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej "P.p.s.a." - zarzucił mu naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. 1) art. 5 ust. 4b w związku z art. 3 pkt 2a u.ś.r. przez błędną ich wykładnię w wyniku przyjęcia, że w sytuacji określonej w art. 5 ust. 4b u.ś.r. do dochodu członka rodziny można dodać kwotę dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu w roku kalendarzowym następującym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy wyłącznie w sytuacji gdy dochód z tego miesiąca był uzyskiwany w niezmiennej wysokości w okresie na który ustalane było przedmiotowe stypendium socjalne;
2. 2) art. 3 pkt 2a w związku art. 5 ust. 4b u.ś.r. przez błędną jego wykładnię w wyniku przyjęcia, że w sytuacji określonej w art. 5 ust. 4b u.ś.r. dochód należy liczyć w stosunku rocznym, tj. dochód uzyskany powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny.

Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie w całości skargi S. M. na decyzję Rektora [...] z dnia 13.12.2018 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] z dnia 6.11.2018 r. nr [...] odmawiającą przyznania S.M. pomocy materialnej w formie stypendium socjalnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie od S. M. na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika. Ponadto skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art.174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 P.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Jednocześnie podkreślić należy, że w sytuacji, gdy strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.

W niniejszej sprawie strona skarżąca oparła skargę kasacyjną na jednej podstawie: naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że są uzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Jak słusznie stwierdził Sąd I instancji i co wynika z treści skargi kasacyjnej istota sporu sprowadza się w niniejszej sprawie do właściwej interpretacji art. 5 ust. 4b w związku z art. 3 pkt 2a u.ś.r. Zgodnie ze słowniczkiem pojęciowym zawartym w art.3 u.ś.r. i stosownie do pkt 2a tego przepisu, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c. Zatem ogólna zasada ustalania dochodów członka rodziny modyfikowana jest m.in. przez art. 5 ust. 4b u.ś.r. W tym miejscu należy przypomnieć, że przepis ten został dodany do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. nr 205, poz. 1212) z dniem 1 stycznia 2012 r. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (druk sejmowy nr 3897) "zaproponowana zmiana pozwoli na precyzyjne określenie dochodu i przyznanie świadczeń rodzinom, których faktyczny dochód nie przekracza przyjętego w ustawach kryterium dochodowego.

Wykazany zostanie dochód faktycznie otrzymywany, a nie dochód zaniżony, co miało miejsce w przypadku osób, które pod koniec roku podjęły dopiero pracę (po podziale ich rocznego dochodu przez liczbę miesięcy w roku wykazywany był dochód znacznie zaniżony względem dochodu faktycznie przez nich miesięcznie otrzymywanego)". Istotą tego przepisu jest więc ustalanie prawa do świadczeń na podstawie dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w okresie ich pobierania, a nie przeciętnego dochodu uzyskiwanego w roku poprzednim, chyba że od poprzedniego roku nie zaszły zasadnicze zmiany w sytuacji dochodowej rodziny.

Zgodnie z jasnym i precyzyjnym brzmieniem art. 5 ust. 4b u.ś.r. (nie wymagającym odwoływania się do wykładni systemowej i funkcjonalnej) w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Przepis ten wprowadza dwa warunki jego zastosowania:

1. - uzyskanie dochodu przez członka rodziny (...) po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy,
2. - kontynuacji uzyskiwania dochodu osiągniętego zgodnie z warunkiem pierwszym także w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Oznacza to, że uzyskiwanie dochodu określonego rodzaju musi być kontynuowane w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do świadczeń rodzinnych. Kontynuacja ta musi mieć miejsce także w miesiącu, w którym organ wydaje decyzję ustalającą prawo do świadczenia

Dopiero w takim przypadku dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.

Co więcej art. 5 ust. 4b u.ś.r. nie stanowi, że "dochód uzyskiwany" ma to być dochód uzyskiwany przez cały okres zasiłkowy. Wynika z niego natomiast, że dochód musi być uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń, a przy jego obliczaniu uwzględniany jest tylko miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Bez znaczenia są przy tym składniki, które wpłynęły na wysokość osiągniętego wówczas dochodu (np. nadgodziny, premie). Nie jest także wymagane, aby organy administracji weryfikując prawo do świadczenia z uwagi na uzyskanie dochodu brały pod uwagę okres od miesiąca po uzyskaniu dochodu do końca okresu zasiłkowego (świadczeniowego) lub też porównywały dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu z wysokością dochodów uzyskiwanych w innych miesiącach, a zwłaszcza aby był to taki sam dochód.

Skoro zatem przedstawiony w zaskarżonym wyroku sposób wyliczenia dochodu rodziny w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy jest niezgodny z art. 5 ust. 4b u.ś.r., postawiony w skardze zarzut kasacyjny naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 3 pkt 2a w związku z art. 5 ust. 4b u.ś.r. przez ich błędną wykładnię okazał się uzasadniony.

W sprawie nie budzi wątpliwości stan faktyczny, który nie jest także kwestionowany przez żadną ze stron. W dniu 2 października 2018 roku S. M. złożył wniosek o przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2018/2019 (okres od 1 października 2018 r. do 30 czerwca 2019 r.). Organy prawidłowo obliczyły dochód członka rodziny S. M. na kwotę 1.062,13 zł. Składają się na nią: średniomiesięczny dochód uzyskany przez S. M. w 2017 roku w wysokości - 266,67 zł., średniomiesięczny dochód uzyskany w 2017 roku przez E. M. w wysokości - 107,55 zł. oraz dochód uzyskany przez E. M. po miesiącu od uzyskania dochodu, tj. za maj 2018 roku w kwocie 1750,04 zł. (266,67 + 107,55 + 1750,04 = 2124,26: 2 = 1062,13 zł). Niewątpliwie też zaistniała przesłanka doliczenia dochodu uzyskanego przez E.M. w maju 2018r., gdyż osiągnęła go po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy i dochód ten był uzyskiwany jeszcze w okresie, na który ustalane było prawo do stypendium (zatrudnienie od 4 kwietnia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r.).

Na podstawie art. 179 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 2 ust. 2 Regulaminu pomocy materialnej dla studentów studiów I i II stopnia Uniwersytetu [...] wprowadzonego Zarządzeniem nr [...] Rektora [...] z dnia 27 sierpnia 2018, stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, a wysokość dochodu na osobę w rodzinie uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne na rok akademicki 2018/2019 wynosiła 1051,70 zł, co zostało podane w załączniku nr 4 do wyżej przywołanego Regulaminu. Tym samym S. M. przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania stypendium socjalnego.

Natomiast całkowicie nieuzasadniony jest drugi zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 3 pkt 2a w związku art. 5 ust. 4b u.ś.r. przez błędną jego wykładnię w wyniku przyjęcia, że w sytuacji określonej w art. 5 ust. 4b u.ś.r. dochód należy liczyć w stosunku rocznym, tj. dochód uzyskany powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny, gdyż Sąd I instancji takiego poglądu w zaskarżonym wyroku nie wyraził.

Mając na uwadze powyższe rozważania oraz stan faktyczny i prawny rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 oraz art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 207 § 2 ustawy P.p.s.a., odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości.