Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 199/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.K.S. (dalej: skarżąca) na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Centralna Wojskowa Komisja Lekarska (CWKL) w Warszawie orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2015 r., na podstawie § 11 ust. 1 oraz § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz. U. z 2012 r., poz. 1013), a także § 7 pkt 1 i § 22 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2015 r., poz. 761), po rozpatrzeniu odwołania, uchyliła w całości zaskarżone orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] nr [...] z dnia [...] października 2015 r. oraz orzekła o niezdolności skarżącej do pełnienia zawodowej służby wojskowej – kategoria N. W uzasadnieniu wskazała, że w dniu 20 października 2015 r. skarżąca, została skierowana przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...], dalej RWKL, w celu ustalenia aktualnej zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej.
W dniu 28 października 2015 r. RWKL przeprowadziła postępowanie orzecznicze i wydała orzeczenie Nr [...] w sprawie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej skarżącej orzekając kategorię N - niezdolna do zawodowej służby wojskowej, rozpoznając u badanej:
- 1. [...],
- 2. [...],
- 3. [...].
Od orzeczenia RWKL skarżąca złożyła odwołanie.
Zespół orzeczniczy Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie, dalej CWKL, w wyniku analizy całości dokumentacji medycznej z przeprowadzonych badań i konsultacji w trakcie badań komisyjnych (jednorazowy pomiar glukozy na czczo wynik [...] przy normie [...]) oraz dostarczonych przez orzekaną dodatkowych badań postanowił uchylić zaskarżone orzeczenie RWKL i wydać w to miejsce orzeczenie własne, ponieważ rozpoznanie ustalone przez CWKL na wstępie niniejszego orzeczenia jest adekwatne do stanu faktycznego. Wynik poziomu glukozy w ramach badania RWKL był nieznacznie podwyższony, mieszczący się w granicach błędu laboratoryjnego, natomiast wyniki dwóch badań z kolejnych następujących po sobie dni, dołączonych do odwołania, były w zakresie normy. Dane powyższe nie wskazują na zaburzenia [...].
Natomiast ponownego rozpatrzenia orzeczniczego wymagały ustalenia dotyczące rozpoznania dotyczącego tatuaży. Na podstawie konsultacji specjalisty dermatologa z dnia 26 października 2015 r., u orzekanej stwierdzono tatuaże na [...] i w okolicy [...].
Zgodnie z objaśnieniami szczegółowymi do rozporządzenia MON z dnia 5 czerwca 2015 r. odnoszącym się do tatuaży, ustawodawca w przypadku stwierdzenia tatuaży twarzy, szyi i przedramion, zalecił ich kwalifikację jako szpecące. Tatuaże szpecące - w przypadku kandydatki tatuaż na [...] - ma zastosowanie kwalifikacja wg § 2 pkt 9. Taka kwalifikacja u osoby kandydującej do zawodowej służby wojskowej skutkuje orzeczeniem kategorii N – niezdolność do zawodowej służby wojskowej. Tatuaż okolicy [...] kwalifikowany wg § 2 pkt 8 nie stanowi przeciwwskazania do tej służby.
W konsekwencji CWKL, uznała skarżącą za niezdolną do zawodowej służby wojskowej - kategoria zdrowia N; Zał. 1 Grupa I rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2015 r, poz, 761), dalej rozporządzenie.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła skarżąca.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Sąd I instancji uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że tryb postępowania przed wojskowymi komisjami lekarskimi uregulowany w przepisach powołanego rozporządzenia wykonawczego Ministra Obrony Narodowej, wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 5 ust. 8 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, ma charakter szczególny i w związku z tym nie mają do niego zastosowania w pełni rygory Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd zatem nie jest uprawniony do oceny fachowości przeprowadzonych u skarżącej badań stanu fizycznego, a zatem weryfikacji orzeczeń komisji lekarskich z punktu widzenia medycznej oceny warunków zdrowotnych badanego.
Sąd nie może też zmienić we własnym zakresie takiej oceny i zakwalifikować skarżącej do innej kategorii zdolności do służby wojskowej, niż uczyniła to komisja w oparciu o przeprowadzone badania lekarskie, ani też zlecać przeprowadzenia dodatkowych badań celem weryfikacji dotychczasowych. Sąd kontroluje, czy rozstrzygnięcie w sprawie zostało podjęte na podstawie kompletnego materiału dowodowego obejmującego niezbędne badania lekarskie oraz, czy dokonana kwalifikacja zdolności do zawodowej służby wojskowej była słuszna. Podstawą orzekania dla sądu administracyjnego jest materiał faktyczny i dowodowy zgromadzony w postępowaniu przed organem administracji.
Następnie Sąd podał, że kwestią sporną jest ustalenie czy tatuaż na [...] należy zakwalifikować jako tatuaż nieszpecący, jak twierdzi skarżąca, czy też jako szpecący jak uczyniła to CWKL.
Sąd wskazał, że Minister Obrony Narodowej w dniu 3 czerwca 2015 r. wydał rozporządzenie w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2015 r., poz.761). Zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia określa ono wykaz chorób i ułomności uwzględnianych przy orzekaniu o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz do służby poza granicami państwa wraz ze wskazaniem kategorii zdolności do zawodowej służby wojskowej. Natomiast § 2 rozporządzenia stanowi, że wykaz chorób lub ułomności, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 3 są określane w załączniku nr 1 do rozporządzenia. Wykaz chorób i ułomności, o którym mowa w § 1 pkt 2 określa załącznik nr 2 do rozporządzenia. CWKL uznała skarżącą za niezdolną do służby wojskowej z powołaniem się na § 2 pkt 9 załącznika nr 1 rozporządzenia – tatuaże szpecące. Zgodnie z objaśnieniami szczegółowymi do § 2 pkt 9 tatuaże twarzy, szyi i przedramion należy kwalifikować jako szpecące.
Objaśnienia te nie pozostawiają żadnych wątpliwości, że decydujące znaczenie dla zakwalifikowania tatuażu jako szpecącego ma jego umiejscowienie – twarz, szyja, przedramiona, a nie wygląd. Oznacza to, że wojskowe komisje lekarskie nie mogą oceniać walorów estetycznych tatuaży, a jedynie miejsce ich położenia. W przypadku stwierdzenia, że kandydat do zawodowej służby wojskowej posiada tatuaż na twarzy, szyi lub przedramionach obowiązane są obligatoryjnie stwierdzić, że jest niezdolny do zawodowej służby wojskowej kategoria N, bowiem to ustawodawca z mocy prawa przesądził, iż taki tatuaż jest tatuażem szpecącym. Prawidłowo zatem CWKL uznała, że do tatuażu szpecącego - w przypadku kandydatki - tatuaż na [...] - ma zastosowanie kwalifikacja wg § 2 pkt 9. Taka kwalifikacja u osoby kandydującej do zawodowej służby wojskowej skutkuje orzeczeniem kategorii N – niezdolność do zawodowej służby wojskowej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zaskarżając go w całości, zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj.
1) art. 65 w zw. z art. 24 i w zw. z art. 31 Konstytucji RP poprzez ograniczenie podstawowego prawa skarżącej tj. wolności wyboru pracy i jej rodzaju, a także wyboru zawodu, mimo braku ustawowych podstaw takiego ograniczenia i braku jakichkolwiek innych przesłanek reglamnetacji tego podstawowego uprawnienia obywatelskiego;
2) przepisów rozporządzenia MON z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach poprzez błędne przyjęcie, iż tatuaż na [...] skarżącej jest szpecący, mimo, iż nie ma on takiego charakteru ([...] nie dający się zakwalifikować jako naruszający normy estetyczne, tym bardziej nie mogący być uznany za "szpecący");
3) przepisów rozporządzenia MON z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach poprzez niesłuszną interpretację określenia "należy kwalifikować" jako tożsamego z określeniem "kwalifikuje się", mimo, iż wykładnia tego sformułowania pozwala na swobodę komisji w tym zakresie.
W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku i uznanie skarżącej za zdolną do pełnienie zawodowej służby wojskowej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie celem ustalenia, w oparciu o opinię biegłych lekarzy, czy tatuaż na [...] skarżącej jest szpecący.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona.
Po pierwsze wynikające z art. 183 § 1 P.p.s.a. związanie granicami skargi kasacyjnej uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do zarzutów przedstawionych w punktach 2 -3 skargi kasacyjnej, a to z uwagi na niewskazanie konkretnych przepisów rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, które miałby naruszyć Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Po drugie powołany w pkt. 1 skargi kasacyjnej art. 65 oraz art. 31 Konstytucji RP dzielą się na ustępy, zaś skarga kasacyjna nie wskazuje jakiego ustępu tej normy dotyczą zarzuty.
Przepis art. 24 Konstytucji RP, zgodnie z którym praca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej. Państwo sprawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy, nie mógł zostać naruszony poprzez uznanie, że skarżąca jest niezdolna do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Analiza przywołanej treści przepisu prowadzi do wniosku, że zawiera on deklaracje obejmujące ochroną warunki, zakres i treść świadczenia pracy. Ochrona pracy ze strony państwa to m.in. zapewnienie obywatelom prawa wyboru miejsca pracy, gwarancja ustawowego ustalania minimalnej wysokości wynagrodzenia za pracę, prowadzenia polityki zmierzającej do pełnego, produktywnego zatrudnienia, organizowanie robót publicznych, prac interwencyjnych, nadzór nad bezpieczeństwem i higienicznymi warunkami pracy, ustalanie maksymalnych norm czasu pracy, itp.
Ponadto skarga kasacyjna również nie wskazuje jaki to przepis prawa zastosowany w sprawie miałby pozostawać w kolizji z art. 24 Konstytucji RP.
Po trzecie zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1726 ze zm.), zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej ustala wojskowa komisja lekarska, która wydaje w tej sprawie orzeczenie. Orzeczenie o zaliczeniu danego żołnierza lub innej osoby do jednej z kategorii zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej, właściwe wojskowe komisje lekarskie wydają na podstawie badania lekarskiego fizycznej i psychicznej zdolności tej osoby do służby w poszczególnych rodzajach Sił Zbrojnych i rodzajach wojsk oraz na poszczególnych stanowiskach służbowych, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, a w razie potrzeby również obserwacji w podmiocie leczniczym (art. 5 ust. 7 cyt. ustawy).
Stosownie do treści § 11 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, przy orzekaniu o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej i zaliczaniu do jednej z kategorii zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej wojskowe komisje lekarskie uwzględniają wykaz chorób i ułomności, stanowiący załącznik nr 1 do rozporządzenia. W świetle § 2 pkt 9 załącznika nr 1 do w/w rozporządzenia (i zawartych w nim objaśnień szczegółowych), obowiązującego w dacie wydania przez organy obu instancji orzeczeń w niniejszej sprawie tatuaże twarzy, szyi i przedramion należy kwalifikować jako szpecące, co w konsekwencji powoduje obligatoryjną niezdolność do zawodowej służby wojskowej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał poprawnej wykładni § 11 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach w kontekście literalnego brzmienia § 2 pkt 9 załącznika nr 1 do w/w rozporządzenia " Wykaz chorób i ułomności uwzględniany przy orzekaniu o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz do służby poza granicami państwa, a także o ograniczonej zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej w poszczególnych rodzajach sił zbrojnych i rodzajach wojsk oraz na określonych stanowiskach służbowych", obowiązującego w dacie wydania orzeczeń przez organy obu instancji. Z powołanego przepisu załącznika nr 1 do w/w rozporządzenia jednoznacznie wynika, że wojskowa komisja lekarska była obowiązana każdy tatuaż twarzy, szyi i przedramion kwalifikować jako szpecący skutkujący niezdolnością do pełnienia zawodowej służby wojskowej.
Jak wyżej wskazano, interpretowany przepis w sposób bardzo konkretny określa, na których miejscach na ciele tatuaż należy kwalifikować jako szpecący, a więc z mocy prawa wprowadza wyjątki podlegające takiemu uznaniu. Normę zawierającą wszelkie wyjątki w prawie należy interpretować ściśle. Najbardziej wskazanym do tego sposobem jest właśnie zastosowanie wykładni językowej. Ten rodzaj wykładni jest bowiem związany z ostrożnym i sceptycznym podejściem do tych dyrektyw wykładni, które mogą służyć zawężeniu lub rozszerzeniu zakresu podmiotowego lub przedmiotowego normy prawnej zawartej w interpretowanym przepisie. Pełne respektowanie granic wykładni językowej zapobiega wykładni contra legem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2013 r. sygn. akt II OSK 783/12).
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.