Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 371/17, oddalił skargę K.M. na postanowienie Wojewody [...]z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Wyrok ten wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], Starosta [...] ustalił na rzecz K.M. odszkodowanie w wysokości [...] zł za ograniczenie sposobu korzystania z należących do niej nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i [...], położonych w obrębie [...], gmina [...], z uwagi na budowę napowietrznej linii elektroenergetycznej 220 kV [...] - punkt nacięcia [...].
Przesyłkę zawierającą odpis decyzji skierowano do K.M. na adres ul. [...], [...], i doręczono ją do rąk matki adresatki – E.S. w dniu [...] grudnia 2016 r.
W dniu [...] grudnia 2016 r. K.M. złożyła w Starostwie Powiatowym w [...] odwołanie od powyższej decyzji.
Następnie, w dniu [...] stycznia 2017 r. do Wojewody [...]wpłynął wniosek K.M. o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2016 r.
Uzasadniając złożony wniosek K.M. wskazała, że uchybiła terminowi do wniesienia odwołania bez swojej winy. Przesyłkę zawierającą odpis decyzji doręczoną na adres jej dotychczasowego miejsca zamieszkania, tj. [...] ul. [...] odebrała w dniu [...] grudnia 2016 r. jej matka E.S.. Wnioskująca w dniu [...] grudnia 2016 r. przeprowadziła się wraz z rodziną do nowego domu pod inny adres. Matka K.M. przekazała jej przesyłkę dopiero w dniu [...] grudnia 2016 r., wskazując przy tym jako datę jej odebrania dzień [...] grudnia 2016 r. Kierując się tą informacją wnioskująca, jak wskazała, złożyła odwołanie od decyzji z dnia [...] grudnia 2016 r. w dniu [...] grudnia 2016 r. działając w przekonaniu, że dochowała terminu na dokonanie tej czynności. Wnioskująca wyjaśniła, że jej matka opiekuje się mężem po amputacji lewej nogi i w czasie, gdy odebrała przesyłkę skierowaną do niej poddana była silnemu stresowi z uwagi na nasilenie zachowań depresyjnych swojego męża oraz starania o dofinansowanie zakupu protezy.
W okresie tym wnioskująca przeprowadzała się do nowego domu, a także sprawowała opiekę nad miesięcznym synem A., w której pomagała jej matka. Wnioskująca załączyła oświadczenie złożone przez matkę E.S., w którym opisano przyczyny błędnego poinformowania córki o dacie przyjęcia listu, kartę informacyjną Powiatowego Szpitala Specjalistycznego w [...] o urodzeniu w dniu [...] listopada 2016 r. syna oraz dokumenty medyczne dotyczące dofinansowania zakupu protezy dla J.S.
Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r., wydanym na podstawie art. 58 i art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) - zwanej dalej k.p.a., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Uzasadniając wydane postanowienie, Wojewoda wskazał, że w dniu [...] grudnia 2016 r. E.S. - matka K.M., odebrała decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. W prowadzonym przez Starostę [...]postępowaniu ustalono, że adresem zamieszkania K.M. była miejscowość [...] ul. [...]. Zarówno w piśmie z dnia [...] czerwca 2016 r. wskazującym nowy termin załatwienia sprawy oraz w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z dnia [...] września 2016 r., a także zawiadomieniu z dnia [...] listopada 2016 r. o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, Starosta [...] poinformował strony postępowania, w tym K.M. o wynikającym z art. 41 § 1 i 2 k.p.a. obowiązku zawiadomienia organu administracji o każdej zmianie swojego adresu pod rygorem uznania doręczenia ze skutkiem prawnym. Pisma odbierała matka K.M. - E.S., która zamieszkiwała razem z córką w [...] przy ul. [...], zatem zostały one skutecznie doręczone K.M. w trybie art. 43 k.p.a. W aktach sprawy brak jest zastrzeżeń dotyczących odbierania korespondencji kierowanej do K.M., nie ma również udzielonych pełnomocnictw.
W prowadzonym przez Starostę [...]postępowaniu K.M. brała czynny udział, o czym świadczą znajdujące się w aktach sprawy jej pisma z dnia [...] września 2016 r., [...] października 2016 r. i [...] grudnia 2016 r. We wszystkich tych pismach oraz odwołaniu jako adres zamieszkania K.M. wskazano miejscowość [...] ul. [...]. Odwołująca zatem, mimo że we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania wskazała, iż w dniu [...] grudnia 2016 r. przeprowadziła się wraz z rodziną do nowego domu, znajdującego się w [...]przy ul. [...], nie zawiadamiała wcześniej organu prowadzącego postępowanie o zmianie adresu zamieszkania.
Z uwagi na powyższe, Wojewoda uznał, że nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 58 k.p.a. dotyczące przywrócenia terminu do złożenia.
Na powyższe postanowienie K.M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zarzucając, że wydane zostało ono z naruszeniem art. 58 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie mimo, że skarżąca we wniosku z dnia [...] stycznia 2017 r. uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy, w konsekwencji spełnione zostały przesłanki warunkujące możliwość ubiegania się przez nią o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Uzasadniając podniesiony zarzut skarżąca przedstawiła tożsamą argumentacją co zwartą we wniosku o przywrócenie terminu.
Dodatkowo, skarżąca podkreśliła, że w momencie złożenia odwołania była przekonana o zachowaniu 14 dniowego terminu na dokonanie tej czynności. Ponadto w tym czasie była zaledwie kilka tygodniu po porodzie i jej uwagę zaprzątały kwestie związane z zajmowaniem się synem A. urodzonym [...] listopada 2016 r. w sytuacji wcześniejszego poronienia oraz z uwagi, że jest to pierwsze dziecko K.M., o które bardzo długo czyniła starania.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozstrzygnięcie o istocie sprawy oraz dopuszczenie dowodu z dokumentów załączonych do wniosku o przywrócenie terminu celem ustalenia okoliczności powodujących niezawinione uchybienie terminowi do złożenia odwołania.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił powyższą skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), gdyż uznał, że postanowienie Wojewody nie narusza prawa.
Uzasadniając wydany wyrok, Sąd wskazał, że skarżąca nie wykazała, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
Sąd wyjaśnił, że skarżąca twierdziła, że nie weryfikowała informacji o odebraniu przesyłki przez jej matkę w dniu [...] grudnia 2016 r., gdyż nie miała podstaw do przypuszczeń, iż matka nieświadomie wprowadziła ją w błąd. Jednocześnie, strona wyraźnie zwracała uwagę Sądu na takie okoliczności jak silny stres matki E.M. spowodowany chorobą jej męża oraz staraniami o dofinansowanie zakupu protezy. Skarżąca, mając wiedzę o stanie psychiki swej matki, przeczyła w ocenie Sądu stawianej przez siebie tezie o braku podstaw do uznania nieświadomego wprowadzenia jej w błąd co do daty doręczenia przesyłki. Skoro bowiem stan psychiczny matki był tak zły jak twierdzi skarżąca, to wbrew jej opinii, miała pełne podstawy aby poddać w wątpliwość podawaną przez E.S. datę odbioru decyzji. W ocenie Sądu słusznie podnosi Wojewoda, że w tej sytuacji skarżąca mogła i powinna ustalić dokładną datę doręczenia przesyłki na stronie internetowej Poczty Polskiej.
Zdaniem Sądu, także pozostałe powoływane przez stronę okoliczności nie świadczą o braku winy w niedochowaniu terminu. Taką okolicznością nie jest z pewnością urodzenie dziecka na kilka tygodni przed ostatnim dniem upływu terminu na złożenie odwołania od decyzji Starosty. Skarżąca nie wykazała bowiem, że na skutek urodzenia dziecka istniały zdrowotne przeciwskazania, które w jakimkolwiek stopniu wpływałyby na jej możliwość nadania odwołania w polskim urzędzie pocztowym. Tym bardziej, że na żadne dolegliwości skarżąca się nie uskarżała składając odwołanie w kilka dni po upływie terminu tj. [...] grudnia 2016 r.
Sąd ocenił, że skarżąca mogła przypuszczać, że podana przez jej matkę data odbioru decyzji może nie być datą dokładną, zaś jej stan zdrowia nie uniemożliwiał wykonania prostej czynności procesowej jaką jest wniesienie odwołania. Z uwagi na powyższe, należało w ocenie Sądu przyjąć, że ponosi ona winę w złożeniu środka odwoławczego z uchybieniem ustawowego terminu. Dlatego też, Sąd uznał, że Wojewoda w pełni zasadnie odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia odwołania na podstawie powołanych wyżej przepisów k.p.a.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę kasacyjną wniosła K.M. zarzucając, że wydany został on z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istota wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 58 k.p.a., poprzez jego błędne niezastosowanie, w sytuacji, gdy skarżąca, uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy, a z powodu uchybień domownika (doręczenie zastępcze w trybie art. 43 k.p.a.), których skarżąca nie mogła przewidzieć z uwagi na swój stan psychiczny; skarżąca w chwili otrzymania decyzji Starosty [...]przekazanej jej przez matkę w dniu [...] grudnia 2016 r. była w okresie połogu, zaledwie kilka tygodniu po porodzie. Na skutek porodu wystąpiły u skarżącej zaburzenia depresyjne i lękowe (zdiagnozowane w SPZ ZOZ Powiatowy Szpital Specjalistyczny w [...]). Okoliczności te skutkowały brakiem koncentracji skarżącej na ważnych dla niej sprawach, a w związku z tym wystąpiła możliwość braku świadomego podejmowania decyzji w prowadzeniu swoich spraw, w kierowaniu swoim postępowaniem;
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w z w. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej, wnikliwej i wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w konsekwencji błędne uznanie, że skarżąca ponosi winę w złożeniu środka odwoławczego z uchybieniem terminu ustawowego, podczas gdy u skarżącej na skutek urodzenia dziecka zaistniały przeciwwskazania zdrowotne, które w istotnym stopniu wpłynęły na jej możliwość nadania odwołania we właściwym terminie.
Skarżąca wyjaśniła, że wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania przedłożyła zarówno dowody potwierdzające, że jej matka, która odebrała decyzję mogła nieświadomie wprowadzić ją w błąd odnośnie daty odbioru przesyłki. Jednocześnie skarżąca przedłożyła dokumentację medyczną, że sama w tymże okresie nie miała możliwości świadomego podejmowania decyzji w ważnych dla niej sprawach, z uwagi na zaburzenia depresyjne i lękowe. Powyższe ustalenia organu I instancji w zakresie winy skarżącej w niedochowaniu terminu, doprowadziły do przyjęcia wadliwych ustaleń faktycznych a w konsekwencji do oddalenia skargi na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Organ nie rozważył również kwestii doręczenia zastępczego.
Skarżąca wniosła o zmianę orzeczenia Sądu I instancji poprzez uwzględnienie skargi i przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., ewentualnie uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznawania Sądowi I instancji. Skarżąca wniosła także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia o stanie zdrowia skarżącej z dnia [...] października 2016 r., na okoliczność jej stanu psychicznego, skutkującego brakiem koncentracji skarżącej na ważny dla niej sprawach.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.
Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty nie pozwalają bowiem na skuteczne zakwestionowanie ustaleń oraz oceny dokonanej przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku.
Przepis art. 58 k.p.a. stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2).
Z regulacji art. 58 k.p.a. wynika, że istnieją cztery przesłanki przewrócenia terminu w postępowaniu administracyjnym, które muszą wystąpić łącznie tj.: brak winy zainteresowanego w uchybieniu terminu; wniesienie przez zainteresowanego wniosku (prośby) o przywrócenie terminu; dochowanie terminu (nieprzywracalnego) do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu oraz dopełnienie czynności, dla której ustanowiono przywracalny termin.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji i Wojewody [...], że skarżąca we wniosku o przywrócenie terminu nie wykazała braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Starosty [...]z dnia [...] grudnia 2016 r.
O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić bowiem tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie NSA z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt I OZ 655/10, LexPolonica nr 2387928). Od strony postępowania wymaga się szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo strony dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony (a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminu). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego.
Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2017 r., str. 547). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zaliczyć można zdarzenia mające charakter siły wyższej, przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia.
Okoliczności, które przywołuje skarżąca na swoje usprawiedliwienie nie uprawdopodobniają braku jej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Starosty [...]z dnia [...] grudnia 2016 r.
Decyzja Starosty [...]została przesłana skarżącej na adres przez nią podany, tj. [...] ul. [...]. Do dnia wysłania decyzji skarżąca, mimo pouczenia jej przez organ I instancji w kierowanych do niej pismach w toku postępowania o treści art. 41 § 1 i 2 k.p.a. nie poinformowała organu o zmianie swojego adresu, co jak wskazała nastąpiło w dniu [...] grudnia 2016 r. Doręczenie pisma skierowanego na adres znany organowi i wskazany przez stronę, który następnie przestał być aktualny, jest prawnie skuteczne. Ponadto, pod adresem [...] ul. [...] przesyłkę skierowaną do skarżącej a zawierającą decyzję Starosty [...]z dnia [...] grudnia 2016 r. odebrała jej matka E.S. w trybie art. 43 k.p.a. Zgodnie zaś z tym przepisem w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się za pokwitowaniem dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Przy czym, jak wskazuje się w orzecznictwie, w ocenie zachowania terminu do wniesienia odwołania uznaje się za miarodajną datę przyjęcia pisma przez dorosłego domownika, nie biorąc pod uwagę tego, czy domownik wywiązał się z obowiązku dostarczenia adresatowi pisma w odpowiednim czasie (zob. wyrok NSA z dnia 22 marca 2000 r., sygn. akt I SA/Lu 1731/98, Legalis).
Co więcej, okoliczność trudnej sytuacji rodzinnej matki skarżącej nie może usprawiedliwiać uchybienia terminu w sytuacji, gdy odbierającą za nią korespondencję podjęła się ona przekazać tę korespondencję skarżącej. Ciężka choroba męża matki skarżącej nie miała bowiem charakteru nagłego. Tak samo, niesporny fakt urodzenia dziecka przez skarżącą nie może stanowić okoliczności wyłączającej jej winę w uchybieniu terminu.
Z kolei, okoliczności wskazujące na wystąpienie u skarżącej zaburzeń depresyjnych i lękowych związanych z porodem podniesione zostały przez skarżącą dopiero w skardze kasacyjnej, tym samym nie mogły być znane ani orzekającemu w sprawie przywrócenia terminu Wojewodzie [...], ani kontrolującemu wydane przez ten organ postanowienie Sądowi I instancji. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł ocenić ich znaczenia w niniejszej sprawie. Wskazać w tym miejscu należy bowiem, że sąd administracyjny dokonuje oceny zgodności z prawem mając na uwadze stan faktyczny i prawny z daty podjęcia kontrolowanego aktu.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.