Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2005 roku (sygn. akt I OSK 260/05) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną R.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2004 roku (sygn. akt IV SA 4424/03). Wnioskiem z dnia 2 marca 2006 r. R.M. reprezentowany przez adw. I.Z. zażądał dokonania wykładni uzasadnienia wyroku przez wyjaśnienie podstawy prawnej i znaczenia stwierdzenia, znajdującego się na stronie 12 uzasadnienia, zgodnie z którym "....gdy strona chce ustalić, iż dana nieruchomość nie podlegała przepisom ustawy nacjonalizacyjnej....powinna wystąpić z odpowiednim wnioskiem do sądu powszechnego – sądu cywilnego", oraz znajdującego się na stronie 8 uzasadnienia stwierdzenia, zgodnie z którym "...należące do H.M. nieruchomości stanowiły lasy o powierzchni około 1200 ha.
Tym samym nie mogły mieć do nich zastosowania przepisy dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej...". W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż przedstawiony przez NSA wywód jest sprzeczny z poglądem prawnym wyrażonym w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1994 r. (sygn. akt III CZP 50/94), a ponadto, iż jedynie wyraźne przesądzenie przez Sąd (w trybie wykładni uzasadnienia wyroku) kwestii, czy przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. (Dz. U. nr 10 poz.
51) obowiązuje, czy też nie, pozwoli stronie zorientować się, co w dalszym postępowaniu powinno być przedmiotem badania i rozstrzygnięcia, a także w drodze jakiego postępowania może ona dochodzić swoich praw do nieruchomości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z art. 158 w zw. z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do treści wydanego wyroku (uzasadnienia). Taki wniosek nie może jednak zmierzać do wyjaśnienia zawartych w uzasadnieniu orzeczenia wyrażeń prawniczych i znaczenia słów, ani też do polemiki ze stanowiskiem sądu orzekającego w sprawie i wskazaniami co do dalszego postępowania. W takim przypadku sąd administracyjny odmówi wykładni wyroku (uzasadnienia) (tak B. Dauter, J. Drachal, M. Niezgódka –Medek, Wzory pism i orzeczeń w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyd. LexisNexis 2005, s. 254).
W ocenie Sądu zgłoszone przez R.M. żądanie wyjaśnienia znaczenia słów: "....gdy strona chce ustalić, iż dana nieruchomość nie podlegała przepisom ustawy nacjonalizacyjnej....powinna wystąpić z odpowiednim wnioskiem do sądu powszechnego – sądu cywilnego", oraz znajdującego się na stronie 8 uzasadnienia stwierdzenia, zgodnie z którym "...należące do H.M. nieruchomości stanowiły lasy o powierzchni około 1200 ha. Tym samym nie mogły mieć do nich zastosowania przepisy dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej...", nie może być uwzględnione z dwóch powodów.
Po pierwsze dlatego, iż żądanie to stanowi w istocie wniosek o wskazanie przez sąd w jakim konkretnie postępowaniu przed sądem cywilnym (powszechnym) ma on dochodzić swoich praw, których naruszenie miałoby polegać na niezasadnym wpisaniu w księdze wieczystej (prowadzonej dla nieruchomości należącej kiedyś do H.M. – o powierzchni ok. 1200 ha lasów) Skarbu Państwa jako właściciela. Jeśli weźmie się pod uwagę, iż Skarżący jest reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, to wskazanie przez Sąd, iż w takim przypadku odpowiednia do dochodzenia roszczeń jest droga przed sądami powszechnymi (sądem cywilnym) wydaje się wystarczająco jasne.
Sąd nie może przecież udzielać porad prawnych stronie postępowania, a do tego sprowadzałoby się wskazanie z jakim pozwem (wnioskiem) i do jakiego konkretnie właściwego (miejscowo, rzeczowo) sądu powinna się ona udać. Takie działanie mogłoby zostać ocenione jako naruszenie zasady bezstronności Sądu oraz nierównego traktowania stron.
Niezależną przyczynę odmowy uwzględnienia wniosku stanowi naruszenie przez wnioskodawcę zasady clara non sunt interpretanda. W uzasadnieniu wyroku wskazano wprost, iż do lasów (a taki charakter miały nieruchomości należące do H.M.) nie mogły mieć zastosowania przepisy dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945 r. Nr 3 poz. 13 ze zm.), ani też przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (w tym zarówno § 5 jak i § 6 tego rozporządzenia), z tej oczywistej przyczyny, że grunty te podlegały nacjonalizacji na podstawie odrębnego aktu, tj. dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15 poz. 82 ze zm.). Tymczasem Skarżący domaga się we wniosku powtórnego wyjaśnienia, czy rozporządzenie wykonawcze do dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej obowiązuje, czy też nie, a także czy ma ono zastosowanie w niniejszej sprawie. W tej sytuacji na marginesie jedynie zauważyć należy, iż niewątpliwie powtórna analiza zamieszczonych w uzasadnieniu wyroku informacji uchroniłaby Skarżącego od formułowania takiego żądania.
Odnośnie wreszcie do wątpliwości Skarżącego co do zgodności istoty uzasadnienia z treścią uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1994 r. (III CZP 50/94), to NSA nie podziela poglądu o istnieniu takiej rozbieżności. We wskazanym orzeczeniu SN wskazał, iż przepisy wykonawcze aktów nacjonalizacyjnych, tj. dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność państwa odbiegały od siebie. Paragraf 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wskazywał władze administracyjne do stwierdzania, czy dana nieruchomość podlega, lub nie przepisom o reformie rolnej. Takiego sformułowania nie zawierało rozporządzenie odnoszące się do przejęcia lasów. Równocześnie SN podkreślił, iż warunkiem nabycia przez Skarb Państwa lasów i gruntów leśnych na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. dotyczącego lasów było sporządzenie protokołu przejęcia.
Dekret w art. 6 ust. 1 stwierdzał, że przepisanie tytułu własności w księgach wieczystych przejętej nieruchomości mogło nastąpić na wniosek właściwej Dyrekcji Lasów Państwowych, nie stawiając w tym względzie żadnych wymagań formalnych. Protokół przejęcia lasów i gruntów leśnych stanowił według SN jedynie dowód tego, że w stosunku do określonej nieruchomości zastosowane zostały przepisy dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejściu jej na własność Skarbu Państwa. Sporządzenie takiego protokołu nie stanowiło jednak przeszkody do wystąpienia przez osoby uprawnione do wyłączenia określonej nieruchomości spod działania dekretu na zasadach ogólnych.
Z kolei NSA w uzasadnieniu wyroku wskazał, iż żądanie wyłączenia danej nieruchomości spod działania dekretu w tym trybie mogło być oparte jedynie bądź na zarzucie, że nieruchomość nie ma charakteru leśnego, bądź nie przekracza 25 ha (art. 1 ust. 1 dekretu), albo na zarzucie, że podlega ona wyłączeniom przewidzianym w art. 1 ust. 3 dekretu, co odpowiadało treści uzasadnienia powoływanej uchwały Sądu Najwyższego. Ewentualne dopatrywanie się w tych dwóch stwierdzeniach sprzeczności przez Skarżącego należy ocenić jako nieporozumienie. Tym bardziej, iż zarówno NSA, jak i SN wskazały w konkluzji, iż ewentualny spór w tym zakresie może być rozstrzygnięty - w drodze przeprowadzenia wszelkich dowodów oferowanych przez strony – przed sądem cywilnym (tak NSA), w trybie powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a jej rzeczywistym stanem prawnym – tak SN.
Reasumując, z podanych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 158 w zw. z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.).