Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2016 roku sygn. akt I OSK 2600/16 oddalił skargę J. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] listopada 2015 roku nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Burmistrz B. decyzją z dnia [...] września 2015 roku nr [...] odmówił przyznania J. F. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad A. P., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu decyzji opisał sytuację wnioskodawcy oraz osoby, nad którą istotnie roztacza opiekę, a także wskazał przyczynę odmowy przyznania świadczenia - przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego ustalonego dla tego świadczenia.
Po rozpatrzeniu odwołania J. F., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] listopada 2015 roku utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu podał, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 18 września 2015 r. wynika, że J. F. nie pracuje zawodowo, otrzymuje świadczenie emerytalne. Od 1982 r. sprawuje stałą opiekę nad ciotką A. P. we wszystkich czynnościach dnia codziennego. A. P. jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną i ma ustanowionego opiekuna prawnego T. S. Nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, zaś opiekun prawny wraz z żoną jedynie pod nieobecność wnioskodawcy podają jej posiłek i pomagają w poruszaniu się, nie wykonują jednak żadnych czynności pielęgnacyjnych. Organ odwoławczy na podstawie zaświadczeń wydanych przez Naczelnika II Urzędu Skarbowego w L. ustalił, że dochód J. F. w 2013 roku wyniósł 10 858 zł, zaś dochód A. P. w tym samym roku wyniósł 8 555,86 zł. Tym samym, łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki - tj. J. F. i A. P. w przeliczeniu na osobę na miesiąc wyniósł 808,91 zł, która to kwota jest o 144,91 zł wyższa od kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tj. 664,00 zł).
Dodatkowo organ II instancji wskazał, że zgodnie z zaświadczeniem KRUS w L. z dnia 31 sierpnia 2015 r. J. F. ma przyznaną emeryturę na stałe, co zgodnie za art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (dalej: ustawa) stanowi przesłankę negatywną do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. F. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oddalił tę skargę, uznając ją za nieuzasadnioną. Sąd I instancji podkreślił, że zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli zachodzi chociaż jedna z przesłanek negatywnych, uniemożliwiających przyznanie tego zasiłku, wymienionych w art. 16a ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (dalej: ustawa). Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w zakresie istotnym dla sprawy, wskazać trzeba na przesłankę określoną w pkt 1 lit. a) tego przepisu.
W ocenie tego Sądu ustalenia organów w zakresie niespełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 16a ust. 3 w związku z ust. 2 ustawy były prawidłowe. Sąd zaznaczył natomiast, że nieprzekraczalna kwota, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy wynosiła w dacie orzekania przez organ II instancji 764 zł (zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r.), a nie, jak błędnie wskazał organ, 664 zł (która to kwota była aktualna na dzień wydania decyzji przez organ I instancji). Niezależnie od tego, że organ odwoławczy wskazał nieaktualną kwotę, ustawowe minimum zostało mimo to przekroczone.
Jednocześnie Sąd zaznaczył, że bezspornym w sprawie pozostaje, że skarżący otrzymuje emeryturę, co również stanowi jednoznacznie przesłankę negatywną do uzyskania przez niego wnioskowanego świadczenia. W konsekwencji Sąd I instancji nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniu organów, tak gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa, albowiem ocena ta została dokonana przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy. W ocenie Sądu w przywołanych okolicznościach, brak jest podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, która zapadła na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych i potrzebnych do jej rozstrzygnięcia dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych organu odwoławczego, zawartych w jej uzasadnieniu.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł J. F., zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 16a ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło do oddalenia skargi. Ponadto zarzucił też naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1, 80 i 136 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organy nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy w aspekcie, czy skarżącemu w poprzednim okresie zasiłkowym przysługiwałby specjalny zasiłek opiekuńczy oraz, czy skarżący pobierał w tym okresie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad ciotką A. P., co w konsekwencji uprawniałoby do zastosowania art. 16a ust. 3 ustawy.
W uzasadnieniu, powołując się na treść art. 16a ust. 3 ustawy, skarżący kasacyjnie podniósł, że organy niesłusznie uznały, iż przeszkodą w nabyciu przez niego wnioskowanego świadczenia pozostawała okoliczność przewyższania ustalonego w przedmiotowej ustawie kryterium dochodowego mimo, iż przekroczenie to (o 44,91 zł) było niższe niż kwota najniższego zasiłku rodzinnego (89 zł). W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną celowościowa wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy nie dostarcza żadnych argumentów za uznaniem, że wolą ustawodawcy było nieobjęcie wyjątkiem, o jakim mowa w ust. 3 tego przepisu, osób spełniających pozostałe przesłanki ustawowe do nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, które ubiegają się o to świadczenie po raz pierwszy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 w związku z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do brzmienia art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z dnia 2015 roku, poz. 114 ze zm., dalej: ustawa) specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 roku, poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. a) tej ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.
W niniejszej sprawie Sąd I instancji słusznie wskazał na zaistnienie przesłanki negatywnej uniemożliwiającej przyznanie skarżącemu kasacyjnie wnioskowanego zasiłku, o której mowa w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. a) ustawy, tj. otrzymywanie przez niego emerytury na stałe (zaświadczenie Oddziału Regionalnego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w L. - k. 3 akt administracyjnych). Podkreślenia wymaga, że wystąpienie w sprawie tej przesłanki negatywnej nie zostało podważone w skardze kasacyjnej.
Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia przepisów postępowania należy wyjaśnić, że taki zarzut może stanowić skuteczną podstawę kasacyjną tylko w przypadku, gdy naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), co oznacza, że na stronie skarżącej kasacyjnie ciąży obowiązek wykazania, że gdyby nie doszło do zarzucanego naruszenia procedury sądowoadministracyjnej, to wyrok, jaki by zapadł, byłby zupełnie odmiennej treści. Tymczasem autor skargi kasacyjnej nie wykazał takiej zależności ani w samej podstawie kasacyjnej, ani w jej uzasadnieniu. Kwestie związane z koniecznością spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 16a ust. 2 i 3 ustawy, w tym i okoliczności opisane w analizowanym zarzucie, miałyby znaczenie dla wyniku sprawy jedynie w sytuacji ustalenia, że wnioskodawca nie ma przyznanego prawa do emerytury ani nie została spełniona żadna inna przesłanka wskazana w art. 16a ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyłączająca możliwość przyznania tego świadczenia.
Zatem zbędne było dodatkowe wyjaśnianie stanu faktycznego sprawy w aspekcie tego, czy skarżącemu w poprzednim okresie zasiłkowym przysługiwałby specjalny zasiłek opiekuńczy oraz, czy skarżący pobierał w tym okresie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad ciotką.
Nie mógł również odnieść zamierzonego skutku zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie przez Sąd I instancji art. 16a ust. 3 powołanej ustawy przewidującego wyjątek od konieczności spełnienia przez osobę ubiegającą się o przedmiotowe świadczenie kryterium dochodowego, o którym mowa w ust. 2 tego artykułu. Zgodnie z tym przepisem w przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Przepis ten nie mógł być zastosowany w niniejszej sprawie z uwagi na zaistnienie wskazanej wyżej przesłanki negatywnej z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych związanej z przysługującym skarżącemu kasacyjnie prawem do emerytury.
Zaznaczyć należy raz jeszcze, że kwestia spełnienia przez osobę ubiegającą się o specjalne świadczenie opiekuńcze wymogów związanych z wysokością dochodu ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeśli w sprawie nie występują przesłanki negatywne wskazane w art. 16a ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwiające przyznanie tego świadczenia niezależnie od spełnienia wspomnianych wymagań.
Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie są usprawiedliwione a zaskarżony wyrok jest prawidłowy i zgodny z prawem.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, nie orzekając o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu, ponieważ w tej materii właściwe są wojewódzkie sądy administracyjne.