Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 350/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę W T na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 19 marca 2013 r. w przedmiocie zasiłku stałego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z dnia 4 marca 2013 r. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy M. odmówiono W T przyznania zasiłku stałego.
Organ I instancji ustalił, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe (mimo że mieszka w jednym domu z matką), posiada orzeczenie lekarza KRUS uznające go za osobę całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 12 sierpnia 2012 r. oraz niestwierdzające niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawca otrzymuje dochód w postaci renty rolniczej w wysokości 348,90 zł miesięcznie oraz jest właścicielem gospodarstwa rolnego w M., o łącznej powierzchni 14,9229 ha, w tym powierzchni przeliczeniowej użytków rolnych – 1,4795 ha. Na dochód wnioskodawcy składa się również kwota 369,88 zł, która wynika z przemnożenia ilości ha przeliczeniowych przez wysokość dochodu z 1 ha przeliczeniowego ustaloną w § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Łączny miesięczny dochód strony, jak ustalił organ I instancji, wynosi zatem 718, 78 zł i jest wyższy od kryterium dochodowego ustalonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej dla osób samotnie gospodarujących, które wynosi 542 zł. Natomiast zasiłek stały przysługuje osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, której miesięczny dochód nie przekracza tej granicy. W sprawie niniejszej, zdaniem organu I instancji, z uwagi na osiąganie dochodu wyższego od kryterium ustawowego, zasiłek nie przysługuje.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył W T. Decyzją z dnia 19 marca 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy podkreślił, że odwołujący się nie spełnia kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 542 zł. Na dochód strony składa się bowiem nie tylko renta rolnicza (348, 90 zł netto), ale i ryczałtowo wyliczony dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 369, 88 zł, co daje łączny miesięczny dochód w wysokości 718, 78 zł. SKO wskazało, że fakt posiadania gospodarstwa rolnego umożliwia wyliczenie osiąganego z niego dochodu bez względu na faktyczną dochodowość gospodarstwa, co wynika z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej. Od tego wyliczenia przepisy nie przewidują wyjątków, a rygorystyczne interpretowanie tych norm potwierdza również orzecznictwo sądów administracyjnych. Stąd też dochód strony należało wyliczyć jako sumę renty rolniczej i ryczałtowego dochodu z gospodarstwa, która to suma przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej.
Skargę na powyższą decyzję złożył do sądu administracyjnego W T. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarga jest bezzasadna.
Sąd podkreślił, iż prawo do świadczeń z pomocy społecznej (poza wyjątkami zawartymi w art. 40, 41, 53 "a", 78 i 91 niemającymi zastosowania w sprawie niniejszej) uzależnione jest z mocy art. 8 ust. 1 u.p.s. od kryterium dochodowego, które wynosi 542 zł w sytuacji osoby samotnie gospodarującej. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s.), przy czym stosownie do treści art. 8 ust. 9 u.p.s. w związku z § 1 pkt 2 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823) w przypadku gospodarstw rolnych przyjmuje się tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego. Jest on wyliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalanej dla 1 ha przeliczeniowego niezależnie od faktycznie osiąganych dochodów.
Wskazany przepis zakłada swego rodzaju fikcję prawną nakazującą przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego, do którego strona posiada tytuł prawny. Jak podsumowano w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 listopada 2011 r. w sprawie I OSK 1154/11, wykładnia art. 8 ust. 9 u.p.s. była wielokrotnie dokonywana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. NSA wskazywał, że: "przepis ten zakładający swego rodzaju fikcję prawną nakazuje obligatoryjne przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego. Przeliczenia dokonuje się wówczas, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego czy dochody są osiągane, czy obiektywnie można je osiągnąć". W orzecznictwie sądowym wskazywano również na możliwość sprzedaży lub wydzierżawienia osobie trzeciej gospodarstwa, którego się nie uprawia, bądź które z jakichkolwiek przyczyn nie przynosi dochodów, (por. wyroki NSA: z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1292/09 i z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 724/09 oraz powołany wyrok w sprawie I OSK 1154/11 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA).
Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2009 r., I OSK 724/09 i wyrok NSA z 21 października 2010 r., I OSK 928/10 – dostępne w CBOSA).
Powołany przepis dla celów udzielania świadczeń z pomocy społecznej przyjmuje, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości określonej obecnie, z mocy wyżej wskazanego § 1 pkt 2 lit. "d" rozporządzenia z dnia 17 lipca 2012 r. – na kwotę 250 zł.
Sąd uznał, że wobec powyższego nie mógł zostać uwzględniony zarzut skargi kwestionujący uwzględnienie dochodu z gospodarstwa rolnego w sytuacji niezdolności skarżącego do pracy. Nie negując trudnej sytuacji życiowej i osobistej skarżącego Sąd stwierdził, że nie może odnieść argumentacja skargi zamierzonego skutku wobec regulacji ustawowych i kryterium legalności, jakie obowiązuje sąd administracyjny. Zawarte bowiem w art. 8 u.p.s. regulacje dotyczące definicji dochodu i sposobu jego obliczania mają charakter norm ius cogens, a więc są normami bezwzględnie wiążącymi organ stosujący prawo. Nie mogą być interpretowane życzeniowo, w kontekście doświadczenia życiowego, czy przez pryzmat zasad współżycia społecznego.
Dlatego nie sposób zarzucić zaskarżonej decyzji ani poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, by zostały wydane z naruszeniem prawa. Skarżący osiąga dochód w postaci renty rolniczej w kwocie 348, 90 zł oraz jest właścicielem gospodarstwa rolnego w M. o powierzchni 14,9229 ha, w tym 1,4795 ha przeliczeniowych użytków rolnych. Daje to kwotę dochodu 369, 88 zł (1,4795 ha x 250 zł) i sumę łącznego dochodu miesięcznego 718, 78 zł. Kwota ta bezspornie przekracza kryterium dochodowe wynoszące 542 zł. Przekroczenie to uniemożliwiało przyznanie zasiłku stałego żądanego przez skarżącego, jak zasadnie przyjęły organy administracyjne.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył W T, zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, stanowiące uchybienie które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- 1. art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez niedokonanie w uzasadnieniu analizy i kontroli całego materiału dowodowego pod kątem zgodności z prawem. Zarzut ten dotyczy zwłaszcza sprawy dowodu o faktycznej wielkości gospodarstwa rolnego skarżącego na dzień wydania decyzji SKO, które jest znacząco mniejsze niż przyjęto w tej decyzji. W wyniku naruszenia w/w przepisów sąd wydał wyrok w oparciu o stan faktyczny błędnie ustalony przez organ administracji publicznej, co z kolei w konsekwencji doprowadziło do orzeczenia na niekorzyść skarżącego.
- 2. art. 1 § 2 p.u.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. i art. 77 k.p.a. poprzez niedokonanie kontroli działalności administracji publicznej pod kątem wyczerpującego zebrania i prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego co spowodowało oparcie wyroku na materiale dowodowym błędnym, niewyczerpującym i źle przygotowanym.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia.
Wskazać należy, iż przepis art. 133 § 1 P.p.s.a. stanowi m.in., że sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Sąd administracyjny orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, wynikającego z akt sprawy. Ma zatem obowiązek ocenić, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, jaki stan faktyczny sprawy wynika z akt sprawy i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem.
W konsekwencji sąd administracyjny bada, czy ustalenia faktyczne dokonane w postępowaniu przed organami administracyjnymi, odpowiadają prawu (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2007 r., II FSK 72/06, ONSAiWSA 2008, Nr 2, poz. 31). Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jej wydania. W niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu I instancji była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 19 marca 2013 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy M. z dnia 4 marca 2013 r. odmawiająca przyznania skarżącemu przyznania zasiłku stałego i prawidłowo uznał, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżący osiąga dochód przekraczający kryterium dochodowe, które uniemożliwia przyznanie zasiłku stałego. Z zaświadczenia Urzędu Gminy M. z dnia 11 stycznia 2013 r. (k.
23) znajdującego się w aktach administracyjnych jednoznacznie wynika, że na dzień wydania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 marca 2013 r. skarżący był właścicielem gospodarstwa rolnego w M. o powierzchni 14,9229 ha, w tym 1,4795 ha przeliczeniowych użytków rolnych. Podnoszona zaś przez skarżącego okoliczność, iż faktyczna wielkość gospodarstwa rolnego skarżącego jest znacząco mniejsza niż przyjęło to Samorządowego Kolegium Odwoławczego w decyzji z dnia 19 marca 2013 r. nie może mieć wpływu na treść wyroku, bowiem jak już wyżej wskazano Sąd nie bierze pod uwagę stanu po wydaniu kontrolowanej decyzji, a ocenia jedynie stan prawny i faktyczny na dzień wydania zaskarżonego aktu. W takiej sytuacji zarzut dotyczący błędnie ustalonego stanu faktycznego oraz oparcia wyroku na materiale dowodowym błędnym, niewyczerpującym i źle przygotowanym nie mogą odnieść zamierzonego skutku.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.