Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 2624/13

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 430/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. M. na decyzję Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej [...] w W. z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na pierwszy rok studiów.

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy:

Wydziałowa Komisja Rekrutacyjna Wydziału [...] powołując się na przepisy art. 169 ust. 10 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz przepisy uchwały nr [...] Senatu W. z dnia [...] kwietnia 2011 r. w sprawie uchwalania zasad i trybu postępowania rekrutacyjnego na pierwszy rok studiów w W. w dniu [...] lipca 2012 r. wydała decyzję o odmowie przyjęcia K. M. na pierwszy rok studiów stacjonarnych, jednolitych na kierunku lekarskim, z uwagi na nieosiągnięcie wymaganego limitu punktowego.

Uczelniana Komisja Rekrutacyjna [...] w W., po rozpatrzeniu odwołania K. M., na podstawie art. 169 ust. 15 w zw. z art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2007 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Komisja podała, że zgodnie z art. 169 ust. 2 i 14 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, podstawą odwołania od decyzji odmawiającej przyjęcia na studia może być jedynie wskazanie naruszenia warunków i trybu rekrutacji na studia, określonych w uchwale rekrutacyjnej senatu uczelni. W W. w rekrutacji, w której uczestniczył K. M. obowiązywała uchwała nr [...] Senatu W. z dnia [...] kwietnia 2011 r. w sprawie uchwalenia zasad i trybu postępowania rekrutacyjnego na I rok w W. na rok akademicki 2012/2013. W złożonym odwołaniu kandydat nie przedstawił zarzutów naruszenia przez organ pierwszej instancji warunków i trybu rekrutacji na studia, określonych przedmiotową uchwałą.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi, wniesionej przez K. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Skarżący w skardze wywodził swe uprawnienie do podjęcia studiów na W. z brzmienia art. 170a ust. 3 ustawy i faktu ukończenia studiów stacjonarnych na Wyższej Szkole P. Zdaniem skarżącego przepis art. 170a ust. 3 ustawy mieści się w pojęciu: warunki i tryb rekrutacji, o którym mowa w art. 169 ust. 14 ustawy.

W odpowiedzi na skargę Komisja podtrzymała stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto stwierdziła, że powoływanie się przez skarżącego na art. 170a ust. 3 ustawy wynika z niezrozumienia przez niego zawartej w nim normy. Przepis ten normuje wyłącznie prawo do nieodpłatnego rozpoczęcia studiów na drugim kierunku i dotyczy wyłącznie odpłatności za studia.

W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że art. 169 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nie może budzić wątpliwości interpretacyjnych, gdyż kompleksowo reguluje zakres przedmiotowy i podmiotowy kwestii związanych z zasadami i trybem przyjęcia na studia.

Senat W. w uchwale z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w jej § 1 ustalił "Zasady i tryb postępowania rekrutacyjnego na I rok studiów w W. na rok akademicki 2012/2013". Skarżący został dopuszczony do postępowania kwalifikacyjnego, jednakże na podstawie wyników w nim uzyskanych nie został przyjęty na studia (niewystarczająca liczba punktów). W ocenie Sądu należy zgodzić się z organem, że skarżący, składając odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, nie dopełnił warunków określonych w art. 169 ust. 14 przedmiotowej ustawy, tzn. nie wskazał naruszenia warunków i trybu rekrutacji na studia, określonych zgodnie z ust. 2.

Powoływanie się w skardze przez skarżącego na art. 170a ust. 3 przedmiotowej ustawy, zdaniem sądu, jest całkowicie nieuprawnione, gdyż zakres regulacji tego przepisu nie dotyczy kwestii związanych ze sprawą i nie miał w sprawie zastosowania. Zastosowanie w praktyce poglądu skarżącego, że fakt ukończenia jednego kierunku studiów stanowi legitymację do podjęcia studiów na innym kierunku bez egzaminu, podważałoby zasady rekrutacji na studia i nie znajduje żadnego uzasadnienia w przepisach obowiązującego prawa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł K. M., domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i oddalenia skargi lub przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:

1. 1. prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.:
2. - art. 170 a ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące nieprawidłowym uznaniem, że przepis ten dotyczy wyłącznie kwestii odpłatności lub braku odpłatności za studia wyższe, że przepis ten nie uprawnia do przyjęcia K. M. na jednolite studia lekarskie na W. w W. ("W"), nadto, że na podstawie tego przepisu nie można doliczyć brakujących punktów w postępowaniu rekrutacyjnym na te studia z uwagi na ukończenie innych studiów i że przepis ten nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie. W istocie prawidłowa wykładnia ww. przepisu i jego prawidłowe zastosowanie doprowadziłoby do stwierdzenia, że ukończenie uprzednio innych publicznych studiów wyższych jest istotną kwestią w przedmiotowej sprawie i należy uwzględnić tę okoliczność w procesie rekrutacji na jednolite studia lekarskie na W., gdyż art. 170 a ust. 3 ustawy nie statuuje dodatkowych wymogów dopuszczających absolwentów innych studiów publicznych do podjęcia kolejnych studiów wyższych.
3. - art. 169 ust. 4 ustawy poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie jedynie, że skarżący kasacyjnie nie spełnił wymogów przyjęcia na jednolite studia lekarskie na WUM i całkowite pominięcie kwestii braku możliwości egzaminowania kandydatów na studia z przedmiotów, które zdawali oni uprzednio na egzaminie maturalnym. Zgodnie z prawidłową wykładnią i zastosowaniem ww. przepisu, WUM w procesie rekrutacji na jednolite studia lekarskie, nie mógł egzaminować skarżącego kasacyjnie z przedmiotów, które zdawał on już uprzednio na egzaminie maturalnym. Na świadectwie maturalnym K. Ma. widnieje ocena z biologii, chemii oraz fizyki z astronomią. Sąd jedynie wskazał na art. 169 ust. 4 ustawy w uzasadnieniu wyroku, przeklejając jego treść, jednakże błędnie go wykładając i nieprawidłowo stosując (niestosując). Skarżący powinien, więc zostać przyjęty na jednolite studia lekarskie na WUM.
4. - art. 169 ust. 14 ustawy przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że przepis ten określa konieczność bardzo szczegółowego wskazania w odwołaniu od decyzji organu I Instancji naruszeń warunków lub trybu przyjęcia na studia określonego w uchwale rekrutacyjnej Senatu W. nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., w sprawie uchwalenia zasad i trybu postępowania rekrutacyjnego na I rok studiów 2012/2013 ("Uchwała Senatu"). W istocie w swoim odwołaniu K. M. prawidłowo spełnił przesłanki art. 169 ust. 14 ustawy, gdyż wskazał na naruszenie warunków i trybu przyjęcia na studia, zgodnie z tym przepisem. Przepis ten nie wymaga bowiem szczegółowego wskazywania naruszeń, tj. podawania jednostki redakcyjnej aktu, z którego wywodzi się naruszenia, ani czynienia rozległych wywodów prawnych.
5. 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
6. - art. 3 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a., 107 § 1 k.p.a. oraz art.15 k.p.a. poprzez błędną kontrolę decyzji organu I i II Instancji oraz oddalenie skargi, w sytuacji, gdy zgodnie z art. 207 § 1 ustawy do decyzji wydanych w sprawie zastosowanie znajdą przepisy k.p.a., zaś Sąd I Instancji powinien był zauważyć i wziąć pod rozwagę kwestię naruszenia podstawowych zasad k.p.a. przez Wydziałową Komisję Rekrutacyjną W. oraz przez Uczelnianą Komisję Rekrutacyjną W. Naruszenia k.p.a. dotyczą art. 9 k.p.a. poprzez niepouczenie przez organ I Instancji, K. M., o szczególnych wymogach odwołania wynikających z art. 169 ust. 14 ustawy. Art. 107 § 1 k.p.a. nakazuje zamieszczać pouczenie w decyzji. Nadto naruszenia dotyczą również art. 15 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie merytorycznie sprawy przez UKR mimo obowiązującej zasady dwuinstancyjności postępowania. Naruszenia powyższe miały istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby Sąd prawidłowo skontrolował decyzje wydane w sprawie doszedłby do wniosku, że wskutek powyższych naruszeń przepisów k.p.a., należało uwzględnić skargę i uchylić co najmniej decyzję organu II Instancji.
7. - art. 3 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędną kontrolę decyzji wydanych w sprawie i pominięcie wielu naruszeń przepisów k.p.a., które miały miejsce w postępowaniu administracyjnym, mimo iż zgodnie z art. 207 § 1 ustawy do decyzji tych zastosowanie znajdą przepisy k.p.a. Sąd I Instancji pominął brak imion i nazwisk na decyzji organu I Instancji (art. 107§ 1 k.p.a.), brak prawidłowego i pełnego uzasadnienia decyzji organu I Instancji i organu II Instancji (art. 107 § 3 k.p.a.), brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego przez organy rekrutacyjne obu instancji, niezastosowania podczas rozpatrywania sprawy zasady dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i orzekania w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., oraz art. 80 k.p.a.). Naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie skarżącego gdyby Sąd I Instancji prawidłowo skontrolował decyzje doszedłby do wniosku, że wskutek powyższych naruszeń przepisów k.p.a., należało uwzględnić skargę i uchylić decyzję organu obu instancji.
8. - art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nie wyjście poza granice skargi i nie zbadanie w pełny sposób okoliczności sprawy, mimo iż Sąd I Instancji nie był związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby bowiem WSA w Warszawie na podstawie dyspozycji art. 134 § 1 p.p.s.a. rozważył wnikliwie całokształt sprawy, to doszedłby do konstatacji, iż należało rozważyć wiele kwestii, w tym w szczególności: uchwałę Senatu, możliwość egzaminowania przez WUM kandydatów na studia z egzaminów, które zdawali oni na maturze, dopuszczenia do studiowania na drugim kierunku studiów z tytułu posiadania dyplomu ukończenia innych studiów wyższych, kwestii uzupełniania punktacji w postępowaniu rekrutacyjnym. Nadto poprzez wyjście poza granice skargi, Sąd powinien zauważyć, że został naruszony szereg przepisów k.p.a.
9. - art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a., poprzez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, z których jednoznacznie wynika, że w sprawie istnieją dowody, co do których należy się wypowiedzieć. Okoliczność, że K. M. zdawał już egzaminy z biologii, chemii, oraz fizyki z astronomią wynika również z kwestionariusza kandydata - wydruku z systemu WUM (który znajduje się w aktach sprawy). Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Po szczegółowym rozważeniu akt sprawy i ewentualnym zażądaniu oryginałów ww. dokumentów, skarga nie powinna zostać oddalona.
10. - art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieprawidłową kontrolę decyzji wydanych w sprawie i brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do stanowiska wyrażonego w pismach skarżącego kasacyjnie, oprócz lakonicznego wskazania na ostatniej stronie uzasadnienia wyroku, że "nawet, jeśli ma to znaczenie dla wielu studentów i absolwentów". Nadto brak jakiejkolwiek oceny prawnej prócz przeklejonych przepisów z ustawy. Z uzasadnienia wyroku nie wiadomo również, dlaczego Sąd I Instancji oddalił skargę, w jaki sposób przeprowadził kontrolę decyzji wydanych w sprawie, jak interpretuje przepisy ustawy, które zostały zaskarżone w pkt. 1.1, 1.2, 1.3 niniejszej skargi kasacyjnej. W sprawie odwołania Sąd jedynie "zgodził się ze stanowiskiem organu", ale jak jego zdaniem powinno wyglądać odwołanie, aby spełniało te wymogi, czy powinno wskazywać każdy konkretny punkt uchwały. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż źródłem niepełnego uzasadnienia wyroku jest nieprawidłowa kontrola decyzji wydanych w sprawie, a skarżący kasacyjnie nie jest przekonany o zasadności rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Uczelniana Komisja Rekrutacyjna W.w W. wniosła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), cytowaną dalej jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie opiera się na usprawiedliwionych podstawach.

Na wstępie należy zwrócić uwagę na to, że w skardze kasacyjnej podniesiono w istocie jedynie dwa zarzuty naruszenia prawa materialnego, pierwszy dotyczący art.170a ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), zwanej dalej ustawą i drugi dotyczący art.169 ust. 4 ustawy. Powołany jako trzecia materialnoprawna podstawa kasacyjna zarzut naruszenia art.169 ust. 14 ustawy ma charakter czysto procesowy. Przepis ten określa bowiem szczególny charakter postępowania odwoławczego w postępowaniu rekrutacyjnym, w stosunku do uregulowań ogólnych zawartych w k.p.a.

Podniesiony jako zasadnicza materialnoprawna podstawa kasacyjna przepis art.170a ust. 3 ustawy, stanowi, że student lub absolwent pierwszego kierunku studiów stacjonarnych w uczelni publicznej ma prawo podjąć studia na drugim kierunku studiów stacjonarnych w uczelni publicznej bez wnoszenia opłat.

Skarżący interpretuje ten przepis jako podstawę do twierdzenia, że jako absolwent studiów wyższych na uczelni publicznej Wyższej Szkole P. w W. jest upoważniony do podjęcia studiów na innej, wybranej przez siebie uczelni – W. na Wydziale L. – z pominięciem zwykłej procedury rekrutacyjnej.

Taka interpretacja przepisu art.170a ust. 3 ustawy jest całkowicie niewłaściwa. Trzeba przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że przepisy prawa podlegają nie tylko wykładni literalnej, ale także systemowej. Oznacza to między innymi to, że dla ustalenia treści przepisu istotne znaczenie ma także i to, gdzie w obrębie aktu prawnego przepis ten jest usytuowany. Wszystkie regulacje zawarte w kolejnych 10 ustępach art. 170a ustawy dotyczą właśnie odpłatności za studia. Kwestie dotyczące procedur rekrutacyjnych zawierają natomiast regulacje zawarte w art. 169 ustawy. Rola przepisu art.170a ust. 3 ustawy sprowadza się więc wyłącznie do tego, że umożliwia on podjęcie absolwentowi studiów na uczelni publicznej - studiów na drugim kierunku bez wnoszenia opłat. Przepis ten nie zwalnia jednak w żadnej mierze kandydata, który ukończył inne studia od procedury rekrutacyjnej określonej przez kolejne unormowania zawarte w art. 169 ustawy.

Zatem zarzut naruszenia art. 170 a ust. 3 ustawy nie jest uzasadniony.

Całkowicie bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 169 ust. 4 ustawy. Uszło bowiem uwadze wnoszącego skargę kasacyjną, że ustawa różnicuje egzamin maturalny jako podstawę przyjęcia na studia od egzaminu dojrzałości – pod którym to pojęciem należy rozumieć tzw. "starą maturę" – egzamin zdawany do roku 2005. W tym przypadku znajdować może zastosowanie art. 169 ust. 6 ustawy, który stanowi, że jeżeli podstawę przyjęcia na studia stanowią wyniki egzaminu dojrzałości, senat uczelni może podjąć uchwałę o przeprowadzeniu egzaminów wstępnych, w trybie określonym na podstawie ust. 2.

Zatem uchwała senatu W. przewidująca przeprowadzenie egzaminów wstępnych wobec osób legitymujących się tzw. "starą maturą" znajduje oparcie w przepisach prawa. Ograniczenie zawarte w art. 169 ust. 4 ustawy dotyczy natomiast jedynie sytuacji, w której kandydaci legitymują się "nową maturą" lub senat uczelni nie podjął uchwały opartej na art. 169 ust. 6 ustawy. Skarżący uzyskał świadectwo dojrzałości w 1988 r., a zatem legitymował się w procesie rekrutacji "starą maturą".

Wykładnia przepisów prawa materialnego prezentowana w skardze kasacyjnej nie mogła być z powołanych wyżej powodów uznana za prawidłową i prowadzącą do przyjęcia skarżącego na studia w W. Taką też ocenę prawną zawiera zaskarżony skargą kasacyjną wyrok sądu I instancji. Dla dokonania tej oceny nie były konieczne żadne dodatkowe dowody, które według wnoszącego skargę kasacyjną miałby przeprowadzić sąd I instancji, a te, które znajdują się w aktach sprawy zostały ocenione należycie. Zatem nieuzasadnione były zarzuty naruszenia przez sąd I instancji przepisów art. 133 § 1 oraz 106 § 3 i 5 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, kontrolując zaskarżoną decyzję nie naruszył także art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając w granicach sprawy, wyznaczonych przedmiotem zaskarżenia.

Art. 145 § 1 ppkt 1 lit. c p.p.s.a. stanowi, że podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny jest jedynie takie naruszenie przepisów postępowania, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedstawione powyżej argumenty, świadczące o prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego przez organy orzekające w sprawie i o bezzasadności zarzutów naruszenia tych przepisów podniesionych przez skarżącego wskazują na to, że odmowa przyjęcia skarżącego na studia była zgodna z prawem.

W tej sytuacji żadne, zarzucane przez wnoszącego skargę kasacyjną naruszenia przepisów postępowania w toku postępowania przed organami rekrutacyjnymi W. nie mogły być uznane za mające wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Krytycznie należy wprawdzie ocenić z punktu widzenia art. 141 § 4 p.p.s.a. formę uzasadnienia wyroku Sądu I instancji, w którym dominującą część rozważań prawnych stanowi przytoczenie pełnej treści art. 169 ustawy, także w części całkowicie niezwiązanej z przedmiotem sprawy, to jednak wada ta nie zmienia oceny, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Zatem wszystkie podstawy kasacyjne, zarówno oparte na zarzutach naruszenia prawa materialnego jak i procesowego musiały być uznane za całkowicie nieusprawiedliwione.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. wobec oddalenia skargi kasacyjnej od wyroku sądu I instancji oddalającego skargę.