Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 18 października 2018 r., sygn. akt I OSK 2635/16

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 lipca 2016r. sygn. akt I SA/Wa 340/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2016r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Wspomniany wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z dnia 28 grudnia 2008r. T. R. zwrócił się do Wojewody Wielkopolskiego o odszkodowanie z tytułu mienia pozostawionego na Wschodzie, znajdującego się obecnie na terenie Białorusi. Wskazał, że nieruchomość stanowiąca własność jego matki H. R., z domu G., zmarłej w 1942r. położona była na W., gmina N. Pismem z 15 czerwca 2011r. wnioskodawca przesłał poświadczone notarialnie kopie oświadczenia świadków K. Y. i Y. H. złożonych przed Konsulem RP w Republice Białoruś, zgodnie z którymi H. R., posiadała w miejscowości R. P., gmina N., powiat S., województwo N., grunty o powierzchni 390ha. Świadkowie zeznali także, że M. G. (matka H. R.) miała również majątek w W., gmina N. o powierzchni 585ha.

Ponadto w toku postępowania wnioskodawca złożył do akt sprawy kopię wizy wydanej przez Konsulat Generalny RP w Londynie w 1966r. potwierdzającej jego powrót do kraju w 1966r., jak również kopię decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2009r. stwierdzającej jego polskie obywatelstwo.

W odpowiedzi na pismo organu I instancji z dnia 10 czerwca 2013r. ww. świadkowie wyjaśnili, że M. G. była właścicielką lasu, łąk oraz zabudowań, łącznie 585ha, w gminie N. Pismem z dnia 30 lipca 2013r. wnioskodawca przesłał do organu kolejne dokumenty związane z majątkiem położonym w miejscowości W., gmina N., powiat S., woj. n. oraz dokumenty potwierdzające posiadanie majątku w miejscowości R. P. Na skutek złożenia przez G. K. – działającą w imieniu T. R.– wniosku z dnia 27 listopada 2013r., Wojewoda Wielkopolski postanowieniem z dnia [...] października 2014r. zawiesił postępowanie w sprawie z wniosku T. R. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez H. R. w miejscowości W., gmina N., powiat s., tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Nadto decyzją z tego samego dnia odmówił T. R. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że do dnia 31 grudnia 2008r. nie został złożony wniosek dotyczący rekompensaty za mienie pozostawione przez M. G. w miejscowości R. P. (R.), gmina N., powiat s. Jednocześnie zauważył, że z wniosku z dnia 28 grudnia 2008r. wynika wyłącznie, że dotyczy on innej nieruchomości, tj. stanowiącej byłą własność H. R., położonej w miejscowości W., gmina N., powiat s.

W wyniku wniesienia przez wnioskodawcę odwołania od powyższej decyzji Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2014r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi wojewódzkiemu. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że konieczne jest przeprowadzenie wnikliwego postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia relacji pomiędzy nieruchomościami wchodzącymi w skład majątku W., wymienionymi w treści wniosku, a nieruchomościami położonymi w miejscowości R. P. poprzez jednoznaczne określenie wzajemnego położenia tych nieruchomości.

W ocenie organu konieczne jest również ustalenie właścicieli objętych wnioskiem nieruchomości pozostawionych w związku z wojną rozpoczętą w 1939r., przy czym ustalenia w tym zakresie powinny obejmować skutki czynności prawnych dokonanych za życia M. G. i jej córki H. R., jak również skutki spadkobrania po zmarłej w 1942r. M. G. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia [...] listopada 2015r. odmówił T. R. potwierdzenia prawa do rekompensaty w zakresie nieruchomości należących do M. G. Od powyższej decyzji odwołanie złożył wnioskodawca.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2016r. Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2015r. odmawiającą potwierdzenia T. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie nieruchomości należących do M. G. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zachowanie terminu z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014r. poz. 1090), dalej powoływanej jako "ustawa", jest warunkiem merytorycznego rozpoznania wniosku, bowiem po jego upływie roszczenie o potwierdzenie prawa do rekompensaty wygasa, zatem następuje bezwzględna utrata możliwości jego dochodzenia przez stronę.

Po przypomnieniu stanu faktycznego sprawy organ odwoławczy wyraził przekonanie, że złożony przez stronę wniosek z dnia 28 grudnia 2008r. można było rozszerzyć co do jego zakresu przedmiotowego do dnia 31 grudnia 2008r., bowiem art. 5 ust. 1 ustawy, nie pozwala po tym okresie skutecznie domagać się rekompensaty za inne mienie niż zgłoszone we wniosku do dnia 31 grudnia 2008r. W ocenie organu pierwotny wniosek strony był jednoznaczny, określał położenie majątku na W. i właściciela H. R., a w związku z tym nie wymagał doprecyzowania. Zdaniem organu pierwotny wniosek z dnia 28 grudnia 2008r. oraz kolejny wniosek z dnia 27 listopada 2013r. dotyczą dwóch różnych majątków. W tym kontekście organ podkreślił, że w treści pierwszego wniosku strona wprost wskazała właściciela mienia pozostawionego – H. R., obszar gruntu – 300ha, za który ubiega się o potwierdzenie prawa do rekompensaty oraz miejsce położenia majątku – W. Natomiast wniosek z dnia 27 listopada 2013r. dotyczył innego majątku położonego w R. P. (R.), którego pierwotnym właścicielem była M. G. Fakt, że kolejny wniosek dotyczy innej nieruchomości potwierdził również wnioskodawca w piśmie z dnia 30 września 2015r. wskazując na istnienie dwóch majątków, jak również w protokole przesłuchania z dnia 2 września 2015r.

Zatem w ocenie organu wnioskodawca pismem z dnia 27 listopada 2013r. dokonał nieskutecznego rozszerzenia żądania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty o nieruchomość pozostawioną przez M. G. Skargę na powyższą decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył T. R. zaskarżając ją w całości.

Wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 11 lipca 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2016r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu Sąd I instancji przypomniał, że w niniejszej sprawie organy uznały, że wniosek dotyczący nieruchomości w R. P. został złożony po wskazanym terminie, natomiast wniosek z dnia 28 grudnia 2008r. dotyczył tylko nieruchomości w W. należącej do H. R. Z kolei skarżący stoi na stanowisku, że wniosek z dnia 28 grudnia 2008r. dotyczył obydwu nieruchomości, ponieważ stanowiły one funkcjonalną całość. O tym, że wniosek obejmował obydwie nieruchomości świadczyć ma też oświadczenie skarżącego z dnia 1 sierpnia 2009r. o realizacji prawa do rekompensaty, gdzie wskazał on, że za mienie pozostawione przez M. G. i H. R. w miejscowości R., gmina N., nikt nie uzyskał ekwiwalentu.

Przychylając się do stanowiska organu Sąd I instancji wskazał, że o tym, czy w danym postępowaniu obowiązuje zasada skargowości, czy oficjalności, decydują przepisy prawa materialnego. Zgodnie z powołanym art. 5 ust. 1 ustawy, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa. Jeśli zatem wszczęcie postępowania następuje na wniosek, to zakres żądania określa wnioskodawca, zgodnie z treścią art. 63 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r. poz. 267 ze zm.), dalej powoływanej jako "K.p.a.".

Sąd wyjaśnił, że obowiązek organu wezwania strony o sprecyzowanie wniosku powstaje tylko wówczas, gdy treść żądania jest niejasna i budzi wątpliwości. Jego zdaniem przedmiot żądania wskazany we wniosku z dnia 28 grudnia 2008r. został wskazany w sposób kompletny, zarówno jeśli chodzi o skład pozostawionego poza granicami mienia, jak i jego właściciela. Rozwijając ten wątek Sąd I instancji stwierdził, że wzmianka o nieruchomości pozostawionej w miejscowości R., gmina N., po raz pierwszy pojawiła się w oświadczeniu skarżącego w przedmiocie realizacji prawa do rekompensaty, ale oświadczenie to pochodzi z dnia 1 sierpnia 2009r. Powołując się na treść protokołu z dnia 2 września 2015r.

Sąd uznał za bezsporny fakt, że kiedy wnioskodawca pierwszy raz składał wniosek o rekompensatę nie wiedział, że były dwa majątki. Z tego powody też za niezasadny uznał zarzut błędnej oceny dowodu, w zakresie braku wiedzy skarżącego w dniu składania wniosku o istnieniu dwóch majątków. Następnie wskazano, że wzajemne związki pomiędzy obydwoma majątkami nie mają znaczenia w sytuacji, gdy żądanie dotyczyło konkretnie wskazanego majątku, położonego w odrębnej miejscowości. W tym kontekście Sąd odwołał się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności do wyroku z dnia 24 maja 2013r. sygn. akt I OSK 594/12, Lex nr 1557377, zgodnie z którym modyfikacja poprzez rozszerzenie zakresu nieruchomości objętych żądaniem jest dopuszczalna, o ile nastąpi w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy.

W związku z tym wrażono przekonanie, że przyczyna modyfikacji żądania po terminie, czyli brak wiadomości o dwóch majątkach przed dniem 28 grudnia 2008r., jest pozbawiona znaczenia prawnego. O wzajemnych związkach pomiędzy obydwoma majątkami (ich funkcjonalnej całości), w kontekście treści żądania zgłoszonego we wniosku z dnia 28 grudnia 2008r., można byłoby dyskutować, gdyby obydwa te majątki na dzień 1 września 1939r. należały do H. R. Ponownie powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji wyjaśnił, że istotny jest tytuł własności na dzień 1 września 1939r., a w tym dniu H. R. z pewnością nie była właścicielką obydwu majątków, co wynika zarówno z zeznań świadków, jak również z cytowanych przez organ archiwalnych dokumentów urzędowych, które wskazują na własność M. G. majątku w R. Konstatując Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie wniosek o rekompensatę za nieruchomość w R. P. został złożony najwcześniej w dniu 1 sierpnia 2009r., zatem organy słusznie odmówiły potwierdzenia prawa do rekompensaty z tego tytułu.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył T. R., zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. 1. art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2016r. w sytuacji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. oraz art. 11, art. 15 i art. 107 § 3 K.p.a., które to uchybienie miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a ich uwzględnienie skutkowałoby uchyleniem decyzji Ministra Skarbu Państwa;
2. 2. art. 151 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy całościowa analiza uzasadnienia wyroku prowadzi do wniosku, że Sąd dostrzegł, iż organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., co zmusiło Sąd do dokonania z przekroczeniem granic kontroli sądowoadministracyjnej, odmiennej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a pomimo tego skargę oddalił;
3. 3. art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez przekroczenie granic kontroli sądowoadministracyjnej i wkroczenie w domenę uprawnień organów administracji publicznej przejawiającym się w merytorycznym rozpoznaniu sprawy, tj. poprzez dokonanie odmiennej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i uznaniu na tej podstawie, że wniosek o ustalenia prawa do rekompensaty został złożony po terminie;
4. 4. naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów skargi, a mianowicie pominięcie zarzutu naruszenia przez organ art. 11, art. 15 i art. 107 § 3 K.p.a., tj. zarzutów nieodniesienia się przez organ odwoławczy do konkretnych i mających istotne znaczenie w sprawie zarzutów odwołania. W ocenie autora skargi kasacyjnej stanowi to przypadek rażącego naruszenia przepisów procedury.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w przedmiotowej sprawie nie jest kwestionowane, że T. R. złożył wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty przed dniem 31 grudnia 2008r. Jednak w jego ocenie, wniosek z dnia 28 grudnia 2008r., choć niezręcznie sformułowany, dotyczył zarówno nieruchomości w miejscowości R. P. jak i nieruchomości w miejscowości W. Zwrócono uwagę, że przedmiotowy wniosek dotyczył całego mienia, jako funkcjonującej całości. Podkreślono, że dopiero w toku postępowania dowodowego, m.in. na skutek przesłuchania świadków, okazało się, iż owe mienie stanowiły prawnie dwa majątki, ściśle ze sobą powiązane. W tym kontekście wskazano, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku duży nacisk położył na zeznania skarżącego z dnia 2 września 2015r., z których nie można wyinterpretowywać, że wniosek dotyczył wyłącznie nieruchomości położonej w W. Wskazują one bowiem wyłącznie, że skarżący w dniu składania wniosku myślał, iż oba majątki stanowią jedną całość zarówno pod względem prawnym jak i funkcjonalnym. Zeznań skarżącego nie można traktować jako oświadczenia, iż nie wiedział on o istnieniu drugiego majątku.

Następnie skarżący kasacyjnie podniósł, że Sąd nie będąc do tego uprawnionym dokonał odmiennej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. W uzasadnieniu wyroku, wbrew stanowisku organu, Sąd uznał, iż do rzekomego rozszerzenia żądania doszło dnia 1 sierpnia 2009r. Tym samym w sposób bezprawny wyręczył organ i dokonał własnej oceny dowodów. Skarżący podkreślił, że sąd administracyjny nie może zastępować organów, bowiem jego rolą nie jest rozstrzygnie co do meritum spraw administracyjnych, ale dokonywanie kontroli legalności decyzji administracyjnych.

W ramach zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. podniesiono, że wywody zawarte w zaskarżonym wyroku o rozszerzeniu pierwotnego wniosku w innej dacie, niż przyjął to organ, wskazują wprost na naruszenie tych przepisów. W ocenie skarżącego kasacyjnie organ nie tylko nienależycie ustalił stan faktyczny sprawy, ale również w sposób nieprawidłowy dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zatem doszło do zgłaszanych przez skarżącego naruszeń przepisów K.p.a., które powinny być przez Sąd I instancji zauważone i spowodować uchylenie decyzji organu.

Następnie skarżący kasacyjnie zwrócił uwagę, że brak wiedzy o formalnym podziale ziem nie świadczy o tym, iż swoim wnioskiem nie objął całości. Jego zdaniem całkowicie nieuprawnione jest twierdzenie, że pismo rozszerzające pierwotny wniosek zostało złożone po upływie terminu wskazanego w art. 5 ust. 1 ustawy. Podkreślono nadto, że Sąd I instancji nie odniósł się do zarzutów dotyczących naruszenia przez organ zasady praworządności oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Naruszenie to dotyczyło sposobu przeprowadzania przez organ dowodów, w szczególności pytania do świadków formułowane były w sposób tendencyjny i nieprawidłowy. Stwierdzono, że organ powoływał się jedynie na zeznania fragmentarycznie, nie mając na uwadze całości zebranego materiału w sprawie. Zebrany w taki sposób materiał stanowił podstawę rozstrzygnięcia organu, natomiast Sąd pominął w swoich rozważaniach ten aspekt. Niedostrzegając uchybień organu w zakresie stosowania art. 11, art. 15 i art. 107 § 3 K.p.a., Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.

Przedmiotową skargę kasacyjną oparto na podstawie kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zasadności zarzutów kasacyjnych wypada rozpocząć od zarzutu naruszenia przepisów wynikowych na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego tj. przepisów art. 151 P.p.s.a. poprzez wadliwe zastosowanie i art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. poprzez niezastosowanie, w związku z niewłaściwym zastosowaniem art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. oraz art. 11, art. 15 i art. 107 § 3 K.p.a. Ponieważ powyższy zarzut został sformułowany w związku z ustaleniem w toku postępowania administracyjnego, iż wniosek skarżącego kasacyjnie o ustalenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, złożony w terminie zakreślonym przez przepis art. 5 ust. 1 ustawy, dotyczył wyłącznie majątku H. R. o powierzchni około 390ha, położonego na W., gmina N., powiat S., a nie dotyczył majątku M. G. o powierzchni około 585ha, położonego w R. P., gmina N., powiat S., to trafnie wskazywały organy administracji, iż dla oceny powyższej okoliczności niezbędna, ale i wystarczająca jest analiza wniosku skarżącego z dnia 28 grudnia 2008r. inicjującego postępowanie w sprawie rekompensaty. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż jest to jedyny wniosek o ustalenie prawa do rekompensaty, który został złożony przez skarżącego z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy.

Jest oczywiste na gruncie postępowania administracyjnego, iż obowiązkiem organ jest podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), nakazującym zarówno zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), jak i ocenę faktu udowodnienia poszczególnych okoliczności na podstawie całego materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.). W okolicznościach niniejszej sprawy z obowiązku tego organy wywiązały się należycie. Analiza wniosku inicjującego postępowanie administracyjne jasno wskazuje, iż skarżący domagał się rekompensaty z tytułu pozostawienia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości należącej wyłącznie do H. R. We wniosku przedstawił bowiem charakterystyczne dane (położenie, wielkość) odnoszące się wyłącznie do nieruchomości będącej w dniu 1 września 1939r. własnością H. R. Trafnie zauważa Sąd I instancji, iż treść powyższego wniosku jest jasna i precyzyjna, a co więcej, wniosek ten jest kompletny, tak co do osoby byłego właściciela, jak i składu majątku pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym brak było podstaw do tego aby organ mógł domagać się od wnioskodawcy jego doprecyzowania.

Podjęta aktualnie przez skarżącego kasacyjnie próba deprecjonowania treści własnego wniosku nie może odnieść rezultatu gdyż odwołanie się do subiektywnego przekonania o tym, czego w zamyśle wnioskodawcy dotyczył ów wniosek, zupełnie abstrahuje od jego klarownej treści, która to dla ustalenia przedmiotu postępowania ma fundamentalne znaczenie. Jeżeli zatem w powyższym wniosku nie pojawiły się jakiekolwiek informacje odnoszące się do majątku pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez M. G., a więc tyczące nieruchomości stanowiącej własność innej osoby niż wskazana we wniosku H. R., o odrębnym położeniu i innej powierzchni, to nie sposób twierdzić, iż ustalenie w niniejszej sprawie przedmiotu postępowania, dokonane na podstawie treści wniosku z dnia 28 grudnia 2008r., nastąpiło z pogwałceniem art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a.

Dla ustalenia zakresu postępowania wszczętego wnioskiem z dnia 28 grudnia 2008r. nie mają natomiast istotnego znaczenia okoliczności, które miały miejsce po dniu 31 grudnia 2018r., a zatem po upływie terminu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy. Tak więc to czy wniosek skarżącego kasacyjnie o ustalenie prawa do rekompensaty odnoszący się do majątku pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez M. G. został złożony po raz pierwszy w dniu 27 listopada 2013r., czy też – jak chce Sąd I instancji – w dniu 1 sierpnia 2009r., nie ma istotnego znaczenia z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem są to okoliczności, które nastąpiły po upływie zawitego terminu do złożenia wniosku o potwierdzenia prawa do rekompensaty. Okoliczności te – co trafnie zauważa Sąd i instancji – mogłyby mieć znaczenie gdyby treść jedynego wniosku złożonego przed dniem 31 grudnia 2008r. w jakikolwiek sposób wskazywała na wolę wnioskodawcy objęcia niniejszym postępowaniem także nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez M. G. Skoro okoliczności takich nie sposób doszukać się w treści wniosku z dnia 28 grudnia 2008r., to powyższe, w sposób jednoznaczny wskazuje na poprawność stanowiska organów, uznających, iż powyższy wniosek dotyczył wyłącznie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości należące do H. R. Natomiast jedynie funkcjonalny związek pomiędzy nieruchomościami H. R. i M. G. – na co powołuje się skarżący kasacyjnie – jest okolicznością niewystarczającą do uznania, że dwie odrębnie położone nieruchomości, o łącznej wielkości zupełnie nieadekwatnej do treści wniosku, i wreszcie będące przedmiotem własności różnych osób, zostały objęte wnioskiem z dnia 28 grudnia 2008r.

Tym samym zarzut naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., zarówno w kontekście wadliwego zastosowania przez Sąd I instancji przepisu art. 151 P.p.s.a., jak i wadliwego niezastosowania art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. uznać wypada za bezzasadny.

Odnosząc się z kolei do zarzutów naruszenia art. 11, art. 15 i art. 107 § 3 K.p.a. podnoszonego także w kontekście wadliwego zastosowania przez Sąd I instancji przepisów wynikowych, należy zauważyć, iż zostały one sformułowane w związku z zarzucanym sposobem przeprowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego w zakresie dowodów z zeznań świadków, poprzez tendencyjne formułowanie pytań i fragmentaryczne (wybiórcze) powoływanie się na te zeznania. Uzasadnienie powyższego zarzutu pozbawione jest jednak wskazania, które konkretnie dowody zostały przeprowadzone w sposób naruszający ww. przepisy i na czym polegała tendencyjność zadawanych świadkom pytań, bądź, które z pytań skarżący kasacyjnie uważa za tendencyjne zadane.

Ponadto w skardze kasacyjnej brak jest wskazania w czym konkretnie upatrywana jest fragmentaryczność w powoływaniu się na zeznania świadków, a w konsekwencji, jakie istotne treści zeznań świadków zastały w ten sposób przez organy pominięte. Wreszcie w jaki sposób powyższe zarzucane naruszenie prawa implikuje pogwałcenie art. 11, art. 15 i art. 107 § 3 K.p.a.

Taki sposób formułowania uzasadnienia zarzutów kasacyjnych, zupełnie abstrahujący od konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, świadczy o wadliwości sporządzenia skargi kasacyjnej, co uniemożliwia kontrolę instancyjną na gruncie ww. zarzutów. Do autora skargi kasacyjnej należy bowiem podanie nie tylko konkretnych przepisów uznawanych za naruszone, ale i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie, a w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania także wykazanie istotnego wpływu tego naruszenia na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd I instancji. Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów uznawanych za naruszone nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (vide: uchwała NSA z dnia 26 października 2009r. sygn. akt I OPS 10/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jest to możliwe jednak tylko wtedy gdy wnoszący skargę kasacyjną poprawnie określi, jakie przepisy jego zdaniem naruszył sąd I instancji i na czym owo naruszenie polegało. Stąd też uzasadniając zarzut błędnej wykładni wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa – iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu – dlaczego powinien być zastosowany (vide: wyrok NSA: z dnia 7 stycznia 2010r. sygn. akt II FSK 1289/08; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2017r. sygn. akt I OSK 1592/17; wyrok NSA z dnia 2 września 2016r. sygn. akt I OSK 735/15 www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dodatkowo uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania wykazać należy, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez co należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść rozstrzygnięcia (vide: T.Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, WK 2016r., uwaga 21 do art. 145; wyrok NSA z dnia 10 listopada 2015r. sygn. akt II OSK 566/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), bowiem warunkiem uchylenia zaskarżonego orzeczenia jest ustalenie, że gdyby nie było stwierdzonego naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej byłoby inne (vide: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2011, uwaga 6 do art. 145); wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005r. sygn. akt I OSK 407/05, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższych elementów pozbawione jest uzasadnienie zarzutów naruszenia art. 11, art. 15 i art. 107 § 3 K.p.a., a tym samym zarzuty te uznać wypada za bezzasadne.

Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 3 § 1 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, co obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Powyższa regulacja nie ma charakteru procesowego ale ustrojowy, określa bowiem podstawowe kryterium sprawowania kontroli administracji publicznej przez sądy administracyjne. Sąd może w związku z tym naruszyć powołany przepis ustrojowy wyłącznie wówczas, gdy oceni działalność administracji przyjmując inne, niż legalność (zgodność z prawem) kryterium kontroli (vide: wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2017r. sygn. akt II OSK 1998/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W skardze kasacyjnej brak jest natomiast zarzutów wskazujących na to, że Sąd I instancji dokonał kontroli w oparciu o inne kryterium niż zgodność zaskarżonej decyzji z prawem.

Natomiast to czy dokonana przez Sąd I instancji ocena legalności poszczególnych elementów zaskarżonej decyzji była prawidłowa czy też błędna, nie może być utożsamiane z naruszeniem tego przepisu (vide: wyrok NSA z dnia 8 października 2015r. sygn. akt II GSK 2991/14; wyrok NSA z dnia 10 listopada 2016r. sygn. akt II GSK 912/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie nie można upatrywać naruszenia powyższej regulacji w sytuacji podważenia przez sąd administracyjny poprawności ustalenia w toku postępowania administracyjnego poszczególnych elementów stanu faktycznego sprawy. Dokonywana przez sąd weryfikacja wyników postępowania wyjaśniającego odbywa się bowiem poprzez ocenę poprawności zastosowania przez organy norm tyczących gromadzenia i oceny materiału dowodowego (m.in. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) i jej wynikiem może być odmienna ocena okoliczności sprawy, od tej zaprezentowanej przez organy.

Tym samym dokonana przez Sąd I instancji krytyczna ocena okoliczności sprawy w zakresie tego kiedy złożony został wniosek o ustalenie prawa do rekompensaty w odniesieniu do majątku M. G. nie może być postrzegana jako naruszenie przepisu art. 3 § 1 P.p.s.a.

Dodatkowo wypada wskazać – odwołując się do tego co zostało już powiedziane na temat istotności wpływu naruszenia przepisów postępowania na wynik prawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) – iż zarzucane naruszenie prawa odwołuje się do okoliczności, które i tak nie przenoszą daty złożenia wniosku o ustalenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez M. G. przed dzień 1 stycznia 2009r., a zatem również z powodu braku istotności ewentualnego naruszenia prawa powyższy zarzut nie zasługiwałby na uwzględnienie.

Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. przywołany w kontekście nie odniesienia się przez Sąd I instancji do postawionych w skardze zarzutów naruszenia przez organ przepisów art. 11, art. 15 i art. 107 § 1 K.p.a. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (vide: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2011, uwaga 7 do art. 141).

Natomiast mankamenty uzasadnienia wyroku polegające na niedostatecznym rozwinięciu poszczególnych jego elementów, czy też zaniechaniu odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi, w sytuacji gdy pomimo tego zaskarżony wyrok poddaje się kontroli instancyjnej, nie stanowią naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 28 listopada 2011r. sygn. akt I GSK 952/10; wyrok NSA z dnia 5 lipca 2017r. sygn. akt I OSK 2693/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przytoczone powyżej okoliczności sprawy, wskazujące na niezgłoszenie w terminie do dnia 31 grudnia 2008r. wniosku o ustalenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez M. G., wyraźnie potwierdzają, iż brak jest niejasności co do podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku.

Natomiast jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd wyraźnie wskazał przepis art. 7 ust. 2 ustawy, stanowiący, iż w razie niespełnienia warunków, o których mowa m.in. w art. 5 ust. 1 ustawy, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Dodatkowo mając na uwadze to co zostało powyżej powiedziane o istotności naruszenia przepisów postępowania, jako podstawie wzruszenia orzeczenia Sądu I instancji, to należy uznać, iż w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest takich, które wskazywałby, że gdyby nie owe zaniechanie odniesienia się do ww. zarzutów skargi, rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej byłoby inne.

Ponadto wypada dostrzec, iż motywy skargi kasacyjnej pozbawione są wyjaśnienia kwestii istotności wpływu na wynik sprawy dostrzeżonego naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Powyższe, na gruncie wymagań określonych przez przepis art. 174 pkt 2 P.p.s.a., bezzasadnym czyni zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 P.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.