Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Gl 19/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J. Spółki z o.o. z siedzibą w Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku - Białej z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rejestracji pojazdu.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
Wnioskiem z dnia 16 czerwca 2014 r. J. Sp. z o.o. w Ż. wystąpiło do Starosty Żywieckiego o rejestrację samochodu osobowego marki [...] nr VIN [...], sprowadzonego z terytorium Francji. Do wniosku dołączono m.in. dokument z dnia 15 maja 2012 r. potwierdzający zapłatę akcyzy przez J. Ż., zaświadczenie sprzedaży pojazdu samochodowego pochodzącego od służb państwowych Francji na rzecz firmy E., wystawione przez Generalną Dyrekcję Skarbu Państwa Francji w dniu 25 lutego 2010 r. celem wydania dowodu rejestracyjnego (wraz z tłumaczeniem), zaświadczenie Prokuratury RHONE, Rep. Francuska z dnia 1 sierpnia 2012 r. o niewydaniu żadnego dowodu rejestracyjnego dla tego pojazdu (wraz z tłumaczeniem) oraz umowę powierzenia samochodu dnia 15 maja 2014 r., zawartą w N., pomiędzy Spółką S. a wnioskodawcą.
Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. Starosta Żywiecki odmówił rejestracji przedmiotowego pojazdu z powodu braku dowodu rejestracyjnego lub zaświadczenia o rejestracji oraz oryginalnych tablic rejestracyjnych.
Na skutek odwołania wnioskodawcy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2014 r. orzekło o uchyleniu ww. decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.
Kolejną decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie rejestracji pojazdu z powodu niedostarczenia przez wnioskodawcę wszystkich wymaganych dokumentów.
Uwzględniając odwołanie Spółki, decyzją z dnia [...] marca 2015 r. Kolegium uchyliło powyższe rozstrzygnięcie, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Starosta Żywiecki decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. powtórnie orzekł o odmowie rejestracji przedmiotowego pojazdu.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że wnioskodawca nadesłał kopię faktury z dnia 4 marca 2015 r., potwierdzającą nabycie przez niego pojazdu od firmy S. oraz wyjaśnił, że pojazd zarejestrowany był ostatnio na terenie Francji, nie był zarejestrowany w Słowacji, wcześniej był zakupiony od J. Ż., lecz nie posiada umowy z tej transakcji. Z urzędu organ wystąpił też do firmy S., lecz korespondencja nie została odebrana przez ten podmiot. Na tej podstawie organ I instancji ustalił, że pojazd został zakupiony przez L. A. we Francji na podstawie zaświadczenia z dnia 25 lutego 2010 r. Następnie pojazd został sprzedany S. Č., która sprzedała go J. Ż., a ten kolejno S., od której zakupił go wnioskodawca.
W ocenie organu, skoro jednak nie uzyskano umów z dokonanych transakcji i tylko kopię faktury z dnia 4 marca 2015 r., brak jest dowodów płynnego przejścia własności pojazdu jako dowodu własności oraz dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany. Dokumenty te są zaś niezbędne do rejestracji w świetle art. 72 ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.). Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji powołał też przepisy art. 72 ust. 4, art. 73 ust. 1 i 2 i art. 76 ust. 1 pkt 3 tej ustawy oraz § 1 ust. 1 i 2, § 16, § 2 ust. 1, § 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 4-7, § 4 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz. U. z 2014 r., poz. 1522 ze zm.) oraz § 5a zał. nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 września 2003 r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach (Dz. U. z 2014 r., poz. 1727 ze zm.).
W odwołaniu od ww. decyzji Spółka zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie przepisów francuskich aktów prawnych, dotyczących zbywania pojazdów w drodze przetargu przez organ państwowy oraz naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium za nieuzasadniony uznało zarzut stosowania prawa francuskiego w sprawie rejestracji pojazdów w kraju. Przepisy wspólnotowe są co do zasady przejmowane do polskiego porządku prawnego (w tym wypadku jest to ustawa – Prawo o ruchu drogowym, na podstawie delegacji której wydano przywołanie przez organ I instancji rozporządzenie wykonawcze).
Ponadto art. 73 ustawy Prawo o ruchu drogowym przewiduje rejestrację na wniosek właściciela, który winien przedłożyć dokumenty wymagane art. 72 ust. 1 ustawy. Jednakże Spółka, mimo że jest podmiotem wyspecjalizowanym w handlu pojazdami, nie dysponuje wszystkimi wymaganymi dokumentami, zaś sama historia pojazdu zawiera luki i jak się wydaje, przez 4 lata nie był on nigdzie zarejestrowany. Tymczasem dowodem własności nie jest zawsze pojedynczy dokument, lecz w razie wątpliwości, wszystkie dokumenty obrazujące przeniesienie własności od czasu pierwszej rejestracji (§ 4 ust. 2 rozporządzenia w sprawie rejestracji...).
Nadto, uzyskane w toku postępowania informacje Konsulatu w Paryżu, wskazują na sposób uzyskania we Francji brakującego dowodu rejestracyjnego lub zaświadczenia, przewidzianego w art. 72 ust. 4 Prawa o ruchu drogowym. W ocenie Kolegium obecne dokumenty budzą zasadnicze wątpliwości i nie są wystarczające do rejestracji pojazdu.
W skardze na ww. decyzję J. Spółka z o.o. z siedzibą w Ż. zarzuciła naruszenie:
- 1) art. 72 ust. 1, 2, 2a i 4, art. 73 ust. 1 oraz art. 76 ustawy – Prawo o ruchu drogowym;
- 2) art. 26, 28-37 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – dla oceny skutków prawnych nabycia pojazdu na licytacji we Francji;
- 3) art. 75 § 1, 77 § 1, 80 i 107 § 1 k.p.a. – z powodu braku działania organu w zakresie pozyskiwania wymaganych dokumentów;
- 4) art. 28 k.p.a. – wobec nieustalenia kręgu stron postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając skargę wskazał, że przymiot strony w niniejszym postępowaniu posiadał jedynie wnioskodawca. Inne podmioty, które były poprzednio właścicielami przedmiotowego pojazdu, nie legitymują się interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a. i organ administracji nie miał obowiązku zawiadamiania ich o toczącym się na wniosek skarżącej postępowaniu w sprawie rejestracji pojazdu. Nawet przy odmiennym rozumowaniu, zarzut pozbawienia udziału innych osób jako przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., może być skutecznie podniesiony jedynie przez osoby pominięte zgodnie z art. 147 zd. 2 k.p.a. W żadnym wypadku nie można ferować w niniejszej sprawie zarzutu kierowania decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.). Decyzja odmowna prawidłowo została skierowana do skarżącej jako wnioskodawcy.
Ponadto Sąd wskazał, że zasadniczy spór w sprawie dotyczy wymogu przedłożenia przy rejestracji poprzedniego dowodu rejestracyjnego w sytuacji, gdy przedmiotowy pojazd nabyty został od francuskich służb państwowych w drodze licytacji bez dowodu rejestracyjnego (w stanie niejeżdżącym, jak to podano w zaświadczeniu o jego sprzedaży z dnia 25 lutego 2010 r.). Z treści tego zaświadczenia wynika jednak, że w tym trybie pojazd nabył inny podmiot gospodarczy, z numerem specjalnym rejestracji celem jego rejestracji. Jednak do dnia 1 sierpnia 2012 r. na terenie Francji nie wydano dla tego pojazdu żadnego dowodu rejestracyjnego, czego dowodzi kolejne zaświadczeniem dołączone do wniosku.
Zdaniem Sądu jest oczywiste w świetle art. 72 ust. 2 pkt 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, że pojazd po przepadku na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego może być zarejestrowany w kraju bez przedłożenia dowodu rejestracyjnego, bowiem jest to nabycie pierwotne. Jednak zdaniem sądu administracyjnego, prawidłowo organy administracji uznały, że zasada ta nie obowiązuje w przypadku sprowadzenia pojazdu z zagranicy. Co więcej, z treści zaświadczenia o sprzedaży pojazdu wynika jedynie, że pochodzi on od francuskich służb państwowych i został nabyty w trybie licytacji publicznej, a zaświadczenie sporządzono celem wydania dowodu rejestracyjnego.
Zatem przed sprowadzeniem pojazdu z Francji niezbędne było uzyskanie w tym kraju dowodu rejestracyjnego. Tymczasem pojazd został sprowadzony ze specjalnym numerem rejestracji, czego dowodzi fakt zdania tablic rejestracyjnych w toku niniejszego postępowania.
Wbrew twierdzeniom skarżącej, dowodu rejestracyjnego nie zastępuje też zaświadczenie o nabyciu pojazdu od francuskich służb państwowych, skoro w jego treści jednoznacznie wskazano, że jest to pojazd "niejeżdżący", a zaświadczenie jest wydawane celem rejestracji. Nie może być mowy o naruszeniu przez organy administracji ani prawa francuskiego, które nie ma zastosowania, gdy idzie o wymogi rejestracji pojazdu w Polsce, ani też prawa unijnego. Odmowa rejestracji nie narusza zasady swobodnego przepływu towaru, ani wzajemnego uznawania standardów. Aczkolwiek pojazd został legalnie nabyty we Francji, to jednak nie został tam zarejestrowany przed wywozem za granicę, mimo że istniała taka możliwość i obowiązek.
Nie został zatem spełniony ustawowy wymóg rejestracji w postaci przedłożenia dowodu rejestracyjnego zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 5 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, bądź też zaświadczenia z pkt 4 ustawy. Oczywiste jest zaś, że organ rejestrujący nie ma żadnej prawnej możliwości uzyskania z urzędu takich dokumentów.
W ocenie Sądu prawidłowo też organy administracji dopatrzyły się nieprzedłożenia przez wnioskodawcę dowodu własności pojazdu, o którym mowa w pkt 1 powołanego wyżej przepisu. Dowodem własności nie są twierdzenia strony, lecz dokumenty. Tymczasem skarżąca nie tylko nie przedłożyła takich dokumentów, lecz nawet nie wskazała podmiotu, który nabył przedmiotowy pojazd od jego nabywcy w trybie licytacji na terenie Francji. Nie można domniemywać, że pojazd nabyła wskazana przez skarżącą obywatelka Słowacji, która następnie zbyła go firmie słowackiej. Spółka przedłożyła jedynie kopie tych umów, lecz wśród nich brak jest dowodu nabycia pojazdu przez obywatelkę Słowacji. Skoro zatem skarżąca wywodzi tytuł prawny do pojazdu z ciągu transakcji, począwszy od nabycia od francuskich służb państwowych, oczywiste jest, że dowodem własności jest przedłożenie wszystkich zawartych kolejno transakcji. Nie wiadomo, w jaki sposób organ administracji mogłyby uzyskać dokumenty w postaci umów cywilnoprawnych, tym bardziej, że ustawodawca przesądził, że to podmiot występujący o rejestrację ma obowiązek ich przedłożenia (art. 73 ustawy).
Co więcej, organ I instancji próbował ustalić, komu zbyła przedmiotowy pojazd firma, która go nabyła we Francji, lecz nie uzyskał odpowiedzi od tego podmiotu. Wskazać też należy na charakter prowadzonej przez skarżącą działalności. Przywołane przez organ I instancji przepisy rozporządzenia, wydane zostały na podstawie delegacji ustawowej i nie są sprzeczne z art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy. Dowodem własności pojazdu jest ciąg kolejno zawartych transakcji, zaś dowodu takiego nie można domniemywać.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła J. Sp. z o.o. z siedzibą w Ż., zarzucając:
- 1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię artykułów 26 i 28-37 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 72 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym, w miejsce odpowiednich przepisów prawa francuskiego, których treści nie badano;
- 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 33 § 1, 65 § 1 i 2 i art. 91 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niedoręczenie odpisu skargi uczestnikom postępowania na prawach stron;
- 3) naruszenie przepisów art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez zaniechanie rozważenia przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności decyzji.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną w niniejszej sprawie oparto na obu wymienionych w art. 174 P.p.s.a podstawach kasacyjnych dlatego w pierwszej kolejności wymaga rozważenia zasadność zarzutów o charakterze procesowym, gdyż zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być przedmiotem oceny tylko w stosunku do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, tj. wówczas, gdy zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie są podnoszone lub okażą się nieuzasadnione.
Podniesione zarzuty naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy nie zasługują na uwzględnienie. Powołany przez autora skargi kasacyjnej art. 134 § 1 P.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem (art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych) zaskarżonego aktu, czynności, bezczynności lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego.
Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym, jak również stwierdzić np. nieważność zaskarżonego aktu, mimo że skarżący wnosił o jego uchylenie. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia ww. przepisu, ponieważ Sąd I instancji podjął rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, a sprawą tą była odmowa rejestracji pojazdu. Z uwagi na granice sprawy Sąd odniósł się przy tym do okoliczności czy spełnione zostały wymogi, o których mowa w art. 72 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, do dokonania rejestracji pojazdu. Sąd odniósł się również do podnoszonych w skardze zarzutów związanych z ustaleniem stron w niniejszym postępowaniu.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 33 § 1, 65 § 1 i 2 i art. 91 § 2 P.p.s.a. wskazać należy, że prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach za stronę postępowania uznał jedynie wnioskodawcę, tj. J. Spółka z o.o. z siedzibą w Ż. Inne podmioty, które były poprzednio właścicielami pojazdu nie legitymują się bowiem w niniejszej sprawie interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wobec powyższego nie można było również uznać tych podmiotów uznać za uczestników postępowania na prawach strony na podstawie art. 33 § 1 P.p.s.a. Istotnie, jak wynika z akt administracyjnych, organy przeprowadzając postępowanie wyjaśniające zwracały się m.in. do L. A. oraz do S. o przesłanie dokumentów lub przekazanie niezbędnych informacji dotyczących pojazdu, którego rejestracji domagała się skarżąca kasacyjnie, jednakże z okoliczności tej nie można wywodzić, że podmioty te zostały uznane za strony postępowania czy też za uczestników na prawach strony.
W tej sytuacji brak było podstaw do doręczenia ww. podmiotom odpisu skargi. W konsekwencji za niezasadny uznać należy zarzut naruszenia art. 33 § 1, 65 § 1 i 2 i art. 91 § 2 oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz pkt 2 P.p.s.a. gdyż w sprawie nie zachodziły przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności decyzji.
W przedstawionych zarzutach nie wskazano na naruszenie żadnych innych przepisów postępowania, a to oznacza, że ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji w toku postępowania i zaakceptowane przez Sąd I instancji są prawidłowe i nie zostały skutecznie podważone. Z ustaleń tych jednoznacznie wynika, że skarżący kasacyjnie nie przedłożył dowodu rejestracyjnego, zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym, ani dowodu własności pojazdu, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Za niezasadne uznać także należy zarzuty naruszenia prawa materialnego. Zasady rejestracji na terytorium RP pojazdów mechanicznych uregulowane zostały w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1260 ze zm.). W ustawie tej w dziale III Rozdziale 2 określone zostały "Warunki dopuszczenia pojazdów do ruchu", przy czym przedmiotowe warunki dopuszczenia pojazdu do ruchu określono w art. 71, natomiast dowody na podstawie których dokonuje się rejestracji pojazdów wymieniono w art. 72, przy czym w ust. 2 - 4 zawarto wyłączenia i wyjątki od tej zasady.
Wskazanie w art. 72 ustawy dokumentów, które są niezbędne dla dokonania rejestracji pojazdu oznacza, że postępowanie to ma cechy postępowania sformalizowanego. Oznacza to również, że organ dokonujący rejestracji pojazdu nie może czynić własnych ustaleń na okoliczności objęte wymaganymi dokumentami. Organ w ramach prowadzonego postępowania w sprawie rejestracji pojazdu nie może również dokumentów wymienionych w art. 72 ustawy zastąpić innymi dokumentami, czy też pismami. Tym samym w postępowaniu tym ustawodawca ograniczył możliwości prowadzenia postępowania dowodowego przez organ określone w kodeksie postępowania administracyjnego, wskazując enumeratywnie jakie dokumenty musi przedłożyć wnioskodawca, aby możliwe było zarejestrowanie pojazdu. Wśród tych dokumentów wymienionych w art. 72 jest m.in. dowód własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 (art. 72 ust. 1 pkt 1), dowód rejestracyjny, jeżeli pojazd był zarejestrowany (art. 72 ust. 1 pkt 5) czy też zaświadczenie o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli jest wymagane albo dowodu rejestracyjnego pojazdu lub innego dokumentu wydanego przez właściwy organ państwa członkowskiego, potwierdzającego wykonanie oraz termin ważności badania technicznego (art. 72 ust. 1 pkt 4).
W rozpoznawanej sprawie, wobec nieskutecznego podważenia ustaleń faktycznych, zasadnym było uznanie, że wniosek o rejestrację pojazdu nie odpowiadał wymogom określonym w art. 72 ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Brak jest w tej sytuacji podstaw do uwzględnienia postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego.
Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej w sprawie nie miał zastosowania art. 72 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, zgodnie z którym wymagania, o których mowa w ust. 1 nie dotyczą sytuacji, gdy pojazd został zakupiony po przepadku na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego. Powołany przepis dotyczy tzw. nabycia pierwotnego, natomiast przedmiotowy pojazd został nabyty przez wnioskodawcę od firmy S. na skutek umowy cywilnoprawnej.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.