Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 maja 2016 r. oddalił skargę J. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] maja 1949 r.
Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] sierpnia 2015 r. w punkcie 1 odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] maja 1949 r. w zakresie punktu 1, zaś w punkcie 2 stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] maja 1949 r. w zakresie punktu 2.
Od powyższej decyzji Ministra wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy w zakresie objętym punktem 1 wymienionego rozstrzygnięcia złożyła J. M. Powołując się na skutki prawne wywołane wydaną przez Ministra decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] maja 1949 r.
Rozpoznając ponownie sprawę organ uznał, że argumenty zawarte we wniosku nie zasługują na uwzględnienie, w związku z tym nie znalazł podstaw do zmiany decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2015 r. w zakresie punktu 1. Organ podkreślił, że ocena zgodności z prawem decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] maja 1949 r. odbywała się w trybie stwierdzenia nieważności, a nie w postępowaniu instancyjnym. Minister kontrolował zatem wyłącznie to, czy orzeczenie z 1949 roku było dotknięte jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. i w tym zakresie rozstrzygnięcie odpowiada prawu.
Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2015 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Sąd podzielił stanowisko organu, że nie ma podstaw do zmiany decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2015 r. w zakresie zaskarżanego pkt 1.
Odwołując się do zarzutu dotyczącego prowadzenia postępowania przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w 1949 r. w stosunku do osób zmarłych, Sąd podkreślił, że treść zaskarżanego orzeczenia oraz materiał dowodowy znajdujący się w aktach przedmiotowej sprawy jednoznacznie wskazują, iż orzeczenie z [...] maja 1949 r. wydane zostało na rzecz B. M. G., a nie jej rodziców S. i W. G. Osoby te pojawiły się wprawdzie w sentencji orzeczenia jednak wyłącznie w celu identyfikacji majątku. Potwierdza to znajdujący się w aktach sprawy dowód doręczenia, na którym umieszczono wyłącznie dane B. M. G. - adresatki decyzji.
Sąd zaznaczył dalej, że kwestią podstawową w przedmiotowej sprawie było ustalenie, czy wymienione w sentencji decyzji z [...] maja 1949 r. działki gruntu stanowiły wyłączną własność B. M. G., czy też były częścią całego majątku S. i razem z nim podlegały przejęciu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Podkreślając charakter postępowania wyjaśniającego prowadzonego w postępowaniu nadzwyczajnym Sąd zgodził się z organem, że w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy brak jest dokumentów, które potwierdzałyby skuteczne przejście prawa własności części majątku S. na rzecz B. M. G. przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej.
Ponadto, w majątku S. nieruchomości o charakterze rolnym przekraczały 50 ha. Skoro postępowanie administracyjne nie wykazało braku spełnienia przesłanek w celu przejęcia majątku Skotniki na cele reformy rolnej w trybie art. 2 ust. 1 lit. e to - jak podkreślił Sąd - pewność obrotu prawnego wymaga, aby ostateczne decyzje administracyjne były stabilne i aby można było je wzruszyć tylko w nadzwyczajnych sytuacjach i z ważnych powodów. Wszelkie wątpliwości co do ustaleń, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa należy zaś rozstrzygać na korzyść legalności zaskarżonej decyzji. Brak więc jednoznacznych dowodów w postępowaniu prowadzonym w trybach nadzwyczajnych zezwalających na podważanie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych, którym art. 16 § 1 k.p.a przyznaje cechy trwałości, stanowi negatywną przesłankę do ich wzruszenia.
Skoro zatem przy przejęciu majątku S. na cele reformy rolnej nie doszło do rażącego naruszenia prawa, a z zachowanych dokumentów nie wynika, aby kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja (w zaskarżonej części) obarczona była inną kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a., to zdaniem Sądu organ nadzoru prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] maja 1949 r.
W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku J. M., reprezentowana przez adwokata, podniosła następujące zarzuty:
- 1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez oddalenie skargi i brak stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji mimo zaistnienia przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. wydanie orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] maja 1949 r. w zakresie punktu 1 z rażącym naruszeniem prawa, w tym wydania go w stosunku do osób zmarłych;
- 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób lakoniczny i ogólnikowy, bez odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącą oraz bez przedstawienia procesu myślowego, który doprowadził Sąd I instancji do takich a nie innych wniosków skutkujących oddaleniem skargi - co uniemożliwia przeprowadzenie prawidłowej kontroli instancyjnej przez Sąd Odwoławczy;
- 3. art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez pozostawienie wniosku dowodowego skarżącej złożonego w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z prywatnego odpisu z treści [...] - bez rozpoznania.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Jednocześnie oświadczono o zrzeczeniu się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Przesłanki nieważności zostały enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. W razie zaistnienia choć jednej z przesłanek skutkujących stwierdzeniem nieważności postępowania sądowego, zaskarżony wyrok podlega uchyleniu - niezależnie od podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów - których w takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie ocenia.
Okoliczności przedstawionej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu sprawy wymagały uwzględnienia, że sąd administracyjny – co do zasady – orzeka w składzie trzech sędziów (art. 16 § 1 p.p.s.a.) i rozstrzyga sprawę wyrokiem (art. 132 p.p.s.a.). Sentencja wyroku jest sporządzana w końcowym stadium narady. Podpisuje ją cały skład sądu (art. 137 § 4 p.p.s.a.). Cały skład orzekający zobowiązany jest podpisać sentencję wyroku przed jego ogłoszeniem. Jest to wymóg bezwzględny, który po ogłoszeniu wyroku nie może zostać skutecznie uzupełniony. Niepodpisanie sentencji chociażby przez jednego sędziego, który uczestniczył przy wydaniu wyroku, stanowi podstawę nieważności wyroku określoną w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Wypada zauważyć, że brak podpisów wszystkich sędziów pod sentencją wyroku był również w orzecznictwie Sądu Najwyższego traktowany jako powodujący jego nieważność (np. uchwała z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt III CZP 29/00; OSNC 2001/2/25; i powołane w niej orzeczenia).
W rozpoznawanej sprawie sentencja zaskarżonego wyroku została podpisana przez dwóch sędziów. Brak pod sentencją wymaganych podpisów wszystkich członków składu orzekającego uniemożliwia ocenę, że istotnie wszyscy sędziowie brali udział w wydaniu tego rozstrzygnięcia. Tym sam nie można stwierdzić, że skład sądu orzekającego był zgodny z przepisami prawa.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 i art. 183 § 1 i § 2 pkt 4 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.