Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1157/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Fundacji [...] im. [...] na decyzję Wojewody M. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej.
W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną.
Wojewoda M. decyzją z dnia [...], nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania Fundacji [...] im. [...] od decyzji Prezydenta [...] W. z dnia [...], nr [...] umarzającej postępowanie w sprawie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu zabudowanego, położonego w W. przy ul. [...], oznaczonego jako "Nieruchomość warszawska [...]" - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu swej decyzji Wojewoda wskazał, że nieruchomość gruntowa położona przy ul. [...], oznaczona jako "Nieruchomość warszawska [...]", zgodnie ze świadectwem Sądu Okręgowego w W. z dnia [...], stanowiła własność Fundacji [...] im. [...]. Nieruchomość ta została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279; zwanego dalej "dekretem"). Na podstawie art. 1 dekretu, grunt przedmiotowej nieruchomości przeszedł z dniem 21 listopada 1945 r. na własność gminy m. st. Warszawy, a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. Nr 14, poz. 130) stał się z dniem 13 kwietnia 1950 r. własnością Skarbu Państwa. W dniu [...] kwietnia 1948 r. do Zarządu Miejskiego [...] W. wpłynął wniosek zarządu tej Fundacji o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości. Obecnie nieruchomość ta stanowi część działki nr [...] w obrębie [...] i jest przedmiotem własności Skarbu Państwa. Wojewoda stwierdził, że byt prawny Fundacji [...] im. [...], która złożyła wniosek dekretowy, na mocy art. 1 ustał z dniem wejścia w życie dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji. Na mocy powołanego przepisu z dniem wejścia w życie dekretu z 1952 r. fundacje uległy zniesieniu, natomiast majątek fundacji przeszedł na własność Państwa.
Postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] W. z dnia [...] 1991 r. wpisano do rejestru fundacji - Fundację [...] im. [...], czyli fundację o tożsamej nazwie, jak fundacja, która złożyła wniosek dekretowy.
Zdaniem Wojewody M., zarejestrowana w 1991 r. Fundacja nie jest tą samą fundacją, która złożyła wniosek dekretowy, ani nie jest jej następcą prawnym. Oznacza to, że Fundacja [...] im. [...] nie jest stroną postępowania o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej, położonej przy ul. [...], a wobec braku przymiotu strony, postępowanie ulega umorzeniu jako bezprzedmiotowe.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Fundacji [...] im. [...]j do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Wojewoda M. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, w takim stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd podzielił stanowisko organu zawarte w zaskarżonej decyzji, podkreślając zarazem, że wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego został złożony w dniu [...] kwietnia 1948 r. przez ustanowioną aktem notarialnym z dnia [...] 1930 r. Fundację im. [...], która na mocy dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji, została zlikwidowana, a majątek jej przeszedł z mocy prawa na własność Państwa. Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja Wojewody M. oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2004 r., sygn. akt. OSK 193/04, w którym Sąd ten przesądził, że skoro pierwotna Fundacja [...] im. [...], utraciła swój byt prawny dekretem z 1952 r. o zniesieniu fundacji, to tym samym wygasły wszystkie prawa tej Fundacji zawiązane z nieruchomością położoną w W. przy ul. [...]. A zatem fundacja o tej samej nazwie wpisana do rejestru fundacji w 1991 r. nie może być uznana za kontynuatorkę fundacji przedwojennej, zlikwidowanej dekretem z 1952 r. Stosownie zaś do art. 153 P.p.s.a., ocena prawna wyrażona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże zarówno organy administracji, jak i sąd. Ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z powołanym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Od powyższego wyroku Fundacja [...] im. [...] wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 P.p.s.a. zarzuciła naruszenie:
- przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji - przez jego zastosowanie;
- przepisów postępowania przez oddalenie wniosku o dołączenie akt Sądu Rejonowego dla [...] W. o sygn. akt [...] oraz pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy treści postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] W. z dnia [...], sygn. akt [...].
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazała, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż Fundacja [...] im. [...] zarejestrowana w 1991 r. nie jest tą samą Fundacją, która została ustanowiona aktem notarialnym sporządzonym dnia [...] 1930 r. Skarżąca podkreśliła, że Fundacja ustanowiona w 1930 r. nie mogła być objęta przepisami dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji, gdyż dekret ten nie zniósł skuteczności czynności prawnej polegającej na złożeniu przez fundatorów oświadczenia woli o ustanowieniu Fundacji. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 stycznia 1997 r., sygn. akt I CKN 19/96 stwierdził, że przepisy dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji nie uchyliły skuteczności aktu powołania fundacji, która do czasu wejścia ich w życie nie uzyskała jeszcze osobowości prawnej. Takie stanowisko zajął również Sąd Rejonowy dla [...] W., który ustanowił w 1991 r. kuratora dla powołania Zarządu Fundacji ustanowionej w 1930 r. i w oparciu o statut z 1930 r.
Skarżąca podniosła, że postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] W. z dnia [...], sygn. akt [...], Fundacja [...] im. [...] została wpisana do rejestru jako "Fundacja ustanowiona aktem notarialnym sporządzonym za numerem repetytorium [...] w dniu [...] 1930 r. w W.". W ocenie skarżącej, postanowienie to jest wyrazem uznania Sądu, że przedmiotowa Fundacja istnieje od momentu jej ustanowienia aktem notarialnym w 1930 r.
W konkluzji skargi kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, według bowiem art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod rozwagę nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym, zdaniem skarżącego, uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że wytknięte naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nie odpowiadająca tym wymaganiom jest pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych, co uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na to, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym została obwarowana przymusem adwokacko – radcowskim (art. 175 § 1–3 P.p.s.a.). Przymus ten opiera się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.
W odniesieniu do samych podstaw skargi kasacyjnej należy podkreślić, że naruszenie przepisów postępowania może mieć taką samą postać jak naruszenie prawa materialnego. Jednakże stanowi ono podstawę kasacyjną o tyle, o ile uchybienie sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem pomiędzy uchybieniem procesowym a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu musi zachodzić związek przyczynowy. W ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skarżący musi bezwzględnie powołać przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, którym uchybił sąd, uzasadnić ich naruszenie i wykazać, że wytknięte uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 1.06.2004 r., GSK 73/04, M.Pr. 2004, nr 14, s. 632 oraz wyrok z 14.11.2006 r., sygn. akt II FSK 1401/05).
W niniejszej sprawie w skardze kasacyjnej nie wskazano ani w jej podstawie, ani w uzasadnieniu podstawy kasacyjnej żadnych konkretnych przepisów prawa procesowego, które ewentualnie naruszył Sąd pierwszej instancji. Autorka skargi kasacyjnej ograniczyła się jedynie do ogólnego wskazania art. 174 P.p.s.a. w związku z określeniem omawianej podstawy skargi kasacyjnej. Tymczasem dla zachowania wymaganej formy skargi kasacyjnej nie wystarczy powołać się na procesowy przepis wymieniający podstawy kasacyjne, ale konieczne jest skonkretyzowanie danej podstawy skargi kasacyjnej przez wskazanie, które przepisy ustawy – oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu) - zostały naruszone zaskarżonym orzeczeniem Sądu. Z istoty skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego od wyroku Sądu Administracyjnego pierwszej instancji wynika, że podstawą skargi kasacyjnej w postaci naruszenia prawa procesowego jest naruszenie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny – będąc związany jej granicami – nie mógł oceniać trafności podniesionego w skardze zarzutu naruszenia prawa procesowego wedle ogólnego kryterium przewidzianego w art. 174 pkt 2 P.p.s.a.
Konkludując, brak wskazania w skardze kasacyjnej konkretnych przepisów procedury sądowoadmininistracyjnej, które – w ocenie skarżącej – zostały naruszone, nie pozwala na podważenie stanu faktycznego przyjętego przez Sąd pierwszej instancji, a w konsekwencji na zakwestionowanie orzeczenia tego Sądu.
Odnosząc się natomiast do podstawy kasacyjnej polegającej na naruszeniu art. 1 dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji przez jego zastosowanie, należy stwierdzić, że również i to twierdzenie skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazanym przepisem zniesiono wszystkie istniejące fundacje, a ich majątek przeszedł z mocy prawa na własność Państwa. Zniesienie fundacji nastąpiło bez względu na charakter oraz postanowienia statutu i treść aktów fundacyjnych. Oznacza to, że z dniem wejścia w życie wymienionego dekretu fundacje, jako osoby prawne, utraciły byt prawny.
Pierwotna Fundacja [...] im. [...], która w dniu [...] kwietnia 1948 r. złożyła wniosek o przyznanie własności czasowej względem spornej nieruchomości, także utraciła ostatecznie swój byt prawny. Oznacza to, że tym samym wygasły wszystkie jej prawa związane z tą nieruchomością (majątek jej na podstawie art. 2 dekretu z 1952 r. został przejęty przez Państwo). W konsekwencji, skarżącej Fundacji [...] im. [...], wpisanej do rejestru fundacji w 1991 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (t. j. Dz.U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm.) nie można uznać za kontynuatorkę Fundacji [...] im. [...], zlikwidowanej w 1952 na mocy dekretu o zniesieniu fundacji. Powołana ustawa z 1984 r. o fundacjach stworzyła nowy stan prawny, nie kreuje natomiast jakiegokolwiek związku (powiązania) pomiędzy fundacjami zniesionymi dekretem z 1952 r. a fundacjami tworzonymi na nowo na jej podstawie. Należy zatem stwierdzić, że skarżąca Fundacja nie może być podmiotem, który [...] kwietnia 1948 r. złożył wniosek o przyznanie własności czasowej w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości. Tym samym nie ma ona interesu prawnego (nie jest ani poprzednim właścicielem przedmiotowej nieruchomości, ani jego następcą prawnym), zatem nie może być stroną postępowania w tym zakresie.
Odnosząc się natomiast do powołanej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej tezy postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1997 r., sygn. akt I CKN 19/96 stwierdzającej, że "Przepisy dekretu z dnia 23 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji nie uchyliły skuteczności aktu powołania fundacji, która do czasu wejścia ich w życie nie uzyskała osobowości prawnej", należy zauważyć, że nie może mieć ona zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy innej sytuacji prawnej. Stan faktyczny zaistniały w sprawie, która podlegała rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy, odnosił się do fundacji, które zostały powołane - lecz jeszcze nie zostały zarejestrowane - do czasu wejścia w życie dekretu z 1952 r. Z tych przyczyn nie uzyskały one osobowości prawej, a zatem przepisy dekretu z 1952 r. nie miały do nich zastosowania, co oznacza, że nie zostały one na podstawie art. 1 powołanego dekretu zniesione. Natomiast pierwotna Fundacja [...] im. [...], mając osobowość prawną, została objęta działaniem dekretu z 1952 r., co w konsekwencji doprowadziło do utraty jej bytu prawego.
W tym stanie rzeczy skarga kasacyjna nie mogła odnieść oczekiwanego przez skarżącą rezultatu i jako pozbawiona usprawiedliwionej podstawy podlega oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.